Telgu Hindi - ਆਰਬੀਆਈ - Reserve Bank of India
Telgu Hindi
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916cover_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/dsc_7208_online.jpg)
प्रधान मुख्य महाप्रबंधक
एवं मुख्य सतर्कता अधिकारी
आमुख
हमारे देश की भाषाई विविधता हमारे लिए गौरव की बात है। इसीलिए, संविधान निर्माताओं ने जहां हिंदी को राजभाषा का दर्जा दिया वहीं राज्यों की भाषाओं को भी समुचित महत्व दिया। रिज़र्व बैंक एक अखिल भारतीय संस्था होने के नाते इसमें देश के विभिन्न भागों के लोग काम करते हैं। हिंदीतर भाषी स्टाफ-सदस्यों को बैंकिंग हिंदी सिखाना अपने आप में चुनौतीपूर्ण कार्य है क्योंकि इसके लिए बैंकिंग विषय और हिंदी भाषा दोनों की जानकारी आवश्यक है। हिंदी सीखने के लिए तो पुस्तकें उपलब्ध हैं, परंतु बैंकिंग हिंदी सीखने के लिए बाजार में पुस्तकों का अभाव है।
रिज़र्व बैंक में राजभाषा हिंदी के पचास वर्ष पूरे होने के उपलक्ष्य में वर्ष 2015-16 को स्वर्ण जयंती वर्ष के रूप में मनाया जा रहा है। स्वर्ण जयंती वर्ष के कार्यक्रमों के अंतर्गत हैदराबाद में आयोजित संगोष्ठी में यह बात उभरकर आई कि हिंदी भाषा के शिक्षण के तरीकों में बदलाव करके क्षेत्रीय भाषाओं के माध्यम से बैंकिंग हिंदी की जानकारी दी जाए तो हिंदी सीखने में आसानी होगी। इसी बात को ध्यान में रखते हुए छह क्षेत्रीय भाषाओं यथा -तेलुगू, तमिल, मलयालम, कन्नड, ओडिया और बांग्ला - के माध्यम से बैंकिंग हिंदी सिखाने के लिए पाठ्य सामग्री तैयार करने का निर्णय लिया गया। ये छह पुस्तकें इसी निर्णय के साकार रूप हैं।
आधुनिक प्रौद्योगिकी की सर्वव्यापकता और पर्यावरण के प्रति हमारी प्रतिबद्धता को ध्यान में रखते हुए इन्हें .epub के रूप में तैयार किया गया है ताकि आप सभी इसे कंम्प्यूटर के साथ-साथ अपनी मोबाइल में भी पढ़ सके।
आशा है, हमारा यह प्रयास आपको पसंद आएगा और आप इनका उपयोग करेंगे। मेरा पूरा विश्वास है कि बैंक में राजभाषा हिंदी का प्रयोग बढ़ाने की दिशा में ये पुस्तकें सहायक सिद्ध होंगी।
इन पुस्तकों को तैयार करने में हमारे राजभाषा अधिकारियों सहित बैंक के सामान्य संवर्ग के साथियों ने भी भरपूर सहयोग दिया है। इस पूरी योजना को राजभाषा विभाग के महाप्रबंधक डॉ. रमाकांत गुप्ता और उनकी सक्रिय टीमने – जिसमें उप महाप्रबंधक श्री लक्ष्मीनाथ उपाध्याय, सहायक महाप्रबंधक श्री नितीन देसाई और सहायक प्रबंधक श्री अखिलेश कुमार एवं श्री चमनलाल मीणा शामिल थे - कार्यान्वित किया है। इस योजना को समय पर पूरा करने के लिए पुस्तकों के लेखकों और राजभाषा विभाग की पूरी टीम को धन्यवाद देती हूं।
![](/documents/87730/28909807/pcgm_sign_online.jpg)
सुरेखा मरांडी
![](/documents/87730/28909807/ramakant_online.jpg)
संपादकीय
राजभाषा स्वर्णजयंती वर्ष के दौरान 25 सितंबर 2015 को हैदराबाद में और 28 सितंबर 2015 को, राजभाषा विभाग,गृह मंत्रालय, भारत सरकार के सचिव की उपस्थिति में, पटना में आयोजित संगोष्ठियों में हिंदी न जानने वाले स्टाफ-सदस्यों को हिंदी सिखाने की विधियों के बारे में गहन विचार-विमर्श हुआ और संगोष्ठी के दौरान यह निष्कर्ष निकाला गया कि यदि क्षेत्रीय भाषाओं के माध्यम से बैंकिंग हिंदी सिखाई जाए तो हिंदीतर भाषाभाषी स्टाफ-सदस्य कम समय में बेहतर हिंदी सीख सकेंगे।
इसे राजभाषा स्वर्णजयंती वर्ष के दौरान ही कार्यरूप देने का निर्णय लिया गया और पहले साल छह क्षेत्रीय भाषाओं – बांग्ला, ओडिया, तेलुगू, तमिल, मलयालम और कन्नड – के माध्यम से बैंकिंग हिंदी सिखाने के बारे में पुस्तक तैयार कराने की योजना बनाई गई।
भुवनेश्वर क्षेत्रीय कार्यालय के प्रबंधक श्री अशोक कुमार नायक को ‘ओडिया से बैंकिंग हिंदी’ और उसी कार्यालय की सहायक प्रबंधक सुश्री श्वेता जैन को ‘बांग्ला से बैंकिंग हिंदी’ में पुस्तक लिखने का कार्य सौंपा गया। बंगलुरु क्षेत्रीय कार्यालय के सहायक प्रबंधक श्री एम. संजीव कनी को ‘तमिल से बैंकिंग हिंदी’ और उसी कार्यालय के सहायक श्री सचिन पुजारी को ‘कन्नड से बैंकिंग हिंदी’ में पुस्तक लिखने का कार्य सौंपा गया। ‘मलयालम से बैंकिंग हिंदी’ पर पुस्तक लिखने का कार्य केंद्रीय कार्यालय के सहकारी बैंक विनियमन विभाग के सहायक प्रबंधक डॉ. मधुशील आयिल्यत्त को और ‘तेलगू से बैंकिंग हिंदी’ में पुस्तक लिखने का कार्य हैदराबाद क्षेत्रीय कार्यालय की प्रबंधक श्रीमती जयश्री गोजे को सौंपा गया।
क्षेत्रीय भाषाओं से हिंदी सीखने के लिए पुस्तकें बाज़ार में हैं परंतु क्षेत्रीय भाषाओं से बैंकिंग हिंदी सीखने के लिए पुस्तकें पहली बार बाज़ार में आ रही थीं, अतः इसे त्रुटिरहित बनाने के लिए इसकी वेटिंग कराने का भी निर्णय लिया गया। इन पुस्तकों की वेटिंग ऐसे विद्वज्जनों से कराई गई जिन्हें संबन्धित क्षेत्रीय भाषा और हिंदी के साथ-साथ बैंकिंग-वित्तीय विषयों की अच्छी जानकारी थी।
पाठकों की जरूरतों को ध्यान में रखते हुए, पहले अध्याय में क्षेत्रीय भाषा और हिंदी वर्णमाला का परिचय दिया गया है। वर्ण परिचय के बाद क्षेत्रीय भाषा के माध्यम से हिंदी व्याकरण सिखाने का प्रयास किया गया है और साथ ही क्षेत्रीय भाषा एवं हिंदी के व्याकरण के बीच साम्य और वैषम्य को भी बताया गया है ताकि पाठकों को हिंदी व्याकरण की अच्छी जानकारी हो सके। बोलचाल की हिन्दी सीखे बिना बैंकिंग हिंदी सीखना संभव नहीं है, अतः तीसरे अध्याय में क्षेत्रीय भाषा के माध्यम से बोलचाल की हिंदी विस्तार से सिखाई गई है। मुझे पूरा विश्वास है कि इस अध्याय को पढ़कर हिंदीतर भाषाभाषी लोग धड़ल्ले से हिंदी में बातचीत कर सकेंगे।
चौथा अध्याय इस पुस्तक को हिंदी सीखने के लिए तैयार की गई अन्य पुस्तकों से अलग स्थान देता है। यह अध्याय बैंकिंग हिंदी से संबंधित है। इस अध्याय को बैंकिंग प्रशासन, वित्तीय समावेशन, बैंकों में पैसे जमा करना और बैंकों से ऋण लेना एवं विदेशी मुद्रा नामक चार खंडों में विभाजित किया गया है। इस प्रकार इस अध्याय में इस बात की पूरी कोशिश की गई है कि लोग संवाद के माध्यम से बैंकिंग के हर पहलू को हिंदी में सीख सकें और बैंकिंग विषयों पर हिंदी में बातचीत कर सकें।
अंतिम अध्याय में इस पुस्तक में प्रयुक्त बैंकिंग शब्दावली दी गई है, जिनकी संख्या मात्र 250 है, जो इस बात को दर्शाता है कि मात्र 250 बैंकिंग शब्द सीख कर आप विभिन्न बैंकिंग विषयों पर आसानी से हिंदी में बातचीत कर सकते हैं और हिंदी में बैंकिंग संबंधी कामकाज भी कर सकते हैं।
इसे अंतिम रूप देने में उक्त छह लेखकों, वेटिंग करने वाले विद्वानों के अलावा हमारे विभाग के उपमहाप्रबंधक श्री लक्ष्मीनाथ उपाध्याय और उनकी टीम ने अथक परिश्रम किया है। मुझे पूरा विश्वास है कि न केवल रिज़र्व बैंक अपितु पूरा बैंकिंग जगत इसका स्वागत करेगा।
![](/documents/87730/28909807/gm_sign_online.jpg)
(डॉ. रमाकांत गुप्ता)
महाप्रबंधक, राजभाषा विभाग, भारतीय रिज़र्व बैंक, मुंबई
मई 2016
హిందీ మరియు స్థానిక భాషలను నేర్చుకోవడానికి
क्षेत्रीय भाषाओं से हिंदी सीखें
(తెలుగు तेलगु – హిందీ हिंदी)
విషయ సూచిక
विषय-सूची
అధ్యాయం अध्याय 1
హిందీ వర్ణమాల పరిచయం हिंदी वर्णमाला परिचय
1.2 హల్లులు व्यंजन Consonants
1.4 రెండక్షరాల పదాలు दो अक्षरों के शब्द
1.5 మూడక్షరాల పదాలు तीन अक्षरों के शब्द
1.6 సంయుక్తాక్షరాలు संयुक्ताक्षर
1.7 పదాలలో `ర్' ఉచ్చారణ शब्दों में र् का उच्चारण
1.8 అనుస్వారం अनुस्वार (ं) – పంచమాక్షరం ఉచ్చారణ पंचम वर्ण का उच्चारण
1.9 హిందీ వ్యాకరణ పరిచయం – హిందీలో సర్వనామాలు हिंदी व्याकरण परिचय - हिंदी के सर्वनाम
1.10 హిందీ వాక్యరచన हिंदी वाक्य संरचना
1.10.1 కొన్ని హిందీ వాక్యాలు कुछ हिंदी वाक्य
1.10.2 కొన్ని క్రియాపదాలు कुछ क्रिया शब्द
1.10.4 ఆదేశాన్ని సూచించే వాక్యనిర్మాణం आज्ञासूचक वाक्य संरचना
1.10.5 కొన్నిఆదేశసూచక వాక్యాలు कुछ आज्ञासूचक वाक्य
1.10.6 వర్తమాన కాలం – వాక్యరచన वर्तमान काल वाक्य संरचना
2.3.2 స్త్రీ లింగం स्त्रीलिंग
2.5.1 `నే' ప్రయోగం ‘ने’ का प्रयोग
2.8 ఉపసర్గలు, ప్రత్యయాలు– उपसर्ग एवं प्रत्यय
2.9 క్రియలు, క్రియా విశేషణాలు क्रिया और क्रिया विशेषण
2.9.3 క్రియలలో తేడాలు क्रिया के भेद
2.9.4 క్రియల కాలబోధకత / क्रिया का काल
2.9.5 క్రియ బోధకత: क्रिया का वाच्य
2.11 పదక్రమం पदक्रम (word order)
(क) కర్త, క్రియల అన్వయం / कर्ता और क्रिया का अन्वय
(ख) కర్మ, క్రియల అన్వయం कर्म और क्रिया का अन्वय
(ग) కర్త, కర్మలతో నిరపేక్ష క్రియలు कर्ता और कर्म से निरपेक्ष क्रिया
(घ) విశేషణ, విశేష్యాలు అన్వయం विशेषण और विशेष्य का अन्वय
(ड.) సంబంధ, సంబంధ నామవాచకాల అన్వయం संबंध और संबंधी का अन्वय
(च) సర్వనామాలు, నామవాచకాల అన్వయం सर्वनाम और संज्ञा का अन्वय
3.1 బజారు లో /बाजार में /In Bazar
3.2 విచారణ (विचारण)/ पूछताछ/Enquiries
3.3 వినోదం विनोदम् / मनोरंजन/ Entertainment
3.4 వ్యక్తీకరణలు (व्यक्तीकरणलु) / अभिव्यक्तियाँ / EXPRESSIONS
3.5 శుభాకాంక్షలు (शुभाकांक्षलु)/अभिवादन/GREETINGS
3.6 సంభాషణలు संभाषणलु/ पारस्परिक क्रिया/ Interaction
3.7 వైద్య సేవలు/ वैद्य सेवलु/ चिकित्सा सेवा/ Medical Services
3.8 పర్యటన/ पर्यटन/ पर्यटन/ TOURISM
3.10 ఇతరాలు (इतरालु) / अन्य / others
4.2 ఆర్ధిక అక్షరాస్యత, ఆర్ధిక సమావేశనం / वित्तीय साक्षरता और वित्तीय समावेशन
4.2.1 రిజర్వ్ బ్యాంకు అధికారితో బ్యాంకర్ల సంభాషణ/ रिज़र्व बैंक अधिकारी के साथ बैंकरों की बातचीत
4.2.2 బ్యాంకు అధికారితో గ్రామీణుల సంభాషణ बैंक अधिकारी के साथ ग्रामीणों की बातचीत
4.3 బ్యాంకు సాధారణ కార్యనిర్వహణ గురించిన సంభాషణ बैंक के सामान्य प्रशासन विषय पर वार्तालाप
4.3.1 నియామక విభాగం/ भर्ती डेस्क
4.3.2 సెలవు విభాగం/ छट्टी डेस्क
4.3.3 క్రమశిక్షణా విభాగం /अनुशासन डेस्क
4.3.4 కార్యాలయ ఉత్తర్వు / कार्यालय आदेश
4.4 విదేశీ మారకం / विदेशी मुद्रा
4.4.1 విదేశీ మారకం బ్యాంకు ఖాతా / विदेशी मुद्रा बैंक खाता
4.4.2 నిధుల/సొమ్ము ఆధారంగా అడ్వాన్సులు/ఋణాలు / जमा के एवज में अग्रिम/ऋण
4.4.3 తిరిగివచ్చే ప్రవాసభారతీయులకు లభించే సౌకర్యాలు / लौटने वाले भारतीयों के लिए उपलब्ध सुविधाएं
4.4.5 ప్రవాసీయుల కోసం ప్రత్యావర్తనం (రీపాట్రియేషన్) /अनिवासियों के लिए प्रत्यावर्तन
అధ్యాయం अध्याय 1
హిందీ వర్ణమాల పరిచయం हिंदी वर्णमाला परिचय
1.1 అచ్చులు स्वर Vowels
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_001_online.jpg)
1.2 హల్లులు व्यंजन Consonants
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_002_online.jpg)
1.3 గుణింతాలు बारहखड़ी –
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_003_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_004_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_005_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_006_online.jpg)
1.4 రెండక్షరాల పదాలు दो अक्षरों के शब्द
हिंदी शब्द | तेलुगु में उच्चारण | तेलुगु में अर्थ | हिंदी में उच्चारण |
अब | అబ్ | ఇప్పుడు | इप्पुडु |
कब | కబ్ | ఎప్పుడు | एप्पुडु |
सब | సబ్ | అన్ని | अन्नि |
आज | ఆజ్ | నేడు / ఈవేళ | नेडु / ईवेळ |
कल | కల్ | రేపు | रेपु |
आग | ఆగ్ | అగ్ని / నిప్పు | अग्नि / निप्पु |
ओर | ఓర్ | వైపు | वैपु |
और | ఔర్ | మరియు | मरियु |
पर | పర్ | న / మీద | न / मीद |
कर | కర్ | పన్ను | पन्नु |
डर | డర్ | భయం | भयम् |
घर | ఘర్ | ఇల్లు | इल्लु |
जमा | జమా | జమా | जमा |
नामे | నామే | తీసేయడం | तीसेयडम् |
ऋण | ఋణ్ | రుణం | रुणम् |
शेष | శేష్ | శేషం | शेषम् |
पत्र | పత్ర్ | ఉత్తరము | उत्तरमु |
दर | దర్ | రేటు | रेटु |
काम | కామ్ | పని | पनि |
नाम | నామ్ | పేరు | पेरु |
दाम | దామ్ | ధర | धरा |
दिन | దిన్ | దినం | दिनम् |
रात | రాత్ | రాత్రి | रात्रि |
काल | కాల్ | సమయం | समयम् |
खाना | ఖానా | భొజనం | भोजनम् |
पानी | పానీ | నీరు | नीरु |
पैसा | పైసా | డబ్బు | डब्बु |
बैंक | బైంక్ | బ్యాంక్ | ब्यांक |
खाता | ఖాతా | ఖాతా | खाता |
1.5 మూడక్షరాల పదాలు तीन अक्षरों के शब्द
हिंदी शब्द | तेलुगु में उच्चारण | तेलुगु में अर्थ | हिंदी में उच्चारण |
बचत | బచత్ | పొదుపు / ఆదా | पोदुपु / आदा |
अचल | అచల్ | అచంచలమైన | अचंचलमैन |
आस्ति | ఆస్తి | ఆస్తి | आस्ति |
अगर | అగర్ | మరి | मरि |
सागर | సాగర్ | సముద్రం | समुद्रम् |
औरत | ఔరత్ | మహిళ | महिला |
असर | అసర్ | ప్రభావం | प्रभावम् |
आदत | ఆదత్ | అలవాటు | अलवाटु |
इधर | ఇధర్ | ఇచ్చట / ఇక్కడ | इच्चट / इक्कड |
उधर | ఉధర్ | అక్కడికి | अक्कडिकि |
किधर | కిధర్ | ఎక్కడ | एक्कड |
सुबह | సుబహ్ | ఉదయం | उदयम् |
शामको | శామ్ కో | సాయంత్రం | सायंत्रम् |
रुपया | రుపయా | రూపాయి | रूपायि |
फाइल | ఫాయిల్ | ఫైలు | फाइलु |
कागज | కాగజ్ | పేపర్ | पेपर |
सड़क | సడక్ | రోడ్ | रोड्डु |
किराया | కిరాయా | కిరాయి | किरायि |
किराना | కిరానా | కిరాణా | किराणा |
नगर | నగర్ | నగరం | नगरम् |
शहर | శహర్ | పట్టణం | पट्टणम् |
कलम | కలమ్ | కలం | कलम् |
दीवार | దీవార్ | గొడ | गोड़ |
कमरा | కమరా | గది | गदि |
कपडा | కపడా | బట్ట | बट्ट |
विभाग | విభాగ్ | శాఖ | शाखा |
प्रमाण | ప్రమాణ్ | రుజువు | रुजुवु |
उधार | ఉధార్ | అప్పు | अप्पु |
1.6 సంయుక్తాక్షరాలు संयुक्ताक्षर
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_007_online.jpg)
సంయుక్తాక్షరాలు संयुक्ताक्षर
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_008_online.jpg)
1.7 शब्दों में र् का उच्चारण
शब्द / उच्चारण / शब्दार्थ | ||
र् + य = र्य र् + ल = र्ल र् + व = र्व र् + क = र्क र् + च = र्च |
अक्षर में पहले र् का उच्चारण करते हुए बाद में नीचे के अक्षर का उच्चारण किया जाना है। | कार्य / दुर्लभ / गर्व / तर्क / खर्च / |
1.8 अनुस्वार (ं) - पंचम वर्ण का उच्चारण
शब्द में अनुस्वार (ं) आने पर, व्यंजन के क्रम में उसके अगले अक्षर का पंचम वर्ण का आधा मात्रा का उच्चारण करना होगा।
उदाहरण के लिए
शब्द | उच्चारण / शब्दार्थ | |
गंगा | अनुस्वार (ं) का अगला अक्षर ग है जिसका पंचम वर्ण है – ङ (क,ख,ग,घ,ङ) |
|
जंजीर | अनुस्वार (ं) का अगला अक्षर ज है जिसका पंचम वर्ण है – ञ (च,छ,ज,झ,ञ) |
|
दंड | अनुस्वार (ं) का अगला अक्षर ड है जिसका पंचम वर्ण है – ण | |
सुगंध | अनुस्वार (ं) का अगला अक्षर ध है जिसका पंचम वर्ण है – न | |
गंभीर | अनुस्वार (ं) का अगला अक्षर भ है जिसका पंचम वर्ण है – म |
1.9 हिंदी व्याकरण परिचय - हिंदी के सर्वनाम
सर्वनाम | तेलुगु में शब्दार्थ | तेलुगु शब्दार्थ का हिंदी में उच्चारण |
मैं | నేను | नेनु |
तुम | నీవు | नीवु |
आप | మీరు, తమరు | मीरु, तमरु |
यह | ఇది | इदि |
वह | అది | अदि |
ये | ఇవి | इवि |
वे | అవి | अवि |
हम | మనం | मनं |
1.10 हिंदी वाक्य संरचना
वाक्य संरचना | तेलुगु में शब्दार्थ | तेलुगु शब्दार्थ का हिंदी में उच्चारण |
मैं …… ….. ….. हूँ। | నేను …… ….. ….. ఉన్నాను | नेनु …… ….. ….. उन्नानु। |
तुम ….. …. …. हो। | నీవు…… ….. ….. ఉన్నావు | नीवु….. …. …. उन्नावु। |
आप …. …. …. हैं। | మీరు…… ….. ….. ఉన్నారు | मीरु …. …. …. उन्नारु। |
यह …. …. …. है। | ఇది…… ….. ….. ఉంది | इदि…. …. …. उंदि। |
वह …. …. …. है। | అది…… ….. ….. ఉంది | अदि …. …. …. उंदि। |
ये / वे …. …. ….. हैं। | ఇవి / అవి…… ….. ….. ఉన్నాయి | इवि /अवि …. …. …. उन्नाइ। |
हम ….. …. हैं। | మనం…… ….. ….. ఉన్నాము | मनं…. …. …. उन्नामु। |
1.10.1 कुछ हिंदी वाक्य
वाक्य | तेलुगु में शब्दार्थ | तेलुगु शब्दार्थ का हिंदी में उच्चारण |
मैं राम हूँ। | నేను రాముడిని | नेनू रामुडिनि। |
मैं छात्र हूँ। | నేను విద్యార్ధిని | नेनु विद्यार्थिनि। |
तुम कौन हो? | మీరు ఎవరు | मीरु एवरु? |
मैं वाहन चालक हूँ। | నేను వాహనము నడుపువాడను | नेनु वाहनमु नडुपुवाडनु। |
(क्या) तुम राजू हो? | మీరు రాజేనా | मीरु राजेना? |
हां, मैं राजू हूँ। | అవును నేను రాజునే | अवुनु नेनु राजुने। |
नहीं, मैं बाबू हूँ। | కాదు నేను బాబుని | कादु. नेनु बाबुनि। |
आप कौन हैं? | మీరు ఎవరు | मीरु एवरु? |
मैं बैंक शाखा प्रबंधक हूँ। | నేను బ్యాంక్ శాఖా మేనేజరుని | नेनु बैंक ब्राँच मैंनेजरनि। |
क्या आप डॉक्टर हैं? | మీరు డాక్టరేనా | मीरु डॉक्टरेना? |
नहीं, मैं वकील हूँ। | కాదు నేను న్యాయవాదిని | कादु, नेनु न्यायवादिनि। |
यह राहुल है। | ఇతడు రాహుల్ | इतडु राहूल्। |
क्या वह नौकर है? | అతడు నౌకరేనా | अतडु नौकरेना? |
नहीं, वह छात्र है | కాదు అతడు విద్యార్ధి | कादु, अतडु विद्यार्थि। |
यह घडी है। | ఇది గడియారం | इदि गडियारम्। |
वह सीता है। | ఆమె సీత | आमे सीता। |
वह किताब है। | అది పుస్తకం | अदि पुस्तकम। |
क्या यह मेज है? | ఇది బల్లేనా | इदि बल्लेना। |
नहीं, यह कुर्सी है। | కాదు ఇది కుర్చీ | कादु, इदि कुर्ची। |
क्या वह लता है? | ఆమె లతేనా | आमे लतेना। |
हाँ, वह लता है। | అవును ఆమె లత | अवुनु, आमे लता। |
ये लड़कियाँ हैं। | వీరు బాలికలు | वीरु बालिकलु। |
वे लडके हैं। | వారు బాలురు | वारु बालुरु। |
वे अध्यापक हैं। | వారు అధ్యాపకులు | वारु अध्यापकुलु। |
क्या वे छात्र हैं? | వారు విద్యార్ధులేనా | वारु विद्यार्थुलेना? |
हाँ, वे छात्र हैं। | అవును వారు విద్యార్ధులే | अवुनु, वारु विद्यार्थुले। |
हम भारतीय हैं। | మనం భారతీయులం | मनमु भारतीयुलम्। |
हम छात्र हैं। | మేము విద్యార్ధులం | मेमु विद्यार्थुलम्। |
हम लड़के हैं। | మేము బాలురం | मेमु बालुरम्। |
1.10.2 कुछ क्रिया शब्द
क्रिया शब्द | तेलुगु में अर्थ | हिंदी में उच्चारण |
आ | రా | रा |
जा | పో | पो |
खा | తిను | तिनु |
पी | తాగు | तागु |
सो | పడుకో | पडुको |
लेट | ఒరుగు | ओरुगु |
उठ | లే | ले |
बैठ | కూర్చో | कूर्चो |
उठा | లేపు | लेपु |
कर | చేయు | चेयु |
दे | ఇవ్వు | इव्वु |
ले | తీసుకో | तीसुको |
पढ़ | చదువు | चदुवु |
लिख | రాయు, రాయి | रायु, रायि |
खोल | విప్పు | विप्पु |
बंद कर | మూసి వేయు | मूसिवेयु |
ला | తీసుకు రా | तीसुकुरा |
बोल | మాట్లాడు | माट्लाडु |
भूल | మరిచిపో | मरिचिपो |
खरीद | కొను | कोनु |
बेच | అమ్ము | अम्मु |
पहुंच | చేరు | चेरु |
छोड़ | విడుచు | विडुचु |
भर | నింపు | निम्पु |
घूम | తిరుగు | तिरुगु |
मुड़ | మళ్లు | मळ्ळु |
ठहर | నిల్చో | निल्चो |
1.10.3 कुछ शब्द
शब्द | तेलुगु में अर्थ | हिंदी में उच्चारण |
में | లో, లోన | लो, लोना |
पर | పైన | पैना |
मत | వద్దు | वद्दु |
आज | ఈరోజు | ईरोजु |
कल | రేపు / నిన్న | रेपु / निन्ना |
परसों | మొన్న / ఎల్లుండి | मोन्ना / एल्लुंडि |
यहाँ / इधर | ఇటు / ఇక్కడ | इटु / इक्कड़ |
वहाँ / उधर | అటు / అక్కడ | अटु / अक्कड़ |
कहाँ / किधर | ఎటు / ఎక్కడ | एटु / एक्कड़ |
ज़मीन | భూమి | भूमि |
कागज़ | కాగితం | कागितमु |
खाना | భోజనం | भोजनमु |
पानी | నీరు | नीरु |
अंदर | లోపల | लोपला |
बाहर | బయట | बयटा |
पैसा | డబ్బు | डब्बु |
घर | ఇల్లు | इल्लु |
कार्यालय | కార్యాలయం | कार्यालयमु |
मंदिर | గుడి | गुडि / कोवेला |
फल | ఫలం | फलम् |
गरम | వేడి | वेडि |
ठंडा | చల్లని | चल्लनि |
दूध | పాలు | पालु |
चाय | తేనీరు | तेनीरु |
क्या | ఏమిటి | एमिटि |
क्यों | ఎందుకు | एंदुकु |
कैसे | ఎలా | एला |
कब | ఎప్పుడు | एप्पुडु |
कौन | ఎవరు | एवरु |
1.10.4 आज्ञासूचक वाक्य संरचना
वाक्य संरचना | तेलुगु में शब्दार्थ | तेलुगु शब्दार्थ का हिंदी में उच्चारण |
तुम – क्रिया + ओ। | నువ్వు - క్రియ | नुव्वु – क्रिया |
आप – क्रिया + इए। | మీరు – అండి | मीरु – अंडि |
1.10.5 कुछ आज्ञासूचक वाक्य
वाक्य | तेलुगु में शब्दार्थ | तेलुगु शब्दार्थ का हिंदी में उच्चारण |
तुम घर आओ। | నువ్వు ఇంటికి రా | नुव्वु इंटिकि रा। |
तुम कल जाओ। | నువ్వు రేపు వెళ్ళు | नुव्वु रेपु वेळ्ळु। |
तुम उधर मत खाओ। | నువ్వు అక్కడ తినొద్దు | नुव्वु अक्कड़ तिनोद्दु। |
तुम ज़मीन पर मत सोओ। | నువ్వు నేలమీద పడుకోవద్దు | नुव्वु नेला मीदा पडुकोवद्दु। |
तुम पाठ लिखो। | నువ్వు పాఠం రాయి | नुव्वु पाठम् रायि। |
तुम काम करो। | నువ్వు పని చేయి | नुव्वु पनि चेय्यि। |
तुम गलत काम मत करो। | నువ్వు తప్పు పని చెయ్యొద్దు | नुव्वु तप्पु पनि चेय्योद्दु। |
तुम पानी पीओ। | నువ్వు నీళ్ళు త్రాగు | नुव्वु नीळ्ळु त्रागु। |
आप अंदर आइए। | మీరు లోపలకి రండి | मीरु लोपलिकि रंडि। |
आप परसों जाइए। | మీరు ఎల్లుండి వెళ్ళండి | मीरु एल्लुंडि वेळ्ळंडि। |
आप मत उठिए। | మీరు లేవకండి | मीरु लेवकंडि। |
आप खाना खाइए। | మీరు భోజనం చేయండి | मीरु भोजनम् चेय्यंडि |
आप किताब पढिए। | మీరు పుస్తకం చదవండి | मीरु पुस्तकम् चदवंडि। |
आप गरम दूध पीजिए। | మీరు వేడి పాలు తాగండి | मीरु वेडि पालु तागंडि। |
आप पैसा मत दीजिए। | మీరు డబ్బులు ఇవ్వకండి | मीरु डब्बुलु इव्वकंडि। |
आप कागज़ लीजिए। | మీరు కాగితం తీసుకోండి | मीरु कागितम् तीसुकोंडि। |
आप हिंदी में बोलिए। | మీరు హిందీలో మాట్లాడండి | मीरु हिंदीलो माट्लाडंडि। |
1.10.6 वर्तमान काल वाक्य संरचना
वाक्य संरचना | तेलुगु में शब्दार्थ | तेलुगु शब्दार्थ का हिंदी में उच्चारण |
मैं – क्रिया + ता / ती - हूँ। | నేను - క్రియ + ను | नेनु – क्रिया + नु |
तुम – क्रिया + ते – हो। | నువ్వు - క్రియ + | नुव्वु – क्रिया + |
यह / वह – क्रिया + ता / ती – है। | ఇది / అది - క్రియ + ది | इदि / अदि - क्रिया + दि |
ये / वे – क्रिया + ते / ती – हैं। | ఇవి / అవి - క్రియ + ఇ | अवि / इवि - क्रिया + इ |
हम - क्रिया + ते / ती – हैं। | మనము - క్రియ + ము / రు | मनमु - क्रिया + मु / रु |
आप - क्रिया + ते / ती – हैं। | మీరు - క్రియ + రు | मीरु - क्रिया + रु |
అధ్యాయం अध्याय 2
సంజ్ఞా / నామవాచకములు, సర్వనామములు – వాటి మీద లింగ, వచన కారకాల ప్రభావం
संज्ञा एवं सर्वनाम तथा उन पर लिंग, वचन और कारक का प्रभाव
2.1 సంజ్ఞా / నామవాచకాలు संज्ञा
వ్యక్తి, స్థల, వస్తు, భావముల పేరులను నామవాచకాలు / సంజ్ఞలు అని అంటారు. హిందీలో నామవాచకాలు మూడు రకాలు: 1) వ్యక్తి నామవాచకాలు, 2)జాతి వాచకాలు 3) భావ వాచకాలు
किसी व्यक्ति, स्थान, वस्तु अथवा भाव के नाम को संज्ञा कहते हैं। हिंदी में संज्ञा के तीन मुख्य भेद हैं: 1. व्यक्तिवाचक संज्ञा, 2. जातिवाचक संज्ञा और 3. भाववाचक संज्ञा
నామవాచకాల పరివర్తన संज्ञाओं का रूप-परिवर्तन
నామవాచకాలు పరివర్తన చెందే పదాలు. ఈ పరివర్తనకు మూడు కారణాలు 1) లింగం 2) వచనం ౩) కారకం
संज्ञा विकारी शब्द हैं। संज्ञा शब्द के रूप तीन कारणों से बदलते हैं : 1. लिंग से, 2. वचन से और 3. कारक से।
2.2 సర్వనామాలు सर्वनाम
నామవాచకాల స్థానంలో వచ్చేవి సర్వనామాలు. ఉదాహరణకు మోహన్ ఆజ్ అస్వస్థ్ హై, ఉస్ కో డాక్టర్ కే పాస్ లే జావో . ఈ వాక్యంలో ‘మోహన్’ స్థానే ‘ఉస్ కో’ అన్న పదాన్ని ప్రయోగించారు. అంటే ఈ పదం సర్వనామ పదం. నామవాచకాన్ని పదే పదే ఉపయోగించడానికి మారుగా సర్వనామాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
ఖుద్, స్వయం, స్వత: కూడా నిజవాచక సర్వనామాలుగా ప్రయుక్త మవుతాయి. మై ఖుద్ యహ్ కామ్ కర్ సక్తాహూ, ఆప్ స్వయం వహా జాయియే.
सर्वनाम वे शब्द हैं जो संज्ञाओं के स्थान पर प्रयोग किए जाते हैं। उदाहरण: मोहन आज अस्वस्थ है। उसको डॉक्टर के पास ले जाओ।
इस वाक्य में मोहन के स्थान पर ‘उसको’ का प्रयोग किया गया है। अत: यह सर्वनाम है। सर्वनाम का प्रयोग संज्ञा के बार-बार प्रयोग को दूर करने के लिए किया जाता है।
खुद, स्वयं, स्वत: भी निजवाचक सर्वनाम के रूप में प्रयुक्त होते हैं। जैसे- मैं खुद यह काम कर सकता हूं; आप स्वयं वहां जाइए।
సర్వనామ పదాల స్వరూప వివరణ / सर्वनाम शब्दों की रूप-रचना
నామవాచకాలతో పోలిస్తే కొన్ని సర్వనామాలు కారకాల మూలంగా ఎక్కువ పరివర్తన కలుగుతుంది. ఎక్కువగా మారే సర్వనామాల స్వరూపాలు ఈ విధంగా ఉంటాయి.
संज्ञाओं की तुलना में कुछ सर्वनामों में कारकों के कारण अधिक रूपांतर देखा जाता है। कुछ बहुप्रचलित सर्वनामों की रूप-रचना इस प्रकार हैं :
మై –మై, మైనే, ముఝే, ముఝ్ కో, ముఝ్ సే, మేరేద్వారా, మేరే లియె, మేరా, మేరే, మేరీ, ముఝ్ మే, ముఝ్ పర్
मैं- मैं, मैंने, मुझे, मुझको, मुझसे, मेरे द्वारा, मेरे लिए, मेरा, मेरे, मेरी, मुझमें, मुझ पर
హమ్-హమ్, హమ్ నే, హమే, హమ్ కో, హమ్ సే, హమారే ద్వారా, హమారే లియే, హమారా, హమారే, హమారీ, హమ్ మే, హమ్ పర్.
हम- हम, हमने, हमें, हमको, हमसे, हमारे द्वारा, हमारे लिए, हमारा, हमारे, हमारी, हममें, हम पर
తూ: తూ, తూనే, తుఝ్ కో, తుఝ్ సే, తేరే ద్వారా, తేరే లియే, తేరా, తేరే, తేరీ, తుఝ్ మే, తుఝ్ పర్
तू- तू, तूने, तुझे, तुझको, तुझसे, तेरे द्वारा, तेरे लिए, तेरा, तेरे, तेरी, तुझमें, तुझ पर
తుమ్: తుమ్, తుమ్ నే, తుమ్హే, తుమ్ కో, తుమ్ సే, తుమ్హారే ద్వారా, తుమ్హారె లియే, తుమ్హారా, తుమ్హారే, తుమ్హారీ, తుమ్ మే, తుమ్ పర్
तुम- तुम, तुमने, तुम्हें, तुमको, तुमसे, तुम्हारे द्वारा, तुम्हारे लिए, तुम्हारा, तुम्हारे, तुम्हारी, तुममें, तुम पर
వహ్ – వహ్, ఉస్ నే, ఉసే, ఉస్ కో, ఉన్ సే, ఉస్ కే ద్వారా, ఉస్ కే లియే, ఉస్ కా, ఉస్ కే , ఉస్ కీ, ఉస్ మే, ఉస్ పర్,
वह- वह, उसने, उसे, उसको, उससे, उसके द्वारा, उसके लिए, उसका, उसके, उसकी, उसमें, उस पर
వే: వే, ఉన్హోనే, ఉన్హే, ఉన్ కో, ఉన్ సే, ఉన్ కే ద్వారా, ఉన్ కే లియే, ఉన్ కా, ఉన్ కే, ఉన్ కీ,ఉన్ మే, ఉన్ పర్
वे- वे, उन्होंने, उन्हें, उनको, उनसे, उनके द्वारा, उनके लिए, उनका, उनके, उनकी, उनमें, उन पर
కౌన్: కౌన్, కిస్నే, కిన్హోనే, కిస్ కో, కిసే, కిన్హే, కిన్కో మొ!!
कौन- कौन, किसने, किन्होंने, किसको, किसे, किन्हें, किनको आदि।
జో- జిస్నే, జిన్హోం నే, జిస్ కో, జిసే, జిన్ కో, జిన్హేఁ మొ!!
जो- जिसने, जिन्होंने, जिसको, जिसे, जिनको, जिन्हें आदि।
2.3 లింగం लिंग Gender
లింగం: హిందీ భాషలో రెండే లింగాలున్నాయి. (i) పుంలింగం (Masculine Gender), (ii) స్త్రీ లింగం (Feminine Gender). స్థూలంగా లింగాన్ని గుర్తిచేందుకు కొన్ని సూచనలివ్వడం జరిగింది. వీటికి ఎన్నో అపవాదాలున్నా, ఇవి ఉపయోగపడతాయి
लिंग - हिंदी भाषा में दो ही लिंग माने जाते हैं – (i) पुल्लिंग और (ii) स्त्रीलिंग। आम तौर पर लिंग की पहचान के लिए कुछ संकेत दिए जा रहे हैं, इनके कई अपवाद हैं, फिर भी अधिकांश स्थानों पर ये सहायक हो सकते हैं :
2.3.1 పుంలింగం पुल्लिंग:
1. ఆకారాంత శబ్దాలు : ఉదా: కప్ డా, పైసా, పహియా, ఆటా మొ!! అపవాదం – హవా, దవా, సజా, ఖటియా మొ!!
‘आ’ से अंत होने वाले शब्द: उदा- कपड़ा, पैसा, पहिया, आटा आदि।
अपवाद- हवा, दवा, सजा, खटिया आदि।
2. ‘నా’, ‘ఆవ్’, ‘పన్’, ‘పా’తో అంతమయ్యే భావవాచకాలు- గానా, బహావ్, లడక్ పన్, బచ్ పన్, బుఢాపా మొ!!
‘ना’, ‘आव’, ‘पन’, ‘पा’ से अंत होने वाली भाववाचक संज्ञाएं : गाना, बहाव, लड़कपन, बचपन, बुढ़ापा आदि।
3. ఆన్ తో అంతమయ్యే క్రియార్ధక వాచకాలు: లగాన్, ఖాన్ పాన్, మిలాన్ మొ!!
‘आन’ से अंत होने वाली क्रियार्थक संज्ञाएं : लगान, खान-पान, मिलान आदि।
4. ‘త్వ’, ‘త్య’, ‘వ్య’ ‘ర్య’తో అంతమయ్యే నామ వాచకాలు వ్యక్తిత్వ్, కృత్య, కర్తవ్య్, చాతుర్య మొ!!
‘त्व’, ‘त्य’, ‘व्य’, ‘र्य’ से अंत होने वाली संज्ञाएं : व्यक्तित्व, कृत्य, कर्तव्य, चातुर्य आदि।
5. ‘అ’ తో అంతమయ్యే నామవాచకాలు: ఘర్, మకాన్, ఖేత్, పేడ్ మొ!! అపవాదాలు- కితాబ్, కలమ్, దీవార్, మొ!!
‘अ’ से अंत होने वाली संज्ञाएं : घर, मकान, खेत, पेड़ आदि।
अपवाद : किताब, कलम, दीवार आदि।
6. దేశాలు, పర్వతాలు, సముద్రాల పేర్లు: భారత్, చీన్, జపాన్, అమెరికా, ఇటలీ, హిమాలయ, వింధ్యాచల్, ఆల్ప్స్, హింద్ మహాసాగర్, అరబ్ సాగర్ మొ!!
देशों, पर्वतों, सागरों के नाम : भारत, चीन, जापान, अमेरिका, इटली, हिमालय, विंध्याचल, आल्प्स, हिंद महासागर, अरब सागर आदि।
7. అన్ని ధాతువులు, నగల పేర్లు: సోనా, హీరా,లోహా మొ!! అపవాదం- చాందీ.
सभी धातुओं और गहनों के नाम : सोना, हीरा, लोहा आदि।
अपवाद : चाँदी।
8. రోజుల: నెలల పేర్లు:
రోజులు: రవివార్, సోమ్ వార్, మంగల్ వార్, బుధ్ వార్, గురు వార్, శుక్ర వార్, శనివార్
दिनों और महीनों के नाम :
दिन- रविवार, सोमवार, मंगलवार, बुधवार, गुरुवार, शुक्रवार और शनिवार।
నెలలు: చైత్ర, వైశాఖ్, జేఠ్, ఆషాఢ, శ్రావణ్, బాద్ర్ పద్, ఆశ్విన్, కార్తిక, మార్గశీర్ష, పౌష్, మాఘ, ఫాల్గున్
महीने- चैत्र, वैशाख, जेठ, आषाढ़, श्रावण, भाद्रपद, आश्विन, कार्तिक, मार्गशीर्ष, पौष, माघ, फाल्गुन।
9. చెట్ల పేర్లు: ఆమ్ (మామిడి), కట్ హల్ (పనస), తాడ్ (తాడి), పీపల్ (వేప), బర్ గద్ (మర్రి), సాగౌన్ (టేకు), శీశమ్ (రోజ్ వుడ్) మొ!!
అపవాదం : ఇమ్ లీ (చింత)
पेड़ के नाम : आम, कटहल, ताड़, पीपल, बरगद, सागौन, शीशम आदि।
अपवाद : इमली।
10. ధాన్యాల పేర్లు: ధాన్ (ధాన్యం), చావల్ (బియ్యం), గేహూఁ (గోధుమ), బాజరా (చిట్టి జొన్న), చనా (శనగ), తిల్ (నువ్వులు)
అపవాదం: జ్వార్ (జొన్న), దాల్ (పప్పు), అరహర్ (కందులు), మటర్ (బటాణీలు)
अनाजों के नाम : धान, चावल, गेहूं, बाजरा, चना, तिल।
अपवाद : ज्वार, दाल, अरहर, मटर।
2.3.2 స్త్రీ లింగం स्त्रीलिंग
1. ఈ కారాంత పదాలు: నదీ, చిట్ఠీ, టోపీ, రోటీ, గాలీ, వినతీ. అపవాదం: పానీ, ఘీ, జీ, దహీ, మోతీ.
‘ई’ से अंत होने वाली संज्ञाएं : नदी, चिट्ठी, टोपी, रोटी, गाली, विनती।
अपवाद : पानी, घी, जी, दही, मोती।
2. ఊన (తక్కువతనం తెలిపే) వాచకాలు: ఖటియా, డిబియా, పుడియా
ऊनवाचक संज्ञाएं : खटिया, डिबिया, पुडि़या।
3. ఆకారంత సంస్కృత నామవాచకాలు: దయా, కృపా, క్షమా. అపవాదాలు: పితా, కర్తా.
‘आ’ से अंत होने वाली संस्कृत की संज्ञाएं: दया, कृपया, क्षमा।
अपवाद : पिता, कर्ता।
4. ఇకారంత వాచకాలు: రుచి, విధి, గతి. అపవాదం: ముని, ఋషి
‘इ’ से अंत होने वाली संज्ञाएं : रुचि, विधि, गति।
अपवाद : मुनि, ऋषि।
5. తా, వట్, హట్, ట్, త్ అంతమయ్యే నామవాచకాలు:సుందరతా, రుకావట్, ఘబరాహట్, బనావట్, బగావత్
‘ता’, ‘वट’, ‘हट’, ‘ट’, ‘त’ से अंत होने वाली संज्ञाएं : सुंदरता, रुकावट, घबराहट, बनावट, बगावत।
6. త లేదా ట తో అంతమయ్యేవి: ఛత్, ఖాట్, హాట్. అపవాదం: పేట్, ఖేత్ మొ!!
‘त’ या ‘ट’ से अंत होने वाली संज्ञाएं : छत, खाट, हाट।
अपवाद : पेट, खेत आदि।
7. నదుల పేర్లు: గంగ, జమునా, గోదావరి, కృష్ణా, కావేరి. అపవాదం: సింధు, బ్రహ్మపుత్ర.
नदियों के नाम : गंगा, जमुना, गोदावरी, कृष्णा, कावेरी।
अपवाद : सिंधु, ब्रह्मपुत्र।
8. భాషల పేర్లు: హిందీ, జపానీ, ఇంగ్లీష్, జర్మన్ మొ!!
भाषाओं के नाम : हिंदी, जापानी, अंग्रेज़ी, जर्मन आदि।
9. ఊతో అంతమయ్యేవి: లూ, బాలూ, ఝాడూ
ऊ’ से अंत होने वाले शब्द : लू, बालू, झाड़ू
అపవాదం : ఆలూ, ఆంసూ, డాకూ, భాలూ
अपवाद : आलू, आंसू, डाकू, भालू।
ఉదాహరించిన సంకేతాలు కేవలం ఉదాహరణలు మాత్రమే. జాగ్రత్తగా చదవడం, నిఘంటువుల ద్వారా ఎక్కువగా తెలుసుకోవచ్చు నామవాచకాల లింగ విజ్ఞానం కోసం కింద కొన్ని సూచనలు ఇవ్వడమైంది
उपर्युक्त संकेत केवल उदाहरण स्वरूप के हैं और इनका दायरा अत्यंत सीमित है। ध्यानपूर्वक पठन और शब्द कोश के सहारे जानकारी को बढ़ाया जा सकता है। तथापि, संज्ञा के लिंग की जानकारी के लिए कुछ सुझाव नीचे दिए गए हैं :
1. క్రియలలో: సర్కార్ ఆదేశ్ జారీ కర్తీహై. బైంక్ అధి సూచనా జారీ కర్తీహై
क्रिया से : सरकार आदेश जारी करती है; बैंक अधिसूचना जारी करता है।
2. నామవాచక విశేషణాలలో: అచ్ఛా లడ్ కా, అచ్ఛీ లడ్ కీ, మోటీ ఫాయిల్, మోటా రిజిస్టర్
संज्ञा के विशेषण से : अच्छा लड़का; अच्छी लड़की; मोटी फाइल; मोटा रजिस्टर।
3. నామవాచకాలతో కలిసిన విభక్తులలో : వ్యయ్ కీ రాశి, గత్ వర్ష కా పురస్కార్
संज्ञा के साथ जुड़ी विभाक्ति से : व्यय की राशि; गत वर्ष का पुरस्कार।
4. వచనం వల్ల – లడ్ కా, లడ్ కే
वचन से : लड़का – लड़के।
గమనిక: అకారాంత పుంలింగ శబ్దాల వచనం మార్చడానికి ఆను ఏగా మార్చాలి. ఇతర పుంలింగ శబ్దాలలో ఏ మాత్రం మార్పు ఉండదు. ఏక్ ఘర్ - చార్ ఘర్, ఏక్ పత్ర్ - పాంచ్ పత్ర్
नोट : ध्यान रखें कि ‘आ’ से अंत होने वाले पुल्लिंग शब्दों का वचन बदलने के लिए ‘आ’ को ‘ए’ में बदल दिया जाता है। अन्य पुल्लिंग शब्दों में ऐसा कोई परिवर्तन नहीं किया जाता है। जैसे- एक घर – चार घर। एक पत्र – पांच पत्र।
2. 4 వచనం वचन
పదాలు ఏ రూపంలో ఒకటి లేదా అంతకు మించిన సంఖ్యను సూచిస్తాయో దాన్ని వచనంగా భావిస్తారు. హిందీలో ఏకవచనం, బహువచనం ఉన్నాయి.
शब्द के जिस रूप से उसके एक या अनेक होने का बोध हो उसे वचन कहते हैं। हिंदी भाषा में दो वचन हैं : एकवचन और बहुवचन।
ఏకవచనం: ఒక వ్యక్తి, వస్తు, బోధక రూపాలు ఏకవచన రూపాలు.
ఉదా: ఘోడా, కన్యా, నదీ మొ!!
एकवचन : शब्द के जिस रूप से एक व्यक्ति या वस्तु का बोध हो उसे एकवचन कहते हैं। जैसे- घोड़ा, कन्या, नदी।
బహు వచనాలు: అధిక వ్యక్తులు, వస్తువులు సూచించే రూపాలే బహు వచనం.
ఉదా: ఘోడే, కన్యాయేఁ, నదియాఁ.
बहुवचन : शब्द के जिस रूप से एक से अधिक व्यक्तियों या वस्तुओं का बोध हो उसे बहुवचन कहते हैं। जैसे- घोड़े, कन्याएं, नदियां।
2. 5 కారకం कारक
నామవాచకాలకు లేదా సర్వనామాలకు క్రియలతో ఉండే సంబంధాన్ని తెలియజేసే స్థితిని కారకం అంటారు. కారకీయ సంబంధం తెలియ జేసేందుకు ప్రయోగితమయ్యే చిహ్నాలను కారకచిహ్నాలు లేదా విభక్తులు లేదా పరసర్గలు అంటారు. కారకాలు 8 విధాలు.
संज्ञा या सर्वनाम के जिस रूप से उसका संबंध क्रिया के साथ जाना जाता है, उसको कारक कहते हैं। कारकीय संबंध को प्रकट करने वाले चिह्नों को कारक-चिह्न, विभक्ति या परसर्ग कहते हैं। कारक के आठ भेद होते हैं :
వరుస సంఖ్య | కారకం పేరు | విభక్తి లేదా పరసర్గ |
1 | కర్త | ‘నే’ లేదా ‘0’ (ఏమీ లేదు) |
2 | కర్మ | ‘కో’ లేదా ‘0’ (ఏమీ లేదు) |
3 | కరణం | సే, కే ద్వారా, కే సాథ్ (సాధన వ్యక్తీకరణకు) |
4 | సంప్రదానం | కో, కే లియే, హేతు |
5 | అపాదానం | సే |
6 | సంబంధం | కా,కే, కీ (రా, రే, రీ, నా, నే, నీ) |
7 | అధికరణం | మే, పర్ |
8 | సంబోధన | హే, రే, అరే, ఓ |
क्र.सं. | कारक का नाम | विभक्ति या परसर्ग |
1 | कर्ता | ‘ने’ या ‘o’ (कुछ भी नहीं)।@ |
2 | कर्म | ‘को’ या ‘o’ (कुछ भी नहीं)।# |
3 | करण | से, के द्वारा, के साथ (साधन प्रकट करने के लिए) |
4 | संप्रदान | को, के लिए, हेतु |
5 | अपादान | से (अलगाव दर्शाने के लिए) |
6 | संबंध | का, के, की (रा, रे, री, ना, ने, नी) |
7 | अधिकरण | में, पर |
8 | संबोधन* | हे, रे, अरे, ओ… |
2.5.1 నే ప్రయోగం ‘ने’ का प्रयोग
కర్త కారకంలో ‘నే’ ప్రయోగం సామాన్యంగా సకర్మక ధాతువులతో ఉన్న భూతకాలిక కృదంతాల తో నిర్మితమైన (క్రియ అధ్యాయం చుడండి) క్రియలలో వస్తుంది: రామ్ నే రోటీ ఖాయీ, మోహన్ నే పత్ర్ లిఖా హై, సీతానే ఆమ్ ఖరీదే థే. ఈ వాక్యాలలో ఖాయీ, లిఖా, ఖరీదే అన్న సకర్మక ధాతువులు ఖానా, లిఖ్ నా , ఖరీద్నాల భూతకాలిక కృదంతాలు, అందువల్ల ఈ కర్తలకు ‘నే’ వచ్చింది. అకర్మక ధాతువుల క్రియ రూపాలకు ‘నే’ ప్రయోగం రాదు, రామ్ గయా, మోహన్ బహుత్ చిల్లాయా, సీతా ఖూబ్ సోయీ.
कर्ता कारक में ‘ने’ का प्रयोग सामान्यत: केवल सकर्मक धातुओं से बने भूतकालिक कृदंत (देखिए क्रिया का अध्याय) से बनी क्रियाओं के साथ होता है : राम ने रोटी खाई, मोहन ने पत्र लिखा है, सीता ने आम खरीदे थे। इन वाक्यों में खाई, लिखा, खरीदे सकर्मक धातु खाना, लिखना, खरीदना के भूतकालिक कृदंत हैं, अत: इनके कर्ता के साथ ‘ने’ लगा है। अकर्मक धातुओं से बने क्रिया-रूपों के साथ ‘ने’ का प्रयोग नहीं होता : राम गया, मोहन बहुत चिल्लाया, सीता खूब सोई।
కొన్ని అపవాదాలు:
कुछ अपवाद हैं :
a) బోల్నా, భూల్నా, లానాలు సకర్మక క్రియలు. అయినా వీటి భూతకాలిక రూపాలకు ‘నే’ ప్రయోగం జరగదు.
(क) बोलना, भूलना, लाना सकर्मक क्रियाएँ हैं किन्तु इनसे बने भूतकालिक रूपों के साथ ने का प्रयोग नहीं होता।
(i) కిసాన్ బోలా
(ii) తుమ్ భూల్ గయే హో
(iii) మోహన్ మిఠాయీ లాయా
(अ) किसान बोला
(आ) तुम भूल गए हो।
(इ) मोहन मिठाई लाया
b) నహానా, ఛీంక్ నా, ఖాంస్నా అకర్మ క్రియలు. వీటి భూతకాలిక కృదంతాలకు నే వస్తుంది.
(ख) नहाना, छींकना, खाँसना, अकर्मक क्रियाएँ हैं, किन्तु इनसे बने भूतकालिक कृदन्तों के साथ ने का प्रयोग होता है।
(i) రామ్ నే నహాయా (కొంత మంది రామ్ నహాయా అని కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు)
(ii) మోహన్ నే ఛీంకా
(iii) సీతానే ఖాంసా
(अ) राम ने नहाया (कुछ लोग ‘राम नहाया’ भी बोलते हैं।)
(आ) मोहन ने छींका।
(इ) सीता ने खाँसा।
c) లగ్నా, సక్నా, జానా, చుక్ నా, పానా, రహనా, ఉఠ్ నా, బైఠ్ నా, పఢ్ నా సహాయక క్రియలు సకర్మక ధాతువులుతో ఉంటే ‘నే’ ప్రయోగం ఉండదు.
(ग) लगना, सकना, जाना, चुकना, पाना, रहना, उठना, बैठना, पड़ना, सहायक क्रियाएँ लगने पर सकर्मक धातुओं के साथ भी ‘ने’ का प्रयोग नहीं होता।
(i) సీతా రోటీ ఖానే లగీ
(ii) రాజీవ్ సారా ఖానా ఖాయా గయా
(iii) మోహన్ పత్ర్ నహీ లిఖ్ సకా
(iv) హీరా అప్నా కామ్ కర్ చుకా.
सीता रोटी खाने लगी।
राजीव सारा खाना खा गया।
मोहन पत्र नहीं लिख सका।
हीरा अपना काम कर चुका।
d) కొంతమంది బక్నా, జాన్ నాల తో, నే ప్రయోగిస్తున్నారు కానీ కొంతమంది ప్రయోగించరు.
(घ) कुछ लोग तो बकना, जानना आदि के साथ ‘ने’ का प्रयोग करते हैं, किन्तु कुछ लोग नहीं करते।
2. 6 (విభక్తులను దృష్టిలో ఉంచుకొని) నామవాచక పదాలలో వచనం మార్పిడి నియమాలు संज्ञा शब्दों का वचन बदलने के नियम (कारक चिन्हों को ध्यान में रखते हुए)
వాక్యాలలో నామవాచక శబ్దాలతో ఎన్నో మార్లు నే, కో, సే, కేలియే అనే విభక్తి ప్రత్యయాలు వస్తుంటాయి. కొన్ని సార్లు రావు. అందువల్ల బహువచనాలు కూడా రెండు విధాలుగా తయారవుతాయి.
वाक्य में प्रयोग करते समय संज्ञा शब्दों के साथ कई बार ने, को, से, के लिए आदि कारक-चिह्न लगते हैं और कई बार नहीं लगते। इस कारण शब्दों के बहुवचन भी दो प्रकार से बनते हैं :
(ఎ) విభక్తి ప్రత్యయాలు లేని రూపాలు
(क) जब शब्दों के साथ कारक-चिह्न नहीं लगते।
(బి) విభక్తి ప్రత్యయాలు సహిత రూపాలు
(ख) जब शब्दों के साथ कारक-चिह्न लगते हैं।
1) ఆకారాంత పుంలింగం (ఘోడా వంటివి)
आकारांत पुल्लिंग – (जैसे घोड़ा)
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_009_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_010_online.jpg)
ఈ పులింగ వర్గంలో లడ్ కా, బచ్చా, గధా, రుప్యా, కుత్తా, చూహా, బేటా, చీతా, కీడా, సాలా, పర్దా, దర్వాజా, బగీచా మొ!! అధిక సంఖ్యలో ఆకారాంత సమూహంలో ఉన్నాయి. వీటికి అపవాదాలు కుడా ఉన్నాయి.
इस पुल्लिंग वर्ग में लड़का, बच्चा, गदहा (गधा), रुपया, कुत्ता, चूहा, बेटा, चीता, कीड़ा, साला, पर्दा, दरवाज़ा, बग़ीचा आदि अधिसंख्य आकारांत शब्द आते हैं। इसके कुछ अपवाद भी हैं –
2) ఇతర పుంలింగాలు : (వ్యంజనాంతాలు అంటే హల్లు అంతంలోవచ్చేవి, మిత్ర, ఇకరాంత కవి, ఈకారాంత సాథీ, ఉకారాంత సాధు, ఊకారాంత డాకూ మొ!!)
अन्य पुल्लिंग – (जैसे व्यंजनांत मित्र, इकारांत कवि, ईकारांत साथी, उकारांत साधु तथा ऊकारांत डाकू आदि)
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_011_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_012_online.jpg)
3) ఇకారాంత (జాతి) ఈకారాంత (లడ్ కీ ) ఇయాంత (గుడియా) స్త్రీ లింగాలు
इकारांत – (जैसे जाति), ईकारांत (जैसे लड़की), इयांत (जैसे गुडि़या) स्त्रीलिंग।
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_013_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_014_online.jpg)
4) ఇతర స్త్రీ లింగాలు (వ్యంజనాంతాలయిన పుస్తక్, ఆకారాంత మాతా, ఉకారాంత ఋతు, ఊకారాంత బహూ, ఔకారాంత గౌ మొ.)
अन्य स्त्रीलिंग – (जैसे व्यंजनांत पुस्तक, आकारांत माता, उकारांत ऋतु, ऊकारांत बहू तथा ओकारांत गौ आदि)
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_015_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Telgu120916img_016_online.jpg)
2.7 విశేషణాలు विशेषण
నామవాచకాల, సర్వనామాల, విశేషత్వాన్ని తెలిపే పదాలను విశేషణా లంటారు. ఉదా: యహ్ సుందర్ ఫూల్ హై; వహ్ కాలా ఘోడా హై, పాంచ్ లడ్ కియాఁ పడ్ రహీ హైఁ, గిలాస్ భర్ దూధ్ లావో, కాలే బాదల్ ఘిర్ ఆయేహైఁ, యహ్ బాగ్ సుందర్ హై.
जिस शब्द से संज्ञा या सर्वनाम की विशेषता प्रकट होती है, उसे विशेषण कहते हैं। जैसे- यह सुंदर फूल है; वह काला घोड़ा है; पांच लड़कियां पढ़ रही हैं; गिलास भर दूध लाओ; काले बादल घिर आए हैं; यह बाग सुंदर है।
గమనిక : విశేషణం ఏపదముయొక్క విశేషత్వాన్ని తెలుపుతుందో దానిని విశేష్యం అంటారు. ఉదా: సుందర్ ఫూల్ లో సుందర్ విశేషణం అయితే ఫూల్ విశేష్యం.
नोट : विशेषण जिस शब्द की विशेषता प्रकट करता है उसे विशेष्य कहा जाता है। जैसे- सुंदर फूल में सुंदर विशेषण और फूल विशेष्य ।
విశేషణాలలో లింగ వచన, కారక సంబంధమైన తేడాలు తక్కువగా ఉంటాయి. కేవలం కొన్ని ఆకారంత విశేషణాలే మారుతుంటాయి.
ఉదా: అచ్ఛా లడ్ కా, అచ్ఛే లడ్ కే, అచ్ఛీ లడ్ కీ, అచ్ఛే లడ్ కే కో, అచ్ఛే లడ్ కోం కో, అచ్ఛీలడ్కీకో.
विशेषणों में लिंग, वचन और कारक संबंधी अंतर बहुत कम होता है। केवल कुछ ‘आकारांत’ (‘आ’ से अंत होने वाले) विशेषणों में ही इस प्रकार के परिवर्तन आते हैं। जैसे- अच्छा लड़का, अच्छे लड़के, अच्छी लड़की। अच्छे लड़के को, अच्छे लड़कों को, अच्छी लड़की को।
2.8 ఉపసర్గలు , ప్రత్యయాలు – उपसर्ग एवं प्रत्यय
2.8.1 ఉపసర్గలు उपसर्ग
ఉపసర్గలు స్వతంత్ర ప్రయోగం కానివి, పదాలకు ముందు విశేషార్ధం సూచించడానికి ప్రయోగిస్తారు.
‘उपसर्ग’ उस वर्ण या वर्ण-समूह को कहते हैं, जिसका स्वतंत्र प्रयोग न होता हो, और जो किसी शब्द के पूर्व, कुछ अर्थपूर्ण विशेषता लाने के लिए जोड़ा जाए।
ఉపసర్గల చరిత్ర అతి ప్రాచీనం. మొదట ఇవి స్వతంత్రంగా ఉండి విడిగా అర్ధం బోధించేవి. కాలక్రమంలో స్వతంత్ర ప్రయోగ సామర్థ్యం కోల్పోయి కేవలం మూల పద సంబంధంతో వచ్చాయి. సంస్కృతంలో ప్ర, పరా, అప, సమ, అను, అవ, నిస్, నిర్, దుర్, మొ!! 22 ఉప సర్గలున్నాయి.
भारोपीय परिवार में उपसर्गों का इतिहास काफी प्राचीन काल तक जाता है। पहले ये स्वतंत्र शब्द थे तथा इनका अपना अर्थ था। बाद में इनकी यह स्वतंत्रता पूर्णत: समाप्त हो गई और ये केवल मूल शब्द से संबद्ध होकर ही आने लगे। संस्कृत में प्र, परा, अप, सम, अनु, अव, निस्, निर्, दुस्, दुर् आदि 22 उपसर्ग माने जाते हैं।
చారిత్రకంగా హిందీ ఉపసర్గలు 3 రకాలు – తత్సమాలు (అభావ్, అభిమాన్ వంటివి) తద్భవాలు (పైసే, ఉన్చాస్) విదేశ్యాలు (దర్ అసల్, ఉప్ గవర్నర్).
ऐतिहासिक दृष्टि से हिंदी उपसर्ग तीन प्रकार के हैं – तत्सम(जैसे अभाव, अभिमान) तद्भव (पैसे,उनचास), विदेश (जैसे दरअसल, उप गवर्नर) ।
2.8.2 ప్రత్యయాలు प्रत्यय
ధ్వనులు లేదా ధ్వని సమూహాలుగా ఉన్న ప్రత్యయాలను పదముల, లేక ధాతువుల చివర జోడించడం వల్ల పదం లేదా రూపం నిర్మిత మవుతుంది.
प्रत्यय ध्वनि अथवा ध्वनि-समूह की वह भाषिक इकाई है जिसे किसी शब्द अथवा धातु के अंत में जोड़कर शब्द अथवा रूप की रचना की जाती है।
తత్సమ ప్రత్యయాలు: సంస్కృత సమానంగా ఉంటాయి. వైజ్ఞానిక్ లో ‘ఇక్’, ప్రియాలో ‘ఆ’ మొ!!
तत्सम प्रत्यय – ये संस्कृत के समान हैं, जैसे वैज्ञानिक (इक), प्रिया (आ) आदि।
తద్భవ ప్రత్యయాలు: ఇవి హిందీ భాషలో ఎక్కువ. కఠినాయీ (ఆయీ) బనావట్ (ఆవట్) మొ!!
तद्भव प्रत्यय - तद्भव प्रत्यय हिंदी में काफ़ी है, जैसे कठिनाई (आई), बनावट (आवट) आदि।
దేశీయాలు: అజ్ఞాత వ్యుత్పత్తికాలు – ఉదా. ఘుమక్కడ్ (అక్కడ్)
देशज प्रत्यय - देशज प्रत्यय अज्ञात व्युत्पत्तिक होते है। जैसे घुमक्कड़ (अक्कड़) ।
విదేశీయ ప్రత్యయాలు: పార్సీ, అరబ్బీ, ఇంగ్లీష్ భాషల ద్వారా ప్రవేశించినవి – కార్ (సలాహ్ కార్), ఇజమ్ (కమ్యూనిజమ్), మొ.
विदेशी प्रत्यय - फ़ारसी (अरबी) एवं अंग्रेजी से आए प्रत्यय, जैसे कार (सलाहकार), इज्म (कम्यूनिज्म)
2.9 క్రియలు , క్రియా విశేషణాలు क्रिया और क्रिया विशेषण
2.9.1 క్రియలు क्रिया
కార్యాలు లేదా పనులను సూచించే పదాలు. ఉదా: రామ్, చిట్ఠీ లిఖ్ తా హై, ఫాయిలేఁ అల్మారీ మేఁ రఖీహైఁ ; పేడ్ కీ డాలీ టూట్ గయీ.
जिस शब्द से किसी कार्य के करने का या होने का बोध हो उसे क्रिया कहते हैं। उदाहरण:
राम चिट्ठी लिखता है; फाइलें अलमारी में रखी हैं; पेड़ की डाली टूट गई।
మొదటి వాక్యంలో రాయడం, రెండోదాంట్లో ఉంచడం మూడోదాట్లో విరగడం అనే పనులను సూచిస్తున్నాయి. కాబట్టి అర్థాన్ని సూచించే పదాలు క్రియలు:
पहले वाक्य में राम ‘लिखने’ का कार्य कर रहा है और दूसरे दोनों में ‘रखने’ और ‘टूटने’ का कार्य हो रहा है। इसलिए ये तीनों पद क्रिया के उदाहरण हैं।
2.9.2 ధాతువులు धातु
క్రియా మూలాంశాలు ధాతువులు. ఉదా: పఢ్, లిఖ్, ఉఠ్, ఖేల్, సో, దేఖ్ మొ!! ధాతువులకు ‘నా’ చేర్చడం వల్ల సామాన్య రూపాలు ఏర్పడతాయి. పఢ్ నా , లిఖ్ నా, ఉఠ్ నా, ఖేల్ నా, సో నా, దేఖ్ నా, మొ!!
क्रिया के मूल अंश को धातु कहते हैं। जैसे- पढ़, लिख, उठ, खेल, सो, देख आदि। धातु के पीछे ‘ना’ जोड़ने से पढ़ना, लिखना, उठना, खेलना, सोना, देखना आदि क्रिया के सामान्य रूप में बन जाते हैं।
ప్రతి ఒక్క క్రియలోనూ రెండు అంశాలుంటాయి. వ్యాపారం (కార్యం), ఫలం. కర్త క్రియ కార్యం నిర్వహిస్తాడు, క్రియ ఫలితం దేనికి చెందుతుందో అది కర్మ.
प्रत्येक क्रिया में दो बातें होती हैं – व्यापार (कार्य) और फल। कर्ता- क्रिया के व्यापार को करने वाला; कर्म- जिस पर क्रिया का फल पड़ता है।
ధోబీ కప్ డే ధోతాహై – ఈ వాక్యంలో ధోతాహై క్రియ. ధోనేకా అన్న కార్యం ధోబీ చేస్తాడు. దాని ఫలిత ప్రభావం ‘క పడే’ మీద ఉంటుంది. కాబట్టి ధోభీ కర్త, కపడే కర్మ, కప్ డే లేకుండా ధోనా క్రియ లేదు.
‘धोबी कपड़े धोता है’ – इस वाक्य में ‘धोता है’ क्रिया है, धोने का व्यापार (कार्य) धोबी करता है और उसका फल ‘कपड़े’ पर पड़ता है। इस वाक्य में ‘धोबी’ कर्ता है और ‘कपड़े’ कर्म। ‘कपड़े’ के बिना ‘धोना’ क्रिया नहीं हो सकती।
2.9.3 క్రియలలో తేడాలు क्रिया के भेद -
క్రియలు రెండు రకాలు: సకర్మకాలు, అకర్మకాలు
क्रिया के दो भेद होते हैं : (i) सकर्मक और (ii) अकर्मक।
(i) సకర్మకాలు: ఈ క్రియలతో కర్మ ఉంటుంది లేదా అది ఉండే సంభవనీయత ఉంటుంది. క్రియ ఫలం కర్మ మీద కనబడుతుంది. ఉదా: విభాగ్ నే పుస్తక్ ఖరీదీ, నరేష్ పత్ర లిఖేగా, సర్కార్ నియమ్ బనాయేగీ.
(i) सकर्मक क्रिया : सकर्मक क्रियाओं के साथ कर्म होता है या उसके होने की संभावना रहती है। अर्थाత్त् जिन क्रियाओं का फल कर्म पर पड़ता है, उन्हें ‘सकर्मक’ क्रियाएं कहते हैं। उदाहरण:
विभाग ने पुस्तक खरीदी; नरेश पत्र लिखेगा; सरकार नियम बनाएगी।
ఈ వాక్యాలలో పుస్తక్, పత్ర్, నియమ్ కర్మలు. ఖరీద్ నా, లిఖ్ నా, బనానా అనే కార్యాలను వేరే వారు చేస్తున్నా ఫలభారం వీటి మీదే పడుతోంది. కాబట్టి సకర్మకాలు.
इन वाक्यों में पुस्तक, पत्र और नियम कर्म हैं। खरीदने, लिखने और बनाने का कार्य तो कोई और कर रहा है पर फल इन पर पड़ रहा है। अत: ये तीनों क्रियाएं सकर्मक हैं।
(ii) అకర్మకాలు अकर्मक क्रिया
అకర్మక క్రియల వెంట కర్మ ఉండదు. క్రియలయొక్క పని, ఫలం కర్తకే ఆపాదిస్తే అకర్మకాలు అవుతాయి. ఎందుకంటే వాటికీ కర్మ ఉండదు.
अकर्मक क्रियाओं के साथ कर्म नहीं रहता। अर्थात् जिन क्रियाओं के व्यापार और फल दोनों कर्ता में ही पाए जाएं उन्हें ‘अकर्मक’ क्रिया कहते हैं। क्योंकि उनमें कर्म नहीं होता है।
ఉదా: రాజేష్ సోయా హై, దీపా హఁస్తీ హై, బచ్చే ఖేల్ తే హైఁ, పక్షీ ఉడ్ తాహై- ఈ వాక్యాలలో సోయాహై, హఁస్తీ హై, ఖేలతే హైఁ, ఉడ్ తా హై అనేవి అకర్మక క్రియలు
उदाहरण : राजेश सोया है; दीपा हँसती है; बच्चे खेलते हैं; पक्षी उड़ता है।
इन वाक्यों में सोया है, हँसती है, खेलते हैं और उड़ता है – अकर्मक क्रियाएं हैं।
2.9.4 క్రియల కాలబోధకత / क्रिया का काल
ఏదైనా పని జరగబోయే, జరిగిన, జరుగుతున్న సూచించే అంశాన్ని కాలం అంటారు, వీటిలో మూడు భేదాలున్నాయి.
क्रिया का वह रूप जिससे उसके होने या करने का समय जाना जाए, काल कहते हैं। इसके तीन भेद हैं:
భూతకాలం: గడిచిన సమయంలో క్రియ జరగడంలేదా చేయడం సూచించడాన్ని భూత కాలం అని వ్యవహరిస్తారు. మోహన్ నే టిప్పణీ లిఖీ.
क) भूत काल : भूत काल क्रिया का वह रूप है जिससे बीते समय में क्रिया का होना या करना पाया जाए। जैसे- मोहन ने टिप्पणी लिखी।
వర్తమాన కాలం: ఇది జరుగుతున్న సమయంలో క్రియ జరగడం లేదా చేయడం సూచిస్తుంది. ఉదా. ప్రభా గానా గాతీ హై.
ख) वर्तमान काल : वर्तमान काल क्रिया का वह रूप है जिससे वर्तमान (चालू) समय में क्रिया का होना या करना पाया जाए। जैसे- प्रभा गाना गाती है।
భవిష్యత్ కాలం: ఇది రాబోయే సమయంలో క్రియ జరగడం లేదా చేయడం సూచిస్తుంది. ఉదా. వహ్ దిల్లీ కల్ జాయేగా.
ग) भविष्यत् काल : भविष्यत् काल क्रिया का वह रूप है जिससे भविष्यत् (आने वाले) समय में क्रिया का होना या करना पाया जाए। जैसे- वह कल दिल्ली जाएगा।
2.9.5 క్రియ బోధకత: क्रिया का वाच्य
చేసిన / చేస్తున్న/ చేయబోయే కార్యానికి ప్రధాన విషయం కర్తనా కర్మనా, భావమా అని తెలిపే అంశాన్ని క్రియ బోధకత అంటారు.
वाच्य क्रिया का वह रूप है जिससे यह माना जाए कि क्रिया द्वारा किए हुए कार्य का प्रधान विषय कर्ता है, कर्म है या भाव है। वाच्य के तीन भेद हैं :
1) కర్తృ వాచ్యం: క్రియ యొక్క లింగ వచన విభక్తులు కర్తను అనుసరిస్తాయి. దీనిని కర్తృ ప్రధాన క్రియ అనికూడా వ్యవహరిస్తారు. ఉదా. సహాయక్ మసౌదా లిఖ్ తా హై, లతా కథా సునాతీ హై, కర్మ చారీ కామ్ కర్ తే హైఁ.
कर्तृवाच्य : इसमें क्रिया का लिंग, वचन और पुरुष ‘कर्ता’ के अनुसार होता है। इसको कर्तृप्रधान क्रिया भी कहते हैं। जैसे- सहायक मसौदा लिखता है। लता कथा सुनाती है। कर्मचारी काम करते हैं।
2) కర్మ వాచ్యం: క్రియ యొక్క లింగ వచన విభక్తులు కర్మను అనుసరించి ఉంటాయి. దీనిని కర్మ ప్రధాన క్రియ అని కూడాఅంటారు. ఉదా.: సహాయక్ ద్వారా మసౌదా లిఖా గయా, సర్కార్ ద్వారా నియమ్ బనాయే జాతేహైఁ.
హిందీలో ఎక్కువగా కర్తృ వాచ్యాలే ప్రయోగిత మవుతాయి.
कर्मवाच्य : इसमें क्रिया का लिंग, वचन और पुरुष ‘कर्म’ के अनुसार होता है। इसको कर्मप्रधान क्रिया भी कहते हैं। जैसे- सहायक द्वारा मसौदा लिखा गया। सरकार द्वारा नियम बनाए जाते हैं।
हिंदी में अधिकतर कर्तृवाच्य का ही प्रयोग होता है।
3) భావ వాచ్యం: ఇందులో క్రియాభావం ముఖ్యం. కర్మ, కర్తలు అప్రధానాలు. ఇటువంటివి భావ బోధకాలు. కర్తకు ‘సే’ లేదా ‘ కే ద్వారా’ జోడించడం వల్ల కర్తృ వాచ్యం నుంచి భావవాచ్యానికి మారిపోతాయి. ముఝ్ సే బోలా భీ నహీఁజాతా, హమ్ సే బైఠా నహీఁ జాతా, రాధా సే రాత్ భర్ కైసే జగా జాయేగా ?
भाववाच्य : क्रिया के जिस रूप में न कर्ता की प्रधानता हो और न कर्म की, बल्कि जहां क्रिया का भाव ही मुख्य हो, उसे भाववाच्य कहते हैं। इसमें कर्ता के आगे ‘से’ या ‘के द्वारा’ लगा दें तो कर्तृवाच्य से भाववाच्य रूप बनाया जा सकता है। उदाहरण :
- मुझसे बोला भी नहीं जाता।
- हमसे बैठा नहीं जाता।
- राधा से रात भर कैसे जगा जाएगा?
2.10 వాక్యరచన లేదా సంయోజన वाक्य-रचना अथवा संयोजन
వాక్యరచనలో ప్రాథమికంగా పద సంయోజనతో జరుగుతుంది. ఈ పదాలు నామవాచకం, విశేషణం, క్రియ, అన్వయాలుతో కూడి ఉంటాయి.
वाक्य की रचना मूलत: पदों से होती है। ये पद संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया तथा अव्यय होते हैं।
అప్పుడప్పుడు వాక్య సంయోజన పదబంధాలతో కూడా ఉంటుంది. అంటే వాక్యం పదబంధం, నామవాచకం, సర్వ నామం, విశేషణం, క్రియ విశేషణాలు మొ!! వాటితో నిర్మితమవుతుంది.
कभी-कभी पदों से पदबंध की रचना होती है, और वाक्य की रचना में ये पदबंध, संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रियाविशेषण आदि के रूप में आते हैं।
ఈ అంశాలు సామాన్య వాక్యాల సంయోజనలో ఉంటాయి. ఇది వరకు వివరించి నట్టుగా వాక్యంలో ఉద్దేశ్యం, విధేయం ఉంటాయి. సంయుక్త, మిశ్రమ వాక్యలలో విభిన్న సరళ వాక్యాలు ఉంటాయి. మిశ్రమ వాక్యలలో విభిన్నసరళ వాక్యాలు ఉంటాయి. మిశ్రమ వాక్యాలు ఒకటి, లేదా అంతకు మించి సామాన్య వాక్యాలుంటాయి. మిశ్రిత వాక్యంలో ఒక ప్రధాన ఉపవాక్యం, మిగిలినవి ఆశ్రిత ఉపవాక్యాలుగా ఉంటాయి. సంయుక్త వాక్యాలలో ఇమిడి పోయే సామాన్య వాక్యాలు ఉపవాక్యాలుగా ఉన్నప్పటికీ అవి ఆశ్రితంగా ఉండవు.
उपर्युक्त बातें सरल वाक्य की रचना में मिलती हैं जिसमें, जैसा कि पीछे कहा जा चुका है, कि एक उद्देश्य और एक विधेय होता है। संयुक्त और मिश्रित वाक्य की रचना जैसा कि पीछे दिया गया है, विभिन्न प्रकार के सरल वाक्यों से होती है। मिश्रित वाक्य में दो या अधिक सरल वाक्य इस प्रकार जोड़े जाते हैं कि उनमें एक तो प्रधान उपवाक्य हो जाता है, और शेष आश्रित उपवाक्य रहते हैं। संयुक्त वाक्य में सरल वाक्य इस प्रकार जोड़े जाते हैं कि कोई भी उपवाक्य आश्रित नहीं होता।
వాక్యరచనలో పదాల ద్వారా పదబంధ సంయోజన, పదబంధాల ద్వారా ఉపవాక్య సంయోజన సమ్మేళనం పొందుతుంటాయి. మూడు అంశాలు ఈ సందర్భంగా గుర్తించాలి. అవి: పదక్రమం, అన్వయం, అధ్యాహారం, ఈ మూడింటిని విడిగా పరిశీలించడం జరుగుతుంది.
पदों से वाक्य-रचना करने के संदर्भ में पदक्रम एवं अन्वय का विशेष महत्व है, जिसका विवेचन नीचे दर्शाया गया है:
2.11 పదక్రమం पदक्रम (word order)
వాక్యంలో పదాలు ఉండే వరుసక్రమమే పదక్రమం. పదాలను కొంతమంది శబ్దాలని వ్యవహరిస్తారు. కాబట్టి పదక్రమాన్ని శబ్ద క్రమమనీ వ్యవహరిస్తారు. ప్రతి భాషలో వాక్యాలకు నిర్ణయించబడిన పదక్రమం ఉంటుంది. ఉదాహరణకు: ఇంగ్లీషు భాషలో కర్త + క్రియ + కర్మ (రామ్ కిల్డ్ మోహన్) అనేది క్రమమైతే, హిందీలో కర్త + కర్మ + క్రియ (రామ్ నే మోహన్ కో మార్ డాలా). ఇప్పుడు మనం హిందీ భాషలో పదక్రమం గురించి చర్చించు కుంటున్నాం: అందులో ఇమిడి ఉన్న ప్రధానాంశాలివి:
‘पदक्रम’ का अर्थ है ‘वाक्य में पदों के रखे जाने का क्रम’। ‘पद’ को ‘शब्द‘ कहने के कारण कुछ लोग ‘पदक्रम’ को ‘शब्दक्रम’ भी कहते हैं। हर भाषा के वाक्य में पदों या शब्दों के अपने क्रम होते हैं। उदाहरण के लिए अंग्रेजी में कर्ता+क्रिया+कर्म (Ram killed Mohan) का क्रम है तो हिंदी में कर्ता+कर्म+क्रिया (राम ने मोहन को मार डाला)। यहां हिंदी वाक्यों में पदक्रम पर विचार किया जा रहा है। मुख्य बातें निम्नांकित हैं—
1. కర్త వాక్యంలో మొదట్లోనూ, క్రియ సాధారణంగా చివరగానూ ఉంటుంది. మోహన్ గయా, లడ్ కా దౌడా, వాక్యంలో ప్రాధాన్యత సూచించినప్పుడు పదక్రమం వ్యతిరేకంగా కూడా ప్రయుక్తమవుతుంది. ఉదా: గయా వహ్ లడ్ కా, పాస్ హోచు కేతుమ్.
कर्ता वाक्य में पहले और क्रिया प्राय: अंत में होती है : मोहन गया, लड़का दौड़ा। यों बल देने के लिए क्रम उलट भी सकते हैं। गया वह लड़का, पास हो चुके तुम।
2. కర్తకు సంబంధించిన విస్తరింపు కర్తకు ముందు, క్రియకు సంబంధించిన విస్తరింపు కర్త తరువాత వస్తాయి.- రామ్ కా లడ్ కా మోహన్ గాడీసే అప్నే ఘర్ గయా.
कर्ता का विस्तार उसके पहले तथा क्रिया का विस्तार कर्ता के बाद आता है : राम का लड़का मोहन गाड़ी से अपने घर गया।
3. కర్మ మరియు పూరకం, కర్త మరియు క్రియల మధ్య వస్తాయి. రామ్ నే పుస్తక్ లీ. రెండు కర్మలునప్పుడు మొదట అప్రధాన కర్మ, తరవాత ప్రధాన కర్మ వస్తుంది. రామ్ నే మోహన్ కో పత్ర్ లిఖా. కర్మ మరియు పూరక సంబంధమైన విస్తరణలు వాటికి ముందుగానే వస్తూంటాయి. రామ్ నే అప్నే మిత్ర్ కే బేటే రాజీవ్ కో బధాయీ కా పత్ర్ లిఖా, మోహన్ అచ్ఛా డాక్టర్ హై. ప్రాధాన్యతకుగాను కర్మ ముందుగా కూడా రావచ్చు. పుస్తక్ లేలీ తుమ్ నే?
कर्म तथा पूरक कर्ता और क्रिया के बीच में आते हैं : राम ने पुस्तक ली। यदि दो कर्म हों तो गौण कर्म पहले तथा मुख्य कर्म बाद में आता है : राम ने मोहन को पत्र लिया। कर्म तथा पूरक के विस्तार उनके पूर्व आते हैं : राम ने अपने मित्र के बेटे राजीव को बधाई का पत्र लिखा, मोहन अच्छा डाक्टर है। बल देने के लिए कर्म पहले भी आ सकता है : पुस्तक ले ली तुमने?
4. విశేషణాలు సామాన్యంగా విశేష్యాలకు ముందుగా వస్తాయి. తేజ్ ఘోడే కో ఇనామ్ మిలా, అకర్మణ్య విద్యార్థీ ఫెయిల్ హో గయా. పూరక విశేషణాలు విశేష్యాల తరువాత వస్తాయి. రామ్ లంబాహై, హై, థా, హోగా వంటి క్రియలున్నప్పుడు అలా జరుగుతుంది.
సాధారణంగా విశేషణాలు క్రియలకు ముందుగా వచ్చినా, అప్పుడప్పుడు క్రియ తర్వాత, వాక్యాంతంలో కూడా వస్తాయి. చాహే కుఛ్ భీ న హో భాయి, హై వహ్ సుందర్.
विशेषण प्राय: विशेष्य के पूर्व आते हैं : तेज़ घोड़े को इनाम मिला, अकर्मण्य विद्यार्थी फेल हो गया है। पूरक विशेषण विशेष्य के बाद आते हैं। राम लंबा है, था, होगा जैसी क्रियाएँ जब होंगी तब ऐसा प्रयोग किया जाता है।
सामान्यतः विशेषण क्रिया से पहले आते हैं, पर कभी-कभी क्रिया के बाद और वाक्य के अंत में भी आते हैं। उदाहरण - चाहे कुछ भी न हो भाई, है वह सुंदर।
5. క్రియావిశేషణాలు కర్త, క్రియల మధ్య వస్తాయి: బచ్చా ధీరే ధీరే ఖా రహా హై. కాలబోధన క్రియా విశేషణాలు అపుడప్పుడు ప్రాధాన్యత కోసం కర్తకు ముందుగా వస్తాయి. అబ్ మైజారహా హూఁ – మైఁ అబ్ జారహా హూఁ. స్థాన బోధకాలు కూడా ఇలాగే వస్తాయి. భారత్ కే ఉత్తరీ భాగ్ మే కాశ్మీర్ హై – కాశ్మీర్ భారత్ కే ఉత్తరీ భాగ్ మే హై. రెండు పక్క పక్కనే ప్రారంభంలో రావచ్చు. ఆజ్ ఇస్ హాల్ మే కవి సమ్మేళన్ హో రహా హై. క్రియా విశేషణాలు కర్త, కర్మల మధ్య వస్తాయి. (మై ధీరే ధీరే ఉసే సిఖా రహా హూఁ, లడ్ కా ఛుప్ ఛుప్ కే తైయారీ కర్ రహా హై). అపవాదంగా క్రియావిశేషణాలు, ఇతరంగా కూడా రావచ్చు. చలో చలేఁ అబ్, ఆ గయే ఫిర్ యహీఁ, శీఘ్ర హీ ఆవుంగా మైఁ. ఆవుంగా శీఘ్ర హీ.
क्रियाविशेषण प्राय: कर्ता और क्रिया के बीच में आते हैं : बच्चा धीरे-धीरे खा रहा है। कालबोधक क्रियाविषेषण कभी-कभी बल देने के लिए कर्ता से पहले आते हैं। अब मैं जा रहा हूँ – मैं अब जा रहा हूँ। स्थानबोधक भी इसी प्रकार प्रयुक्त होते हैं। भारत के उत्तरी भाग में कश्मीर है – कश्मीर भारत के उत्तरी भाग में है। दोनों पास-पास ही प्रारंभ में आ सकते हैं। आज इस हाल में कवि-सम्मेलन हो रहा है। क्रियाविशेषण कर्ता और कर्म के बीच में आते हैं। (मैं धीरे-धीरे उसे सिखा रहा हूँ, लड़का छुप- छुपके तैयारी कर रहा है)। अपवाद के तौर पर क्रियाविषेषण अन्य प्रकार से भी आ सकते हैं। उदा. चलो चलें अब, आ गये फिर यहीं, शीघ्र ही आऊँगा मैं, आऊँगा शीघ्र ही।
6. సర్వనామాలు నామవాచకస్థానే వస్తాయి. కానీ ఇక్కడ రెండంశాలు గుర్తుంచుకోవాలి. (ఎ) సర్వనామాలు వాక్యాల్లో సంభోధనలుగా రావు. (బి) విశేషణాలు సర్వనామాలకు ముందు రాకుండా తరువాత వస్తాయి. వహ్ అచ్ఛా హై. తుమ్ మూర్ఖ్ హో.
सर्वनाम प्राय: संज्ञा के स्थान पर आता है। लेकिन यहाँ दो बातों का ध्यान रखना होगा। (क) सर्वनाम वाक्यों में संबोधन के तौर पर नहीं आते। (ख) विशेषण सर्वनाम से पहले नहीं, बल्कि बाद में आते हैं। उदा. वह अच्छा है। तुम मूर्ख हो।
7. హిందీలో సాధారణంగా క్రియ వాక్యాంతంలో వస్తుంది. మై చలా, మై అబ్ చలా. కానీ ప్రాధాన్యతకు ఆరంభంలో రావచ్చు. హై భీ వహ్ యహాఁ : గయా భీహోగా వహ్. అజ్ఞార్ధంలో క్రియకు ప్రాధాన్యత ఇస్తే మొదట్లో వస్తుంది. జావో తుమ్ – తుమ్ జావో: బైఠో వహాఁ – వహాఁ బైఠో, లిఖోతో జరా – తో జరా లిఖో – తో లిఖో జరా – చాహియే కి కూడా ఇదే పరిస్థితి : చాహియేతో థా కి ముఝ్ సే మిల్ లేతే ; చాహియే యే తో బహుత్ కుఛ్, మగర్ కర్ తా కౌన్ హై?
हिंदी में क्रिया सामान्यत: अंत में आती है : मैं चला, मैं अब चला। लेकिन प्रधानता के तौर पर वह आरंभ में भी आ सकता है। है भी वह यहाँ, गया भी होगा वह। आज्ञार्थ में जहाँ क्रिया पर बल दिया जाता है, तब वाक्य में वह पहले आती है। जाओ तुम – तुम जाओ, बैठो वहाँ – वहाँ बैठो, लिखो तो ज़रा – तो ज़रा लिखो – तो लिखो ज़रा। चाहिए के लिए भी ऐसी ही स्थिति हैः चाहिए तो था कि मुझसे मिल लेते, चाहिए यह तो बहुत कुछ, मगर करता कौन है?
8. ప్రక్రియా విశేషణాలుః ప్రక్రియా విశేషణాలు సాధారణంగా విశేషణ క్రియావిశేషణాలకు ముందు వస్తాయి. వహ్ బహుత్ లంబా హై. ఘోడా కాఫీ తేజ్ భాగ్ రహా థా.
प्रक्रिया विशेषणः प्रक्रिया विशेषण सामान्यतः विशेषण और क्रियाविशेषण से पहले आते हैं। वह बहुत लंबा है, घोड़ा काफी तेज भाग रहा था।
9. ప్రశ్నవాచక సర్వ నామాలు, క్రియాపదములకు ఆరంభంలో (కౌన్ ఆ రహా హై, కహాఁ జా రహే హో), మధ్యలో క్రియకు ముందు (వహాఁ కౌన్ ఆ రహా హై? తుమ్ కహాఁ జారహేహో) అప్పుడప్పుడు క్రియల మధ్య (వహాఁ ఆ కౌన్ రహా హై, తుమ్ జా కహాఁ రహే హో), చివర (జాయేగా కౌన్? వహా జాయేగా కౌన్?, జారహే హో కహాఁ? రహోగే కహాఁ) వస్తాయి. ప్రశ్న వాచక పదాలు ప్రశ్నించే అంశం ముందు వస్తాయి. కౌన్ ఆద్మీ ఆయేగా? క్యా చీజ్ చాహియే?, తుమ్ క్యా దేఖ్ రహేహో ? వహ్ కైసే జారహా హై? దీన్ని స్థానం బదలాయిస్తే ఎంతో తేడా వస్తుంది. ప్రయోగ సావధానత మరి పోతుంది. క్యా తుమ్ లిఖ్ రహే హో? – తుమ్ క్యా లిఖ్ రహేహో ? – తుమ్ లిఖ్ క్యా రహేహో? – తుమ్ లిఖ్ రహే హో క్యా?
प्रश्नवाचक सर्वनाम क्रियाबोधक शब्दों के प्रारंभ में (कौन आ रहा है?, कहाँ जा रहे हो?), बीच में क्रिया से पहले (वहाँ कौन आ रहा है?, तुम कहाँ जा रहे हो?), कभी-कभी क्रियाओं के बीच में (वहाँ आ कौन रहा है?, तुम जा कहाँ रहे हो?), तथा अंत में (जायेगा कौन?, वहाँ जायेगा कौन?, जा रहे हो कहाँ?, रहोगे कहाँ?) आते हैं। प्रश्नवाचक शब्द प्रश्न के संबंधित अंश के पहले आते हैं। उदा. कौन आदमी आयेगा?, क्या चीज चाहिए?, तुम क्या देख रहे हो?, वह कैसे जा रहा है?। इसका स्थान बदलने पर अर्थ में बहुत अंतर आयेगा। क्या तुम लिख रहे हो? -- तुम क्या लिख रहे हो? -- तुम लिख रहे हो क्या?
10. ప్రధాన క్రియలకు ముందు పూర్వ కాలిక క్రియలు వస్తాయి. మై ఖాకర్ ఆయా హూఁ. వహ్ ఆకర్ ఆరామ్ కర్ రహా హై. ప్రాధాన్యత కోసం కర్తకు ముందు వస్తాయి. చల్ కర్ తుమ్ దేఖ్ లో. కర్మ ఉన్నప్పుడు పుర్వకాలిక క్రియ ముందే వస్తుంది. పండిత్ జీ నహాకర్ పూజా కర్ తేహైఁ. ప్రాధాన్యతలో దీనికి భిన్నంగా వస్తుంది. నహాకర్ పండిత్ జీ పూజా కరతేహైఁ – పండిత్ జీ పూజా నహాకర్ కర్ తే హైఁ – పండిత్ జీ పూజా కర్ తే హీ నహాకర్.
प्रधान क्रियाओं से पहले पूर्वकालिक क्रियाएँ आती हैं। उदा. मैं खाकर आया हूँ। वह आकर आराम कर रहा है। ये प्रधानता के लिए कर्ता से पहले आती हैं। उदा. चलकर तुम देख लो। कर्म के रहने पर पूर्वकालिक क्रिया पहले ही आती है। उदा. पंडितजी नहाकर पूजा करते हैं। बल दिये जाने पर यह भिन्न रूप से आती है। उदा. नहाकर पंडितजी पूजा करते हैं। -- पंडितजी पूजा नहाकर करते हैं। -- पंडितजी पूजा करते ही नहाकर।
11. సంబోధనలు వాక్యారంభంలో వస్తాయి. రామ్, కహాఁ చలే? మిత్ర్, ఆవోయహాఁ బైఠో. అప్పుడప్పుడు చివరి స్థాయి : బైఠో మిత్ర్! చలో భాయి? ఉఠో మోహన్ ! కహాఁ జారహే హో రాజీవ్!
संबोधन वाक्य के प्रारंभ में आते हैं। उदा. राम, कहाँ चले? मित्र, आओ यहाँ बैठो। कभी-कभी अंत में इनका प्रयोग होता है। उदा. बैठो मित्र!, चलो भाई!, उठो मोहन!, कहाँ जा रहे हो राजीव?
12. కరణ కారకంలోని వాక్యంలో క్రియ కర్త, కర్మల మధ్య వస్తుంది. శీలానే కలమ్ సే పత్ర లిఖే. ప్రాధాన్యత ఇవ్వ దలచు కున్నప్పుడు దీంట్లో మార్పులు జరుగుతాయి. కలమ్ సే శీలా నే పత్ర లిఖే. మైఁనే పత్రతో లిఖా కలమ్ సే అవుర్ ఖో గయీ హై పెన్సిల్.
करण कारक वाले वाक्य में कर्ता और कर्म के बीच में क्रिया आती है। उदा. शीला ने कलम से पत्र लिखे। बल देने के लिए इसमें परिवर्तन होते हैं। उदा. कलम से शीला ने पत्र लिखे।, मैंने पत्र तो लिखा कलम से और खो गई है पेन्सिल।
13. సంప్రదాన కారకంతో కర్త తరువాత లేదా కారణానికి ముందు (మోహన్ అప్నీ బహన్ కే లియే డాక్ సే సాడీ భేజ్ రహా హై) లేదా కారణం తరవాత (మోహన్ డాక్ సే అప్నీ బహన్ కే లియే సాడీ భేజ్ రహా హై) క్రియ వస్తుంది.
संप्रदान कारक के साथ कर्ता के बाद या कारण से पहले (मोहन अपनी बहन के लिए डाक से साड़ी भेज रहा है) अथवा कारण के बाद (मोहन डाक से अपनी बहन के लिए साड़ी भेज रहा है) क्रिया आती है।
14. అపాదాన కారకంలో కర్త క్రియల మధ్య (లడ్ కా ఛత్ సే గిరా) లేదా కర్త, కర్మల మధ్య (మైనే అల్మారీసే కప్ డే నికాలే) వస్తుంది. ప్రాధాన్యతలో మరో విధంగా కూడా ప్రయోగించవచ్చు. అల్మారీసే మైనే కప్ డే నికాలే – కప్ డే నికాలే అల్మారీసే ఔర్ టూట్ గయా సందూక్, వాహ్ యహ్ భీ కోయీ బాత్ హుయీ.
अपादान कारक में कर्ता और क्रिया के बीच में (लड़का छत से गिरा) अथवा कर्ता और कर्म के बीच में (मैंने अल्मारी से कपड़े निकाले) आती है। बल देने के लिए इसका प्रयोग अन्य प्रकार से भी किया जा सकता है। -- अलमारी से मैंने कपड़े निकाले – कपड़े निकाले अलमारी से और टूट गया संदूक।, वाह! यह भी कोई बात हुई?
15. అధికరణంలో సాధారణంగా వాక్యం మధ్యలో క్రియకు ముందు వస్తుంది (కప్ డే సందూక్ మేఁ హైఁ, డాకూ ఘోడే పర్ హై) కానీ ప్రధాన్యంలో ఇతరంగా కూడా వస్తుంది. సందూక్ మేఁ కప్ డే హైఁ, తుమ్హే దూం కై సే, ఘోడే పర్ డాకూ హై, ఔర్ ఆప్ పైదల్ ఉస్ కా పీఛా కర్నా చాహతే హైఁ .
अधिकरण में सामान्यतः वाक्य के बीच में क्रिया से पहले आती है। (कपड़े संदूक में हैं, डाकू घोड़े पर है)। लेकिन बल देने के तौर पर अन्य प्रकार से भी इसका प्रयोग होता है। उदा. संदूक में कपड़े हैं, तुम्हें दूँ कैसे?, घोड़े पर डाकू है, और आप पैदल उसका पीछा करना चाहते हैं।
16. నకారం వాక్యాలలో చివరలో వస్తుంది. తో తుమ్ షామ్ కీ చాయ్ పర్ ఆవోగే న? వహ్ మేరా కామ్ కర్ దేగా న?
`न’ का प्रयोग वाक्य के अंत में होता है। उदा. तो तुम शाम की चाय पर आओगे न? वह मेरा काम कर देगा न?
17. నిషేధాత్మకంలో అవ్యయాలు సాధారణంగా క్రియకు ముందు వస్తాయి. మైఁ నహీఁ జా రహా హూఁ. ప్రాధాన్యతలో, ఉపవాక్యం జత చేస్తున్నప్పుడు వేరే విధంగా కూడా వస్తుంది. నహీఁ జావూంగా మైఁ – నహీఁ మైఁ జావూంగా దేఖే క్యా కర్ తే హో – మై జావూంగా నహీఁ తుమ్ చాహే కుఛ్ భీ బకో.
निषेधात्मक प्रयोग में अव्यय सामान्यतः क्रिया से पहले आते हैं। उदा. मैं नहीं जा रहा हूँ। बल देने के लिए उप-वाक्य जोड़ते समय अन्य प्रकार से भी इसका प्रयोग होता है। उदा. नहीं जाऊँगा मैं – नहीं मैं जाऊँगा, देखें क्या करते हो -- मैं जाऊँगा नहीं तुम चाहे कुछ भी बको।
18. సముఛ్చయార్ధక అవ్యయాలు పదాల, పద బంధాల మధ్య వస్తాయి. ఒక వేళ కొన్నింటిని కలిపే సందర్భంలో సామాన్యంగా చివరి రెంటి మధ్య వస్తాయి. ముందు వాటికి కామా గుర్తును ఉంచుతారు; సురేష్, సౌరభ్, రాజీవ్ ఔర్ గిరీష్ ఆ రహే హైఁ; సిపాహియోం నే ఉసే పక్ డా, మారా, ఔర్ హవాలాత్ మే బంద్ కర్ దియా.
समुच्चयार्थक अव्यय शब्दों और शब्द-समूहों के बीच में आते हैं। अगर कुछ शब्दों को मिलाकर प्रयुक्त करने के संदर्भ में सामान्यतः अंतिम दो के बीच में आते हैं। पहले प्रयुक्त के लिए अल्पविराम रखा जाता है। उदा. सुरेश, सौरभ, राजीव और गिरीश आ रहे हैं।, सिपाहियों ने उसे पकड़ा, मारा और हवालात में बंद कर दिया।
19. హీ, భీ, తో, తక్, భర్, లలో దేనికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వ దలచు కుంటే దాని తరువాత వస్తుంది; రామ్ హీ, మైఁ భీ, వహ్ తో, మోహన్ తక్ నహీఁ ఆయా, వహ్ ఆ భర్ జాయే.
ही, भी, तो, तक, भर जिस शब्द पर जोर दिया जाता है, उसके बाद आते हैं। उदा. राम ही, मैं भी, वह तो, मोहन तक नहीं आया, वह आ भर जाये।
20. ‘కేవల్’ అన్నది ముందు వస్తుంది; కేవల్ రామ్ జాయేగా, రామ్ కేవల్ జాయేగా అన్న ప్రయోగాలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి.
`केवल' का प्रयोग पहले या बाद में किया जा सकता है। उदा. केवल राम जायेगा, राम केवल जायेगा। ऐसे प्रयोग सामान्यतः देखे जा सकते हैं।
21. ‘మాత్ర’ అన్నది ముందు, వెనుకలుగా రావచ్చు: మాత్ర దస్ రుపయే దీజియే – దస్ రుపయే మాత్ర చాహియే.
`मात्र' का प्रयोग पहले या बाद में हो सकता है। उदा. मात्र दस रुपये दीजिये – दस रुपये मात्र चाहिए।
22. విస్మయార్థక పదాలు వాక్యారంభంలో వస్తుంటాయి. హాయ్! యహ్ క్యా కియా, అరే! తుమ్ భీ ఆగయే.
विस्मयार्थक शब्द वाक्य के प्रारंभ में आते हैं। उदा. हाय! यह क्या किया?, अरे! तुम भी आ गये?
23. భాషాభాగాలు క్రమ దృష్టితో సమీపంగా వాక్యంలో రావడం తరచు సామాన్యమైన విషయం. లేని పక్షంలో వాక్యప్రయోగం హాస్యాస్పద మవుతుంది. ముఝే గర్మ్ భైంస్ కా దూధ్ చాహియే - ముఝే భైంస్ కా గర్మ్ దూధ్ చాహియే; మరీజ్ కో ఏక్ దూధ్ కా గ్లాస్ పీనేకోదో - మరీజ్ కో దూద్ కా ఏక్ గ్లాస్ పినే కో దో.
संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया आदि भाषा के अंश एक क्रमिक पद्धति में वाक्य में प्रयुक्त होते हैं, यह एक सामान्य बात है। व्याकरण का लिहाज नहीं किये जाने पर इनका प्रयोग हास्यास्पद भी हो सकता है। उदा. मुझे गरम भैंस का दूध चाहिए – मुझे भैंस का गरम दूध चाहिए। मरीज को एक दूध का गिलास पीने को दो – मरीज को दूध का एक गिलास पीने को दो।
2.12 అన్వయం अन्वय (Agreement)
వెంట వెళ్ళడం, అనురూపంగా కావడం లేదా సమానత్వం అని అన్వయానికి అర్ధం. వ్యాకరణ ఏకరూపత అని అన్వయానికి వ్యాకరణంలో అర్ధం చెప్పుకోవాలి. అంటే వాక్యాలలో రెండు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ పదాల మధ్య వ్యాకరణ ఏకరూపత అన్వయమన్న మాట. ఇది లింగ, వచన, పురుషలలో, మూలరూపంలోనూ, మార్పు చెందిన వికృత రూపంలోనూ ఉంటుంది.
‘अन्वय’-का अर्थ है ‘पीछे जाना’, ‘अनुरूप होना’अथवा ‘समानता’। व्याकरण में इसका अर्थ है ‘व्याकरणिक एकरूपता’ अर्थात् वाक्य में दो या अधिक शब्दों की आपसी व्याकरणिक एकरूपता को अन्वय कहते हैं। यह लिंग, वचन, पुरुष, तथा मूल और विकृत रूप की होती है:
(i) సీతా ఘర్ గయీ (రెండూ స్త్రీలింగ ఏకవచనం)
सीता घर गई। (दोनों स्त्रीलिंग एकचवन)
(ii) లడ్ కా ఘర్ గయా(రెండూ పులింగ ఏకవచనం)
लड़का घर गया। (दोनो पुल्लिंग एकवचन)
(iii) వహ్ నేతా హై (రెండూ ఉత్తమ పురుష ఏకవచనం)
वह नेता है (दोनों अन्य पुरुष एकवचन)
(iv) సిపాహీ కాలే ఘోడే పర్ బైఠా హై (రెండూ వికృత రూపంలో ఉన్నాయి) పదాల, వాక్యాల మధ్య ఉండే విభిన్నమైన అన్వయాల గురించి దిగువ వివరించడం జరుగుతుంది.
सिपाही काले घोड़े पर बैठा है। (दोनों विकृत रूप) आगे विभिन्न प्रकार के शब्दों के बीच अन्वय पर संक्षेप में विचार किया जा रहा है:
(क) కర్త, క్రియల అన్వయం / कर्ता और क्रिया का अन्वय
1) కర్తకు కారకచిహ్నాలు లేకుంటే క్రియ కర్తానుసారం ఉంటుంది. లడ్ కీ ఖానా ఖా రహీ హై. లడ్ కా రోటీ ఖా రహా హై. కర్మ ప్రభావం క్రియ మీద ఈ స్థితిలో పడదు.
यदि कर्ता के साथ कारक-चिह्न न लगा हो तो क्रिया कर्ता के अनुसार होती है : लड़की खाना खा रही है, लड़का रोटी खा रहा है। यह ध्यान देने की बात है कि कर्म का प्रभाव क्रिया पर ऐसी स्थिति में नहीं पड़ता।
2) పై పరిస్థితికి భిన్నంగా, కర్తతో పాటు నే, కో, సే మొ!! కారక చిహ్నాలు ఉంటే కర్త, క్రియలకు అన్వయం ఉండదు. రామ్ నే రోటీ ఖాయీ, మోహన్ కో జానా హై, సీతా కో జానా హై, లడ్ కోం కో జానా హై, లడ్ కియోం కో జానా హై, రామ్ సే చలా నహీఁ జాతా , సీతా సే చలా నహీఁ జాతా, లడ్ కోం సే చలా నహీఁ జాతా.
इसके विपरीत यदि कर्ता के साथ ने, को, से आदि कारक-चिह्न लगे हों तो कर्ता और क्रिया का अन्वय नहीं होता : राम ने रोटी खाई, मोहन को जाना है सीता को जाना है, लड़कों को जाना है, लड़कियों को जाना है, राम से चला नहीं जाता, सीता से चला नहीं जाता, लड़कों से चला नहीं जाता।
3) కర్త పట్ల ఆదరణ సూచితమైతే ఏకవచన కర్తకు బహువచన క్రియ వస్తుంది. భగవాన్ బుద్ద్ మహాన్ వ్యక్తి థే, మహాత్మా గాంధీ మానవతా కే సచ్చే నేతా థే.
कर्ता के प्रति यदि आदर सूचित करना है, तो एकवचन कर्ता के साथ बहुवचन की क्रिया आती है : भगवान बुद्ध महान व्यक्ति थे, महात्मा गांधी मानवता के सच्चे नेता थे।
4) వాక్యంలో ఒకే లింగ వచన, పురుషలతో కారక చిహ్న రహితంగా కర్త ఉంటే అంతే కాకుండా ‘అవుర్’, ‘తథా’ల తో జోడింప బడి ఉంటే, క్రియ అదే లింగమున బహువచనంలో ఉంటుంది. రామ్, మోహన్, ఔర్ దినేష్ జా రహే హైఁ. షీలా, అల్కా తథా కరుణా కల్ ఆయేంగీ. ఎన్నో పదాలు కలిసి ఒకే వస్తువును నిర్దేశిస్తే క్రియ ఏకవచనంలో ఉంటుంది. : యహ్ రహీ ఉస్ కీ ఘోడా గాడీ.
वाक्य में यदि एक ही लिंग, वचन, पुरुष के कारक-चिह्न रहित कर्ता ‘और’ ‘तथा’ आदि से जुड़े हों तो क्रिया उसी लिंग में बहुवचन में होती है : राम, मोहन और दिनेश विदेश जा रहे हैं; शीला, अलका तथा करुणा कल आएँगी। किन्तु यदि ऐसे कई शब्द मिलकर एक ही वस्तु का बोध करा रहे हों तो क्रिया एकवचन में होगी : यह रही उसकी घोड़ा-गाड़ी।
5) కారక చిహ్న రహితంగా ఏకవచన కర్తలు విభిన్న లింగాలలో ఉంటే, క్రియ పుంలింగ బహువచనంలో ఉంటుంది. వర్ ఔర్ వధూ గయే, మాతాజీ ఔర్ పితాజీ ఆయేంగే.
अलग-अलग लिंगों के दो एकवचन कर्ता यदि कारक-चिह्न रहित हों तो क्रिया पुल्लिंग-बहुवचन में होती है – वर और वधू गए, माताजी और पिताजी आएँगे।
6) భిన్న లింగ వచనాలలో ఎన్నో కర్తలు కారక చిహ్న రహితంగా వస్తే క్రియ వచన దృష్టితో బహువచనంలో ఉన్నా, లింగ దృష్టితో అంతిమ కర్త లింగాన్ని అనుసరించి ఉంటుంది. ఏక్ లడ్ కా ఔర్ కయీ లడ్ కియాఁ జా రహీ హైఁ. ఏక్ లడ్ కీ ఔర్ కయీ లడ్ కే జా రహే హైఁ.
यदि अलग-अलग लिंगों और वचनों के कई कर्ता कारक-चिह्न रहित हों तो क्रिया वचन की दृष्टि से तो बहुवचन में होगी किन्तु लिंग की दृष्टि से अंतिम कर्ता के लिंग के अनुसार: एक लड़का और कई लड़कियां जा रही हैं, एक लड़की और कई लड़के जा रहे हैं।
7) కర్త ఎన్నో పురుషల్లో ఉంటే మొదట ప్రధమ తరువాత మధ్యమ పురుషలో చివర ఉత్తమ పురుష ఉంచాలి. క్రియ అంతిమ కర్తను అనుసరిస్తుంది. ఆవో మోహన్ తుమ్ ఔర్ హమ్ పఢేఁ. మోహన్ ఔర్ తుమ్ జావో; శ్యామ్ తుమ్ ఔర్ మైఁ చలూంగా.
यदि कर्ता कई पुरुषों में हों तो पहले अन्य पुरुष को उसके बाद मध्यम पुरुष को और सबसे अन्त में उत्तम पुरुष को रखना चाहिए। क्रिया अन्तिम के अनुसार होगी। आओ, मोहन तुम और हम पढ़ें : मोहन और तुम जाओ; श्याम तुम और मैं चलूंगा।
8) దర్శన్, ఆంసూ, ప్రాణ్, జోష్ మొ!! కర్త రూపంలో వస్తే క్రియ బహువచనంలో వస్తుంది. బహుత్ దినోం బాద్ ఆప్ కే దర్శన్ హుయే హైఁ. షేర్ కో దేఖ్ తే హీ మేరే తో ప్రాణ్ హీ సూఖ్ గయే.
दर्शन, ऑंसू, प्राण, होश, आदि के कर्ता रूप में आने पर क्रिया बहुवचन में होती है : बहुत दिनों बाद आपके दर्शन हुए हैं, शेर को देखते ही मेरे तो प्राण ही सूख गए।
9) కర్త లింగం తెలియక పొతే క్రియ పుంలింగంలో ఉంటుంది. అభీ అభీ కౌన్ బాహర్ గయా హై?
कर्ता के लिंग का पता न हो तो क्रिया पुल्लिंग होती है : अभी-अभी कौन बाहर गया है?
(ख) కర్మ, క్రియల అన్వయం कर्म और क्रिया का अन्वय
కర్త కారక చిహ్న సహితంగా వస్తే క్రియ కర్మను అనుసరిస్తుంది. రామ్ నే రోటీ ఖాయీ.
సీతానే ఏక్ ఆమ్ ఖాయా. రామ్ నే ఉస్ చిట్ఠీ కో పఢా. అట్లాగే కర్త కారక చిహ్నాలు లేకుండా ఉంటే అప్పుడు క్రియ కర్మాను సారం ఉండదు. రామ్ రోటీ ఖా రహా హై. సీతా చావల్ ఖా రహీ హై.
कर्ता के साथ कारक-चिह्न हो तो क्रिया कर्म के अनुसार होती है : राम ने रोटी खाई, सीता ने एक आम खाया, लड़कों ने वह प्रदर्शनी देखी, मोहन को रोटी खानी है, सीता को अभी अखबार पढ़ना है, शीला से यह खाना अब खाया नहीं जाता, रामू से ये सूखी रोटियां नहीं खाई जातीं, बीमार को रोटी खानी चाहिए, बीमार को दूध पीना चाहिए। क्रिया के कर्म के अनुसार होने के लिए आवश्यक है कि कर्म के साथ कारक-चिह्न न हो। यदि कारक-चिह्न हुआ तो क्रिया उसका अनुसरण नहीं करेगी : सीता ने उस चिट्ठी को पढ़ा, राम ने उस चिट्ठी को पढ़ा। ऐसे ही कर्ता के साथ कारक-चिह्न न हुआ तब भी क्रिया कर्म का अनसुरण नहीं करेगा : राम रोटी खा रहा है, सीता चावल खा रही है।
(ग) కర్త, కర్మలతో నిరపేక్ష క్రియలు कर्ता और कर्म से निरपेक्ष क्रिया:
కర్త, కర్మ కారక చిహ్న సహితంగా వస్తే క్రియ ఎల్లప్పుడూ ఏకవచనంలో ఉంటుంది. ఛాత్ర నే ఛాత్రా కో దేఖా. ఛాత్రా నే ఛాత్ర కో దేఖా. ఛాత్రావోంనే ఛాత్రోంకో దేఖా. మైఁనే (పురుషుడు) ఉసే (స్త్రీ) దేఖా, ఉస్ నే (స్త్రీ) ముఝే (పురుషుడు) దేఖా.
यदि कर्ता और कर्म दोनों के साथ कारक-चिह्न हों तो क्रिया सदा ही पुल्लिंग एकवचन होती है: छात्र ने छात्रा को देखा, छात्रा ने छात्र को देखा, छात्रों ने छात्रा को देखा, छात्राओं ने छात्रों को देखा, मैंने (पुरुष) उसे (स्त्री) देखा, उसने (स्त्री) मुझे (पुरुष) देखा।
(घ) విశేషణ, విశేష్యాలు అన్వయం विशेषण और विशेष्य का अन्वय
విశేషణ అన్వయం కేవలం ఆకారాంత విశేషణాల తోనే వస్తుంది. మిగిలిన అన్ని విశేషణాలు, విశేషణాల అధ్యాయంలో వివరించినట్లు ఎప్పుడు ఏక రూపంగా వస్తాయి. సుందర్ ఫూల్, సుందర్ పత్తీ, సుందర్ ఫూలోం కో, సుందర్ పత్తియాఁ.
विशेषण के अन्वय का प्रश्न केवल उन्हीं विशेषणों के साथ उठता है जो आकारांत होते हैं। शेष सभी विशेषण, जैसा कि विशेषण के अध्याय में कहा जा चुका है, हमेशा एकरूप रहते हैं: सुन्दर फूल, सुन्दर पत्ती, सुन्दर फूलों को, सुन्दर पत्तियां।
(1) ఆకారంత విశేషణాలు విశేష్యాలకు ముందుగా లేదా తరువాత విధేయ విశేషణాలుగా విశేష్య లింగ వచనాలను అనుసరించి వస్తాయి. వహ్ పేడ్ బహుత్ లంబా హై. వహ్ లంబా పేడ్ ఖూబ్ సూరత్ హై. వహ్ లంబీ డాలీ ఫూలోంసే లదీ హై. వహ్ డాలీ లంబీ హై.
आकारांत विशेषण चाहे विशेष्य के पहले आए अथवा बाद में विधेय-विशेषण के रूप में, वह लिंग-वचन में विशेष्य के अनुसार ही रहता है : वह पेड़ बहुत लंबा है, वह लंबा पेड़ खूबसूरत है, वह लंबी डाली फूलों से लदी है, वह डाली लंबी है।
(2) విశేష్యం ప్రాధమిక రూపంలో ఉంటే ఆకారాంత విశేషణలు అదే రకంగా వస్తాయి. అవి వికృత రూపంలో వస్తే విశేషణాలు అదే రూపంగా వస్తాయి. లంబా లడ్ కా గయా, లంబే లడ్ కే కో బులావో. విశేష్యాలు వికృత రూపంలో మార్పు చెందకపోయినా విశేషణాలు పరివర్తితమవుతాయి. పీలా ఫూల్ ఖిలా హై, పీలే ఫూల్ కో తోడ్ లో>
यदि विशेष्य मूल रूप में है तो आकारांत विशेषण भी मूल रूप में आता है, किन्तु यदि वह विकृत रूप में है तो विशेषण भी विकृत रूप में आता है : लंबा लड़का गया, लंबे लड़के को बुलाओ। विशेष्य विकृत रूप में हो किन्तु परिवर्तित न हो, तब भी विशेषण परिवर्तित हो जाएगा : पीला फूल खिला है, पीले फूल को तोड़ लो।
(3) ఒక విశేషణానికి ఎన్నో విశేష్యాలున్నా, ఇవే నియమాలు వర్తిస్తాయి. వహ్ బడా ఔర్ హరా మకాన్ సుందర్ హై. ఉస్ బడే ఔర్ హరే మకాన్ మేఁ కౌన్ రహతా హై?
एक विशेषण के कई विशेष्य हों तब भी ये ही नियम लागू होते हैं: वह बड़ा और हरा मकान सुन्दर है, उस बड़े और हरे मकान में कौन रहता है?
(4) అనేక సమాసరహిత విశేష్యాల విశేషణాలు, సమీపంగా ఉన్న విశేష్యాలను అనుసరిస్తాయి. భోలే భోలే బచ్చే ఔర్ బచ్చియాఁ, భోలీ భోలీ బచ్చియాఁ ఔర్ బచ్చే.
अनेक समासरहित विशेष्यों का विशेषण निकटवर्ती विशेष्य के अनरूप होता है। भोले-भाले बच्चे और बच्चियां, भोली-भाली बच्चियां और बच्चे।
(ड.) సంబంధ, సంబంధిత నామవాచకాల అన్వయం संबंध और संबंधी का अन्वय:
సంబంధ రూపాలకూ విశేషణ నియమాలే (పైన వివరించినవే) వర్తిస్తాయి. ప్రస్తుత సంబంధ రూపాలు విశేషణాలు, సంబంధిత నామవాచకాలు విశేష్యాలు: యహ్ మేరీ ఛడీ హై. యహ్ ఛడీ మేరీ హై. ఉస్ కీ మాతాజీ తథా పితాజీ గయే. ఉస్ కే పితాజీ తథా మాతాజీ గయీఁ.
सम्बन्ध के रूपों पर भी वही नियम लागू होते हैं, जो ऊपर विशेषण के बारे में दिए गये हैं। वस्तुत: सम्बन्ध के रूप विशेषण ही होते हैं तथा सम्बन्धी विशेष्य होता है : यह मेरी छड़ी है, यह छड़ी मेरी है, उसकी माताजी तथा पिताजी गये, उसके पिताजी तथा माताजी गईं।
(च) సర్వనామాలు, నామవాచకాల అన్వయం सर्वनाम और संज्ञा का अन्वय:
1) సర్వనామం ఏ నామవాచకం స్థానంలో వస్తుందో దాని యొక్క లింగ వచనానుసారం ఉంటుంది. వహ్ (సీతా) గయీ, వహ్ (రామ్) గయా, వే (లడ్ కే) గయే, మేరే పితాజీ ఔర్ బడే భాయీ ఆయే హైఁ, వే (లోగ్) కల్ జాయేంగే.
सर्वनाम उसी संज्ञा के लिंग-वचन का अनुसरण करता है, जिसके स्थान पर आता है : वह (सीता) गई, वह (राम) गया, वे (लड़के) गए, मेरे पिताजी और बड़े भाई आए हैं, वे (लोग) कल जाएँगे।
2) మర్యాద సూచించే సందర్భంలో ఏకవచన నామవాచకానికి బహువచన సర్వనామం ప్రయోగించబడుతుంది. పితాజీ ఆయే హైఁ ఔర్ వే ఏక్-దో దిన్ రుకేంగే, ఉస్ కే బాద్ ఉన్హేఁ బొంబాయి జానా హోగా.
आदर के लिए एकवचन संज्ञा के लिए बहुवचन सर्वनाम का प्रयोग होता है : पिताजी आए हैं और वे एक-दो दिन रुकेंगे; उसके बाद उन्हें बम्बई जाना होगा।
3) వర్గ ప్రతినిధి రూపంగా ‘మైఁ’ స్థానంలో ‘హమ్’ రావచ్చును. అదే విధంగా ‘మేరా’ స్థానంలో ‘హమారా’ మొ!! ప్రయోగం జరుగుతుంటుంది. అందు వల్ల సంపాదకులు, ప్రతినిధి బృందం నాయకుడు, దేశ ప్రతినిధి, దేశ పక్షాన మాట్లాడే రాష్ట్రపతి, ప్రధానమంత్రి మొ!! హమ్, హమారా మొ!! ప్రయోగాలు చేస్తారు. ఒక వేళ వారు మైఁ, మేరా మొ!! ప్రయోగిస్తే వ్యక్తిగత రూపాలుగా అర్థం చేసుకోవాలి.
किसी वर्ग के प्रतिनिधि के रूप में ‘मैं’ के स्थान पर ‘हम’ का प्रयोग होता है। इसी प्रकार ‘मेरा’ के स्थान पर ‘हमारा’ आदि अन्य रूपों का भी। इसीलिए संपादक, प्रतिनिधि-मंडल का नेता, देश का प्रतिनिधि, देश की ओर से बोलनेवाला राष्ट्रपति, प्रधानमंत्री आदि हम, हमारा आदि का ही प्रयोग करते हैं, मैं, मेरा आदि का नहीं। यदि वे मैं, मेरा आदि का प्रयोग करें तो उसका अर्थ उनका व्यक्तिगत रूप आदि होता है।
4) తూ, తుమ్, ఆప్ లు మధ్యమ పురుషలు, ప్రయోగంలో సంబంధిత నామవాచకానుసారం వస్తాయి. మూడింటి తేడా సర్వ నామాలను వివరించినప్పుడు వివరించడం జరిగింది.
तू, तुम, आप तीनों ही मध्यम पुरुष हैं, किन्तु प्रयोग में वे सम्बन्धित संज्ञा के अनुसार आते हैं। तीनों का अन्तर सर्वनाम के प्रसंग में बतलाया जा चुका है।
2.13 అధ్యాహారం अध्याहार
కొన్ని పదాల ప్రయోగం వాక్య నిర్మాణంలో జరగకపోయినా, వాక్యార్ధం వివరణలో వాటిని చెప్పడం జరుగుతుంది. వాక్యంలో అవి లేక పోయినా అర్ధం చేసుకోవడానికి ఆటంకాలు ఏర్పడవు. అటువంటి వాటిని అధ్యాహారాలుగా వ్యవహరిస్తారు. రామ్ జా రహా హై ఔర్ మోహన్ భీ అంటే రామ్ జా రహా హై ఔర్ మోహన్ భీ జా రహా హై అని అర్ధం. కానీ చివరి ‘జా రహా హై’ అధ్యాహారంగా వాక్య సంక్షేపతలో వదిలి వేయబడింది. అధ్యాహారాలు అనేక రకాలు (ఎ) కర్త అధ్యాహారం : సునా హై రాజా సాహబ్ కే ఘర్ చోరీ హొగయీ (బి) క్రియ అధ్యాహారం : (1) లోకోక్తులలో- ఘర్ కీ ముర్గీ దాల్ బరాబర్, నయా నౌదిన్ పురానా సౌదిన్ (2) రామ్ జా రహా హై ఔర్ మోహన్ – ఇక్కడ జా రహా హై అధ్యాహారం (౩) వాక్యాంశ అధ్యాహారం (i) ప్రశ్నోత్తరాలలో – ప్రశ్న – తుమారా నామ్ క్యా హై ? సమాధానం – రామ్ (మేరా నామ్ హై అధ్యాహారం) (ii) ఇతరంగా : వహ్ ఐసా సీధా హై జై సే గాయ్(సీధీ హోతీ హై – అధ్యాహారం)
अध्याहार का अर्थ है, वाक्य का अर्थ करते समय कुछ ऐसे शब्दों को लाना जिन्हें वाक्य बनाते समय छोड़ दिया गया है क्योंकि उनके न रहने पर भी उस प्रसंग में वाक्य को समझने में बाधा नहीं पड़ती। ‘राम जा रहा है और मोहन भी’ वाक्य मूलत: హైहै- ‘राम जा रहा है और मोहन भी जा रहा है’, किन्तु अन्तिम ’जा रहा है’ का अध्याहार करके वाक्य को यह संप्क्षित रूप दे दिया गया है। अध्याहार कई प्रकार का हाता है : (क) कर्ता का अध्याहार – सुना है राजा साहब के घर चोरी हो गई, (ख) क्रिया का अध्याहार – (1) लोकोक्तियों में : घर की मुर्गी दाल बराबर, नया नौ दिन पुराना सौ दिन। (2) राम जा रहा है और मोहन। यहां ‘जा रहा है’ का अध्याहार है, (ग) वाक्यांश का अध्याहार – (अ) प्रश्नोत्तर में : प्रश्न – तुम्हारा नाम क्या है? उत्तर- राम (‘मेरा नाम’ तथा ‘है’ का अध्याहार)। (आ) अन्यत्र : वह ऐसा सीधा है जैसे गाय (‘सीधी होती है’ का अध्याहार)।
అధ్యాయం अध्याय 3
ప్రాంతీయభాషద్వారాహిందీలొమాట్లాడటంనేెర్చుకొవడం /क्षेत्रीय भाषा के माध्यम से बोलचाल की हिंदी सीखना / General Dialogues
3.1 బజారులొ / बाजार में / In Bazar | ||
దుకాణంలో సాధారణ విచారణలు दुकाणम् लो साधारण विचारणलु |
दुकानों में सामान्य पूछताछ | General enquiries at the shop |
ఒక బట్టల దుకాణం వద్ద ओका बट्टल दुकाणम् वद्दा |
कपड़े की दुकान पर | At a Cloth Store |
ఒక కిరాణా దుకాణం వద్ద ओका किराणा दुकाणम् वद्दा |
पंसारी की दुकान पर | At a Grocer’s shop |
ఒక దర్జీ దుకాణంలో ओका दर्जी दुकाणम् लो |
दर्जी की दुकान पर | At a Tailor’s shop |
ఒక డ్రైక్లీనర్ దుకాణం వద్ద ओका ड्राई क्लीनर दुकाणमु लो |
डाई क्लीनर की दुकान पर | At a Drycleaner’s shop |
ఒక గడియారం అమ్మే / మరామ్మత్తు చెసే దుకాణం వద్ద ओका गडियारम् अम्मे / मरम्मत्तु चेसे दुकाणम् वद्दा |
घड़ी साज़ की दुकान पर | At a Watchmaker’s shop |
మంగలిదుకాణం వద్ద मंगली दुकाणम वद्दा |
नाई की दुकान में | At the Barber’s shop |
దుకాణాల్లో సాధారణ విచారణలు दुकाणाललो साधारणा विचारणलु |
दुकानों में सामान्य पूछताछ | General enquiries at the shops |
రెడీమేడ్ బట్టల దుకాణం ఎక్కడ ? रेडिमेड बट्टल दुकाणमु एक्कड? |
रेडीमेड कपड़ों की दुकान कहां है ? | Where’s the readymade garmentstore? |
నేను ఒక చొక్కా కొనాలనుకుంటున్నాను. नेनु ओका चोक्का कोनालनुकुंटुन्नानु |
मुझे एक कमीज खरीदनी है। | I want to buy a shirt. |
దీని వెల ఎంత ? दीनि वेला एंता? |
इसका दाम क्या है? | How much does this cost? |
మీ వద్ద తక్కువ ఖరీదైనది ఏదైనా చూపిస్తారా? मी वद्दा तक्कुवा खरीदैनदि एदैना चूपिस्तारा? |
आप कोई सस्ती चीज दिखाएंगे ? | Do you have something lessexpensive? |
నాకు బిల్లు ఇస్తారా? नाकु बिल्लु इस्तारा? |
कृपया बिल दीजिए। | Please, may I have the bill? |
నేను ఎక్కడ చెల్లించాలి? नेनु एक्कडा चेल्लिंचालि? |
पैसे कहां देने होंगे? | Where do I pay? |
మీ దగ్గర ఒక వంద రూపాయి నోటు చిల్లర ఉందా मी दग्गर ओका वंदा रूपाई नोटु चिल्लर उंदा? |
आपके पास सौ रूपये के छुट्टे हैं? | Do you have change for a hundred rupee note? |
మీరు సిగరెట్లు అమ్మడం లేదా? मीरु सिगरेट्लु अम्मडम् लेदा? |
क्या आप सिगरेट नहीं बेचते? | Do you sell cigarettes? |
మీరు ఈ వస్తువులకు కొంత తగ్గింపు ధరకు ఇస్తారా मीरु ई वस्तुवुलकु कोंता तग्गिंप्पु धरकु इस्तारा? |
क्या आप इन वस्तुओं पर कुछ छूट देंगें? | Do you allow some rebate on these items? |
ఈ వస్తువులను ప్యాక్ చెయ్యండి ई वस्तुवुलनु पैक चेय्यंडि। |
कृपया इन वस्तुओं को पैक कीजिए। | Please get these things packed. |
నగలదుకాణాలుఎటు వైపు ఉన్నాయి? नगल दुकाणालु एटु वैपु उन्नायि? |
गहनों की दुकानें किस ओर हैं? | Which way are the jewellery shops? |
ఒక బట్టల దుకాణం వద్ద ओक बट्टल दुकाणमु वद्दा |
कपड़े की दुकान पर | At a cloth store |
ఈ చీర వెడల్పు ఎంత? ई चीर वेडल्पु एंता? |
साड़ी का अर्ज कितना है? | What is the width of this saree? |
ఈ చీర ఎన్ని మీటర్లు? ई चीर एन्नि मीटर्लु ? |
साड़ी कितने मीटर है? | How many metres is this saree? |
చీర తోపాటు రవికె ముక్క ఉందా? चीर तो पाटु रविका मुक्का उंदा? |
क्या साड़ी के साथ ब्लाउज पीस भी है ? | Is there a blouse piece with saree? |
ఈబట్ట ధర మీటరు ఎంత? ई बट्टा धरा मीटरु एंता? |
यह कपड़ा कैसे है? | How much a meter is this material? |
దయచేసి నాకు తక్కువ ఖరీదైనది ఏదైనా చూపించండి. दय चेसि नाकु तक्कुव खरीदैनदि एदैना चूपिंचंडि। |
इससे कुछ हल्का कपड़ा दिखाइए। | Please show me something less expensive. |
నేను ఒక మంచి నాణ్యత ఉండే బట్ట చూడాలనుకుంటున్నాను. नेनु ओका मंचि नाण्यता उंडे बट्टा चूडालनुकुंटुन्नानु? |
इससे कुछ और बढ़िया चीज दिखाइए। | I would like to see a better quality. |
నాకు ఒక చొక్కా కోసం ఎంత గుడ్డ అవసరం? नाकु ओका चोक्का कोसम् एंता गुड्डा अवसरम्? |
मेरी कमीज में कितना कपड़ा लगेगा? | How much fabric will I need for a shirt? |
ఈ రంగు వెలిసిపోకుండా ఉంటుందా? ई रंगु वेलिसिपोकुंडा उंटुंदा? |
कपड़े का रंग पक्का है न? | Is the colour fast? |
ఈ గుడ్డ నీళ్ళలో తడిపితే కుదించదనుకుంటున్నాను ई गुड्डा नीळ्ळलो तडिपिते कुदिंचदनुकुंटुन्नानु। |
कपडा धुलाई में सिकुड तो नहीं जाएगा? | I hope the fabric won’t shrink in the wash. |
మీరు నాకు మరి కొన్ని షేడ్స్ చూపిస్తారా? मीरु नाकु मरि कोन्नि शेड्स चूपिस्तारा? |
कुछ और रंग दिखाएंगे? | Will you show me some more shades? |
ఇది సరిపోలడం లేదు. इदि सरिपोलडम् लेदू। |
यह मैच नहीं करता। | This doesn’t match. |
ఇదిఏ మిల్లు బ్రాండ్? इदि ए मिल्लु ब्रांड? |
यह किस मिल का कपड़ा है? | Which mill-brand is this? |
దీనిమీద ఏదైనా తగ్గింపు ఉందా? दीनिमीद एदैना तग्गिंपु उंदा? |
क्या इस पर कोई छूट है ? | Is there any discount on this? |
కిరాణా దుకాణం వద్ద. किराणा दुकाणम् वद्दा |
पंसारी की दुकान पर | At the grocer’s shop. |
నాకు 2 కిలోల బియ్యం / పిండి ఇవ్వండి. नाकु 2 किलोल बिय्यम् / पिंडि इव्वंडि। |
मुझे दो किलो चावल / आटा दे दीजिए। | Please give me 2 kilos of rice / flour. |
ఒక కిలో టిన్ను వెజిటబుల్ నూనె ధర ఎంత ఉంటుంది? ओक किलो टिन्नु वेजिटेबल् नूने धरा एंता उंटुंदि? |
एक किलो वनस्पति तेल का डिब्बा कितने में मिलेगा ? | How much is a one-kilo tin of Vegetable oil? |
నాకు ఒక అర్ధ కిలో ఆవాలనూనె / కొబ్బరి నూనె కావాలి. नाकु ओका अर्ध किलो आवाल नूने / कोब्बरि नूने कावालि। |
मुझे आधा किलो सरसों का तेल / नारियल का तेल चाहिए। | I want half a kilo of mustard / coconut oil. |
చక్కెర ధరఎంత? चेक्कर धरा एंता? |
चीनी क्या भाव है? | What’s the price of sugar? |
మీరు అగ్గి పెట్టెలు అమ్ముతారా? मीरु अग्गि पेट्टेलु अम्मुतारा? |
क्या आपके यहां माचिस है? | Do you sell match-boxes? |
మీదగ్గర బట్టల సబ్బు ఉందా ? मी दग्गर बट्टल सब्बु उंदा? |
क्या आपके पास कपडा धोने का साबुन है? | Do you have washing soap? |
దయచేసి ఈ సరుకులు సంచిలో వెయ్యండి. दयचेसि ई सरुकुलु संची लो वेय्यंडि। |
जरा इन चीजों को थैले में डाल दें। | Please put these things in the bag. |
మీరు ఇవన్నీ ఈ చిరునామాకు పంపగలరా? मीरु इवन्नी ई चिरुनामाकु पंपिंचगलरा? |
क्या आप यह सारा सामान इस पते पर पहु्ंचा सकेंगे? | Can you send all these things to this address? |
నాకు దీనికన్న పెద్ద ప్యాక్ చూపించండి. नाकु दीनिकन्ना पेद्दा प्याक चूपिंचंडि। |
इससे बड़ा डिब्बा बताइए। | Show me a bigger pack. |
ఈ ప్యాకెట్ బరువు ఎంత? ई प्याकेट बरुवु एंता? |
इस पैकेट का वजन क्या है ? | What’s the weight of this packet? |
దర్జీ దుకాణం వద్ద दर्जी दुकाणम वद्दा। |
दर्जी की दुकान पर | At the Tailor’s shop |
నేను ఒక జాకెట్ కుట్టించుకోవాలనుకుంటున్నాను. नेनु ओका जाकेट् कुट्टिंचुकोवालनुकुंटुंन्नानु। |
मैं एक जैकेट सिलवाना चाहता (चाहती) हूं। | I would like to get a jacket stitched. |
దయచేసి నా కొలతలు తీసుకొండి. दयचेसि ना कोलतलु तीसुकोंडि। |
मेरा नाप ले लीजिए। | Please take my measurements. |
బట్టలు ఎప్పటికి సిద్ధంగా ఉంటాయి? बट्टलु एप्पटिकि सिद्धंगा उंटाई? |
कपड़े कब तक सिल जाएंगे? | When will the clothes be ready? |
దయచేసి కోటు/రవికను కొద్దిగా వదులుగా / బిగుతుగా చెయ్యండి. दयचेसि कोटु / रविकनु कोद्दिगा वदुलुगा / बिगुतुगा चेय्यण्डि। |
कोट / ब्लाउज थोड़ा ढीला / चुस्त कर दीजिए। | Please make the coat / blouse a little loose / tight. |
ఈ ప్యాంటు నడుము చుట్టూ చాలా బిగుతుగా ఉంది ई पैंटु नडुमु चुट्टू चाला बिगुतुगा उंदि। |
पैंट कमर पर बहुत तंग है। | These trousers are too tight around the waist |
ఈ ట్రవుజరుకి కిందివైపు పదహారు అంగుళాలుపెట్టండి. ई ट्राऊजरु कि किंदिवैपु पदहारु अंगुळालु पेट्टंडि। |
पैंट की मोरी सोलह इंच रखिए। | I want the trouser bottom to be sixteen inches. |
గడియారం దుకాణం వద్ద गडियारम दुकाणम् वद्दा। |
घड़ी साज की दुकान पर | At a Watch-maker’s shop |
దయచేసి గడియారంపైన గ్లాసు ను మార్చండి. दयचेसि गडियारम् पैना ग्लासुनु मार्चण्डि। |
घडी का शीशा बदल दीजिए। | Please replace the glass on this watch. |
నాకు కొత్త పట్టికావాలి? नाकु कोत्ता पट्टी कावालि। |
मुझे एक नया स्ट्रैप चाहिए। | I would like a new strap. |
ఈ గోడ గడియారానికి ఎంత కాలంగ్యారంటి ఇస్తారు? ई गोडा गडियारानिकि एंतकालम् ग्यारंटी इस्तारु? |
इस दीवार घडी की गारंटी कितनी है? | What’s the guarantee period of this wall-clock? |
ఈగడియారం దేశీయగడియారమా / దిగుమతిఅయిందా / విదేశీదా? ई गडियारम् देशीय गडियारमा / दिगुमति अयिंदा/विदेशीदा? |
क्या यह घडी यहीं की / बाहर की बनी है? | Is this watch indigenous / imported? |
శుభ్రపరచడానికి మీ చార్జీలు ఎంత? शुभ्रपरचडानिकि मी चार्जिलु एंता? |
आप घड़ी की सफ़ाई का क्या लेते हैं? | What are your charges for cleaning? |
కాస్త చూడండి. నా గడియారం పని చేయడం ఆగిపోయింది. कास्त चूडंडि। ना गडियारम पनि चेयडम् आगिपोयिंदि। |
जरा देखिए, घडी बंद हो गई है। | My watch has stopped working. |
దయచేసి దీన్ని బాగు చేయండి. दयचेसि दीन्नि बागु चेयंडि। |
इसकी मरम्मत कर दीजिए। | Please repair it. |
ఈ వాచ్ రోజుకి ఐదు నిమిషాలు ఎక్కువ చూపిస్తుంది. ई वाच् रोजुकि अयिदु निमिषालु एक्कुवा चूपिस्तुंदि। |
यह घड़ी पांच मिनट तेज चलती है। | This watch gains five minutes a day. |
ఈ అలారం గడియారం రోజుకి ఏడునిమిషాలు తక్కువ చూపిస్తుంది . ई अलार्म गडियारम् रोजुकि एडु निमिषालु तक्कुव चूपिस्तुंदि। |
यह घड़ी सात मिनट पीछे चलती है। | This alarm clock loses seven minutes a day. |
బ్యాలెన్స్ లేదు. बैंलेंस् लेदु |
इसकी बाल-कमानी टूट गई है। | The balance is broken. |
దీని కీ విరిగిపోయింది. दीनि की विरिगिपोयिंदि। |
घडी की चाबी टूट गई है। | The winding key has broken. |
మంగలి దుకాణం వద్ద मंगलि दुकाणम् वद्दा |
नाई की दुकान में | At the Barber’s shop |
నా గోళ్ళు కత్తిరించండి. ना गोळ्ळु कत्तिरिंचंडि। |
मेरे नाखून काट दीजिए। | I want my nails trimmed. |
నా తలకి చమురు మర్దనచేయండి. ना तलकि चमुरु मर्दन चेयंडि। |
सिर में तेल-मालिश कर दीजिए। | Please give my head on oil massage. |
నాకు ఉంగరాల జుట్టు కావాలి. नाकु उंगराल जुट्टु कावालि। |
मेरे बाल घुंघराले कर दीजिए। | I want my hair curled. |
నాకు ఒక పఫ్ కావాలి. नाकु ओका पफ़ कावालि। |
पफ़ बना दीजिए। | I want a puff. |
రేజర్ ఉపయోగించకండి. रेजर उपयोगिंचकंडि। |
उस्तरा न लगाइए। | Please don’t use razor. |
నేను బాబ్డ్ కట్ చేయించుకోవాలి. नेनु बॉब्ड कट चेयिंचुकोवालि। |
मैं बॉब कट कराना चाहती हूं। | I want a bobbed cut. |
నా జుట్టు కత్తిరించండి. ना जुट्टु कत्तिरिंचंडि। |
मेरे बाल काट दीजिए। | I want a hair-cut, please. |
నాకు షేవింగ్ చేయండి. नाकु षेविंग् चेयंडि। |
मेरी दाढ़ी बना दीजिए। | I need a shave. |
నాజుట్టు కురచగా ఉండేలా కత్తిరించండి. ना जुट्टु कुरचगा उंडेला कत्तिरिंचंडि। |
मेरे बाल छोटे कर दीजिए। | Trim my hair short. |
నా జుట్టు మరీ చిన్నదిగా చేయవద్దు. ना जुट्टु मरी चिन्नदिगा चेयवद्दु। |
बाल बहुत छोटे न हो जाएं। | I don’t want it too short. |
నా జుట్టుకి షాంపూ చెయ్యాలి. ना जुट्टुकि शैम्पू चेय्यालि। |
मेरे बाल शैंपू कर दीजिए। | I want to get my hair shampooed. |
నా సయిడ్ బర్న్స్ సరి చేయండి. ना साइड बर्न्स् सरिचेयंडि। |
मेरी कलमें ठीक कर दीजिए। | Please trim my sideburns |
3.2 విచారణ (विचारणा) / पूछताछ / Enquiries | ||
ఎక్కడ एक्कड |
कहां | Where |
ఎలా एला |
कैसे | How |
ఎప్పుడు एप्पुडु |
कब | When |
ఏమిటి एमिटि |
क्या | What |
ఎవరు एवरु |
कौन | Who |
ఎందుకు एंदुकु |
क्यों | Why |
ఏది एदि |
कौन-सा | Which |
ఎక్కడ एक्कड |
कहां | Where |
టిక్కెట్టు ఇచ్చే చోటు ఎక్కడ ఉంది? टिक्केट्टु इच्चे चोटु एक्कड उंदि? |
टिकटघर कहां है ? | Where’s the Booking Office? |
చౌరంగీ వెళ్ళడానికి బస్ ఎక్కడ దొరుకుతుంది? चौरंगी वेळ्ळडानिकि बस् एक्कड दोरुकुतुंदि? |
चौरंगीजाने के लिए बस कहां मिलेगी? | Where do I get the bus for Chowrangee? |
ఉత్తరాల పెట్టె ఎక్కడ ఉంది? उत्तराल पेट्टे एक्कड उंदि? |
लेटर बॉक्स कहां है? | Where’s the letter box? |
ఇక్కడ పోలీస్ స్టేషన్ ఎక్కడ ఉంది? इक्कड पोलीस् स्टेशन् एककड उंदि ? |
यहां थाना कहां है? | Where’s the police-station of this area? |
రోడ్డు మ్యాప్ ఎక్కడ దొరుకుతుంది? रोड्डु म्याप् एक्कड दोरुकुतुंदि? |
मुझे रोड मैप कहां मिलेगा? | Where can I get a road map? |
మీరెక్కడ ఉంటారు? मीरेक्कड उंटारु? |
आप कहां रहते (रहती) हैं? | Where do you live? |
మంచి బియ్యం ఎక్కడ దొరుకుతుంది मंचि बिय्यम् एक्कड दोरुकुतुंदि? |
अच्छा चावल कहां मिलेगा? | Where can I buy some good rice? |
కాలేజీ ఎక్కడ ఉంది कालेजी एक्कड उंदि? |
कॉलेज किस जगह है? | Where exactly is the college? |
ఎలా? एला |
कैसे | How |
విమనాశ్రమం వెళ్ళడానికి ఎంత సమయం పడుతుంది? विमानाश्रयमु वेळ्ळडानिकि एंत समयमु पडुतुंदि? |
हवाई अड्डा पहुंचने में कितना समय लगेगा? | How long does it take to get to the airport? |
డాక్ బంగ్లా ఇక్కడకి ఎంత దూరంలో ఉంది? डाक् बंगला इक्कडिकि एंत दूरम् लो उंदि? |
डाक बंगला यहां से कितनी दूर है? | How far is the Dak Bungalow from here? |
ఇక్కడ దుకాణాలు ఎంత వరకు తెరిచి ఉంటాయి? इक्कड दुकाणालु एंत वरकु तेरिचि उंटायि? |
यहां दुकानें कितने बजे तक खुली रहती हैं? | How long do the shops remain open in this area? |
ఈ మామిడి కాయల ఖరీదు ఎంత? ई मामिडि कायल खरीदु एंता? |
ये आम क्या भाव है? | How much are these mangoes? |
అతన్ని మీరెలా కలుస్తారు? अतन्नि मीरेला कलुस्तारु? |
आप उनसे कैसे मिलेंगे (मिलेंगी)? | How will you get in touch with him? |
మీ అమ్మగారెలా ఉన్నారు? मी अम्मगारेला उन्नारु? |
आपकी माताजी कैसी हैं? | How is your mother? |
ఎప్పుడు एप्पुडु |
कब | When |
పాత ఢిల్లీ వెళ్ళడానికి చివరి బస్సు ఎప్పుడు ఉంది? पात ढिल्ली वेळ्ळडानिकि चिवरि बस्सु एप्पुडु उंदि? |
पुरानी दिल्ली के लिए आखिरी बस कितने बजे चलती है? | When is the last bus to Old Delhi? |
ట్రైన్ ఎప్పుడొస్తుంది? ट्रेन एप्पुडोस्तुंदि ? |
गाड़ी कब आएगी? | When will the train come? |
సినిమా ఎప్పుడు మొదలవుతుంది. सिनिमा एप्पुडु मोदलौतुंदि? |
फिल्म कब शुरू होती है? | When does the film begin? |
మళ్ళీ ఎప్పుడు కలుస్తారు? मळ्ळी एप्पुडु कलुस्तारु? |
अब कब मुलाकात होगी? | When can we meet? |
ఎంత/ఎన్ని एंता / एन्नि |
क्या | What |
ఆఫీసు ఎన్ని గంటలకు మూస్తారు? आफीसु एन्नि गंटलकु मूस्तारु? |
दफ्तर कितने बजे बंद होता है? | At what time does the office close? |
ఇక్కడ ఆటోకి మీటర్ రేటు ఎంత? इक्कड ऑटोकि मीटर् रेटु एंता? |
यहां पर स्कूटर का मीटर रेट क्या है? | What are the meter charges for scooter here? |
డ్రైవర్, ఎంతయింది? ड्राइवर, एंत अय्यिंदि? |
ड्राइवर कितने पैसे हुए? | Driver, what’s the fare? |
ఈ షర్టు రేటెంత? ई शर्ट् रेटेंता? |
इस कमीज का दाम क्या है? | What’s the price of this shirt? |
ఏమిటి విషయం एमिटि विषयम्? |
क्या बात है? | What’s the matter? |
టైం ఎంత అయింది? टैम् एंत अय्यिंदि? |
क्या समय हुआ है? | What’s the time? |
మీరేం చూడదలుచుకున్నారు? मीरेम् चूडदलुचुकुन्नारु? |
आप क्या देखना चाहेंगे (चाहेंगी)? | What would you like to see? |
ఎవరు एवरु |
कौन | Who |
ఇక్కడ టూరిస్ట్ బస్సు గైడ్ ఎవరు? इक्कड टूरिस्ट् बस्सु गाइड् एवरु? |
इस टूरिस्ट बस का गाइड कौन है? | Who is the guide in this tourist bus? |
ఎవరిని కలవాలనుకుంటున్నారు. एवरिनि कलवालनुकुंटुन्नारू? |
आप किनसे मिलना चाहते (चाहती) हैं? | Whom do you want to meet? |
ఆ మనిషి ఎవరు? आ मनिषि एवरु? | वह (आदमी) कौन है? | Who is that person? |
ఈ భవనం ఎవరు కట్టించారు? ई भवनम् एवरू कट्टिंचारु? |
यह महल किसने बनाया? | Who built this palace? |
ఈ స్మారక చిహ్నం ఎవరిది? ई स्मारक चिह्नम् एवरिदि? |
यह स्मारक किसका है? | Whose monument is this? |
ఎందుకు एदुंकु |
क्यों | Why |
ఇక్కడ జనం ఎందుకు గుంపుగా చేరారు? इक्कड जनं एंदुकु गुंपुगा चेरारु? |
यहां पर लोग इकट्ठे क्यो हुए हैं? | Why have people assembled here? |
మీరు మాతో ఎందుకు రారు? मीरु मातो एंदुकु रारु? |
आप हमारे साथ क्यों नहीं चलती (चलते)? | Why don’t you accompany us? |
ఈ రోజు పనివాడు ఎందుకు రాలేదు? ई रोजु पनिवाडु एंदुकु रालेदु? |
आज नौकर / जमादार क्यों नहीं आया? | Why didn’t the servant / sweeper turn up today? |
ఏది एदि |
कौन-सा | Which |
ఇది ఏ స్టేషన్ ? इदि ए स्टेशन्? |
यह कौन-सा स्टेशन है? | Which station is this? |
ఇక్కడ ఏ హోటళ్ళలో పాశ్చాత్య భోజనం దొరుకుతుంది? इक्कड ए होटळ्ळलो पाश्चात्य भोजनम् दोरुकुतुंदि? |
यहां कौन-कौन से होटलों में पाश्चात्य ढंग का खाना मिलता है? | Which hotels serve Western meals here? |
ఈ నగరంలో చూడవలసిన చోటులు ఏమిటి? ई नगरम् लो चूडवलसिन चोटुलु एमिटि? |
इस शहर में कौन-कौन सी जगहें देखने लायक हैं? | Which places are worth seeing in this city? |
పార్లమెంటు భవనానికి ఏ బస్ వెడుతుంది? पार्लियामेंट भवनानिनिकि ए बस् वेडुतुंदि? |
पार्लियामेंट / संसद कौन-सी बस जाती है? | Which bus goes to Parliament? |
నేనే బస్సు ఎక్కాలి? नेने बस्सु एक्कालि? |
मुझे कौनस-सी बस लेनी चाहिए? | Which bus should I board? |
పాలమ్ కి ఏ రోడ్డు పోతుంది? पालम् कि ए रोड्डु पोतुंदि? |
पालम के लिए कौन-सी सड़क है? | Which is the road to Palam? |
మీ ఇల్లు ఏది? मी इल्लु एदि? |
आपका घर कौन-सा है? | Which house is your’s? |
నాకువేడినీళ్ళుకావాలి. नाकु वेडि नीळ्ळु कावालि। |
मुझे गरम पानी चाहिए। | I would like some hot water, please. |
నాకు కొంచెం ఐస్ కావాలి. नाकु कोंचेम् आइस् कावालि। |
मुझे थोड़ी-सी बर्फ चाहिए। | I would like some ice. |
నాకు ఏడుగంటలకు టీ కావాలి. नाकु एडु गंटलकु टी कावालि। |
मुझे सुबह सात बजे चाय चाहिए। | I would like my morning tea at 7 o’clock. |
నన్ను రేపు పొద్దున 5 గంటలకు లేపండి. नन्नु रेपु पोद्दुना 5 गंटलकु लेपंडि। |
मुझे कल सुबह पांच बजे जगा दीजिएगा। | I want to be woken up at 5 tomorrow morning. |
నేను రేపు పొద్దున 9 గంటలకు హోటల్ ఖాళీ చేస్తాను. नेनु रेपु पोद्दुना 9 गंटलकु होटल् खाळी चेस्तानु. |
मैं कल सुबह नौ बजे होटल छोड़ दूंगा। | I am checking out at 9 tomorrow |
త్వరగా కానీయండి. మనకి ఆలస్యం అవుతోంది. त्वरगा कानीयंडि। मनकि आलस्यम् अवुतोंदि। |
जल्दी कीजिए, हमें देर हो रही है। | Could you hurry up Please? We are getting late. |
నాకు ఒక పోస్ట్ కార్డు, ఒక ఇన్లాండ్ లెటర్ కావాలి. नाकु ओका पोस्ट कार्डु, ओक इनलांड् लेटर् कावालि। |
मुझे एक पोस्ट कार्ड और एक अंतर्देशीय पत्र चाहिए। | I want a post card and an inland letter. |
3.3 వినోదం विनोदम् / मनोरंजन / Entertainment | ||
సినిమా హాల్లో सिनिमा हॉल् लो |
सिनेमा में | At a Cinema |
ఈ థియేటర్ లో ఏ సినిమా ఆడుతోంది? ई थिएटरलो ए सिनिमा आडुतोंदि? |
इस थिएटर में कौन-सी फिल्म लगी है? | What movie is running at this theatre? |
ఈ సినిమా మంచిదేనా? ई सिनिमा मंचिदेना? |
क्या यह फिल्म अच्छी है? | Is it a good film? |
ఈ సినిమాలో ఏ నటీనటులు ఉన్నారు? ई सिनिमालो ए नटीनटुलु उन्नारु? |
इस फिल्म में कौन-कौन से कलाकार हैं? | Who are the actors in this film? |
ఊళ్ళో అందరూ ఈ సినిమా గురించి మాట్లాడుకుంటున్నారు ऊळ्ळो अंदरू ई सिनिमा गुरिंचि माट्लाडुकुण्टुन्नारु |
शहर में इस फिल्म की बहुत चर्चा है। | Everyone seems to be talking about this movie. |
ఒక బాల్కనీ టికెట్ ఇవ్వండి ओक बाल्कनी टिकेट् इव्वंडि। |
बालकनी का एक टिकट दीजिए। | I’d like a ticket for the balcony, please. |
సినిమా ఎప్పుడు మొదలవుతుంది? सिनिमा एप्पुडु मोदलवुतुंदि? |
फिल्म किस समय शुरू होगी? | When does the film begin? |
ఈ సినిమా హల్లో ఏ.సి. ఉందా ई सिनिमा हॉल् लो ए.सी. उंदा? |
क्या यह सिनेमाघर वातानुकूलित है? | Is this theatre air conditioned? |
ఆదివారం ఎన్ని ఆటలు వేస్తారు? आदिवारम् एन्नि आटलु वेस्तारु? |
रविवार के दिन कितने शो दिखाए जाते हैं? | How many shows will there be on Sundays? |
ఈ సినిమా వచ్చేవారం ఆడుతుందా? ई सिनिमा वच्चेवारम् आडुतुंदा? |
क्या यह फिल्म अगले हफ्ते चलेगी? | Will this film continue next week? |
సంగీతోత్సవం संगीतोत्सवम् |
संगीत समारोह में | At a concert |
మీకు శాస్త్రీయ సంగీతం ఇష్టమా లలిత సంగీతం ఇష్టమా? मीकु शास्त्रीय संगीतम् इष्टमा ललिता संगीतम इष्टमा? |
आपको शास्त्रीय संगीत अच्छा लगता है या सुगम संगीत? | Do you like classical or light music? |
నాకు కథాకళి ఇష్టం. नाकु कथाकळि इष्टम्। |
मुझे कथाकली पसंद है। | I like Kathakali dances. |
ఇవాళ నాటకం / నృత్యం చూసేందుకు వస్తారా? इवाल्ळ नाटकं / नृत्यं चुसेन्दुकु वस्तारा? |
क्या आज शाम को नाटक / नृत्य देखने चलेंगे? | Would you like to come to a play / dance recital this evening? |
కార్యక్రమం / ప్రోగ్రాం చాలా బాగుంది. कार्यक्रमम् / प्रोग्राम चाला बागूंदि। |
प्रोग्राम / कार्यक्रम बहुत सुंदर रहा। | The programme was fascinating. |
క్రీడా మైదానంలో (क्रीडा मैदानम् लो) |
खेल के मैदान में | On a Playground |
ఆ ఆటగాడి పేరేమిటి? आ आटगाडि पेरेमिटि? |
उस खिलाड़ी का नाम क्या है? | What’s the name of that player? |
రేడియోలోమ్యాచ్ వ్యాఖ్యానం వస్తుందా? रेडियोलो म्याच् व्याख्यानम् वस्तुन्दा? |
क्या रेडियो पर मैच की कमैंट्री आएगी? | Will there be a running commentary of the match over the radio? |
స్కోరెంత? स्कोर् एंता? |
स्कोर क्या है? | What’s the score, please? |
సోనీ ఎన్ని రన్లకు అవుటయ్యాడు? सोनी एन्नि रन् लकु अवुटय्याडु? |
सोनी कितने रन पर आउट हुआ? | On how many runs Soni was out? |
మ్యాచ్ ఎవరి మధ్య జరుగుతోంది? म्याच् एवरि मध्य जरुगुतोंदि? |
मैच किनके बीच हो रहा है ? | Which teams are playing the match? |
పెళ్ళిలో पेल्ळि लो | विवाह समारोह में | At a Wedding |
పెళ్ళివారు ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు? पेळ्ळिवारु एक्कड़ि नुंचि वच्चारु? |
बारात कहां से आई है? | Where has the wedding party come from? |
పెళ్లి ముహూర్తం ఎప్పుడు? पेळ्ळि मुहूर्तम एप्पुडु? |
विवाह का मुहूर्त कब का है? | When will the wedding ceremony be performed? |
నేను వధూవరులను చూడాలి. नेनु वधूवरुलनु चूडालि। |
मैं वर-वधू को देखना चाहता (चाहती) हूं। | would like to see the bride and the bridegroom. |
పెళ్లి కూతురు చాలా అందంగా ఉంది. पेळ्ळि कूतुरु चाला अन्दंगा ऊंदि। |
दुल्हन बहुत सुंदर है। | The bride is very beautiful. |
మీ మధ్య కట్నం తీసుకోవడం ఇంకా ఉందా? मी मध्य कट्नम तीसुकोवडम् इंका उंदा? |
क्या आप लोगों में अब भी दहेज की प्रथा है? | Do you still have the dowry system? |
పెళ్లి చాలా బాగుంది. पेळ्ळि चाला बागुंदि। |
शादी अच्छी रही। | It was a lovely wedding. |
3.4 వ్యక్తీకరణలు (व्यक्तीकरणलु) / अभिव्यक्तियाँ / EXPRESSIONS | ||
సాధారణ, మర్యాద భావనలు साधारण, मर्यादा भावनलु |
सामान्य तथा शिष्टाचार पूर्ण अभिव्यक्तियाँ | Common and Polite Expressions |
సంతోషం, అంగీకారం संतोषम्, अंगीकारम् |
हर्ष, प्रशंसा सूचक | Of Happiness Approval etc. |
ప్రేమ, అభిమానం प्रेम, अभिमानम् |
प्रेम, स्नेह सूचक | Of Love, Affection etc. |
విచారం, క్షమాపణ विचारम्, क्षमापणा |
खेद, दुख सूचक | Of Sorrow, Apology etc. |
కోపం, రోషం कोपं,रोषं |
क्रोध, रोष सूचक | Of Anger, Exasperation etc. |
సాధారణ, మర్యాదభావనలు साधारण, मर्यादा भावनलु |
सामान्य तथा शिष्टाचार पूर्ण अभिव्यक्तियां | Common and Polite Expressions |
మీరుఎలాఉన్నారు? मीरु एला उन्नारु? |
आप कैसे हैं? | How are you? How do you do? |
వ్యవహారాలుఎలాసాగుతున్నాయి? व्यवहारालु एला सागुतुन्नायि? |
क्या हाल- चाल है? | How is everything? |
అంతాబాగానేఉందా? अंता बागाने उंदा? |
सब ठीक तो है? / खैरियत तो है? | Everything O.K.? |
నేనుబాగానేఉన్నాను. ధన్యవాదములు. नेनु बागाने उन्नानु। धन्यवादमुलु। |
अच्छा (अच्छी) हूं। धन्यवाद। | I am quite well. Thank you. |
నేనుబాగానేఉన్నాను. ధన్యవాదములు. नेनु बागाने उन्नानु। धन्यवादमुलु। |
मजे में हूं। धन्यवाद। | I’m fine. Thank you. |
మిమ్మల్ని కలిసినందుకు నాకు చాలా ఆనందంగా ఉంది. मिम्मल्नि कलिसिनंदुकु नाकु चाला आनंदंगा उंदि। |
आपसे मिल कर बड़ी खुशी हुई। | I am so glad to meet you. |
మీరు ఎక్కడికి వెడుతున్నారు? मीरु एककडिकि वेडुतुन्नारु? |
आप कहां जा रहे (रही) हैं? | Where are you going? |
నేను ఇంటికి వెడుతున్నాను. नेनु इंटिकि वेडुतुन्नानु। |
मै घर जा रहा (रही) हूं। | I am going home. |
లోపలికి రండి. लोपलिकि रंडि। |
अंदर आइए / पधारिए। | Do come in. |
దయచేసి కూర్చోండి. दयचेसि कूर्चोंडि। |
बैठिए / तशरीफ़ रखिए। | Please sit down. |
ధన్యవాదాలు. धन्यवादालु। |
धन्यवाद। | Thank you. |
మీరు నాకెంతో మేలు చేశారు. मीरु नाकेन्तो मेलु चेशारु। |
आपकी बड़ी मेहरबानी। आपकी बड़ी कृपा है। | It’s very kind of you. |
నేను చాలా కృతజ్ఞుడను. नेनु चाला कृतज्ञुडनु। |
मैं बड़ा आभारी हूं। | I am very grateful. |
క్షమించండి. क्षमिंचण्डि। |
क्षमा कीजिए / माफ़ कीजिए। | Excuse me / Forgive me. |
మీరు ఎక్కడ ఉంటున్నారు? मीरु एक्कड उंटुन्नारु? |
आप कहां रहते (रहती) हैं ? | Where do you live? |
నేను ముంబయిలో ఉంటున్నాను. మరి మీరు? नेनु मुंबई लो उंटुन्नानु। मरि मीरु? |
मैं मुंबई में रहता (रहती) हूं। आप कहां रहते (रहती) हैं? | I live in Mumbai. And you? |
మీ పేరు ఏమిటి? मी पेरु एमिटि? |
आपका शुभ नाम? | What’s your name? |
నా పేరు షీలా. ना पेरु शीला। |
मेरा नाम शीला है। | My name is Sheela. |
మీరు ఏం పని చేస్తారు? मीरू एम् पनि चेस्तारु? |
आप क्या (काम) करते (करती) हैं? | What \work| do you do? |
నేను బ్యాంకులో పనిచేస్తాను. नेनु ब्यांकुलो पनि चेस्तानु। |
मैं बैंक में काम करता (करती) हूं। | I work in a bank. |
నేను ఒక పర్యటకుడను. नेनु ओक पर्यटकुडनु। |
मैं टूरिस्ट / पर्यटक हूं। | I am a tourist. |
నేను ఒక విద్యార్థిని. नेनु ओक विद्यार्थिनि। |
मैं स्कूल में पढ़ता (पढ़ती) हूं। | I am a student. |
నేనుఒకకళాశాలఅధ్యాపకుడను. नेनु ओक कळाशाल अध्यापकुडनु। |
मैं कॉलेज में पढ़ाता (पढ़ाती) हूं। | I am a teacher in college. |
సంతోషం, అంగీకారంమొ.!! (सन्तोषम्, अंगीकारम् मो..!!) |
हर्ष, प्रशंसा सूचक | Off Happiness, Approval etc. |
శభాష్! शभाष्! |
शाबाश ! | Well done / Bravo / Good show! |
నాకెంతో సంతోషంగా ఉంది. नाकेन्तो संतोषंगा उन्दि। |
मुझे बड़ी प्रसन्नता / खुशी हुई! | I am very pleased! |
అద్భుతంగాచేశారు. अद्भुतंगा चेशारु। |
कमाल कर दिया! | You have worked wonders! |
మీరు నాకెంతో సహాయం చేశారు. मीरु नाकेन्तो सहायम् चेशारु। |
आपने मेरी बड़ी सहायता / मदद की! | You have been a great help! |
మీ కృషి మెచ్చుకోదగ్గది/ప్రశంసనీయం. मी कृषि मेच्चुकोदग्गदि / प्रशंसनीयम्। |
आपका काम तारीफ / प्रशंसा के काबिल है! | You’ve done an excellent job! |
ఇదెంతో సంతోషకరమైన విషయం. इदेंतो सन्तोषकरमैना विषयम्। |
बड़ी खुशी की बात है! | That’s wonderful news! |
దయచేసి నా అభినందనలను స్వీకరించండి. / అంగీకరించండి. दयचेसि ना अभिनंदनलनु स्वीकरिंचंडि / अंगीकरिंचंडि। |
मेरी शुभकामनाएं स्वीकार करें! | Please accept my good wishes! |
ఈరోజు మళ్ళీమళ్ళీ రావాలి. ई रोजु मळ्ळी मळ्ळी रावालि। |
यह दिन बार-बार आए! | May you see many more such days! |
మీరు అన్నివిధాలా విజయం సాధించాలి. मीरु अन्नि विधाला विजयम् साधिंचालि। |
मै आपकी सफलता की कामना करता (करती) हूं! | I wish you all success! |
ఎంత అద్భుతమైన విషయం! एंता अद्भुतमैना विषयम्! |
वाह! क्या बात है! | That’s great/wonderful! |
వాహ్ వాహ్! वाह वाह! |
वाह वाह! | Hear, hear! |
చాలా బాగుంది! चाला बागुंदि! |
बहुत अच्छा | That’s good! |
ప్రేమ, అభిమానం మొ.!! प्रेम, अभिमानम् मो. !! |
प्रेम, स्नेह सूचक | Of Love, Affection etc. |
నేను నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను. नेनु निन्नु प्रेमिस्तुन्नानु। |
मैं तुम्हें प्यार करता (करती) हू! | I love you! |
నువ్వు అందంగా ఉన్నావు. नुव्वु अंदंगा उन्नावु। |
तुम कितनी सुंदर हो! | You are beautiful! |
మనం మళ్ళీ ఎప్పుడు కలుద్దాం? मनम् मळ्ळी एप्पुडु कलुद्दाम्? |
फिर कब मुलाकात होगी? | Can we meet sometime? |
ఏమోయ్! నేను నీకు ఏమైనా సాయం చేసేదా? ऐमोय! नेनु नीकु ऐमैना सायं चेसेदा? |
डार्लिंग, मैं तुम्हारी कुछ मदद करूं? | Darling, may I help you? |
నేను నిన్ను ఎప్పుడూ గుర్తు ఉంచుకుంటాను. नेनु निन्नु एप्पुडू गुर्तु उंचुकुंटानु। |
मै तुम्हें हमेशा याद करुंगा (करूंगी)! | I’ll always remember you! |
నా తరపున చిన్నకానుక. ना तरफुन चिन्न कानुक। |
मेरी ओर से यह एक छोटी-सी भेंट है! | Here’s a present for you! |
విచారం, క్షమాపణ మొ.!! (विचारम्, क्षमापणा मो.!!) |
खेद, दुख सूचक! | Of Sorrow, Apology etc. |
నేను ఎంతో విచారిస్తున్నాను. नेनु एंतो विचारिस्तुन्नानु। |
मुझे बहुत दुख है! | I’m very sorry! |
ఎంతో విచారకరం. एंतो विचारकरम्। |
बड़े दुख की बात है! | How very sad. |
నా సానుభూతి స్వీకరించండి. ना सानुभुति स्वीकरिंचंडि। |
मेरी संवेदना स्वीकार करें! | Please accept my sympathy! You have all my sympathy |
తప్పునాదే. तप्पु नादे। |
गलती मेरी ही थी! | It was my fault! |
క్షమించండి. / క్షమించమని కోరుతున్నాను. क्षमिंचंडि / क्षमिंचमनि कोरुतुन्नानु। |
क्षमा करें। माफ़ी चाहता (चाहती) हूं / माफ कीजिए! | Excuse me! Forgive me! |
చాలావిచారంగాఉంది.. నామూలంగా మీకు ఇబ్బంది కలిగింది. चाला विचारंगा उंदि। ना मूलंगा मीकु इब्बंदि कलिगिंदि। |
खेद/अफ़सोस है, मेरे कारण आपको कष्ट हुआ / तकलीफ़ हुई! | I am very sorry; you had to suffer on my account! |
మీకు ఇబ్బంది కలిగినందుకు నాకు విచారంగాఉంది. मीकु इब्बंदि कलिगिंनंदुकु नाकु विचारंगा उंदि। |
मुझे दु:ख है, आपको तकलीफ उठानी पड़ी! | I am sorry to have bothered you! |
క్షమించండి. నావల్ల పొరపాటు అయింది. क्षमिंचंडि। ना वल्ला पोरपाटु अयिंदि। |
माफ़ कीजिए, मुझसे गलती हुई! | I am sorry, I made a mistake! |
మిమ్మల్ని బాధపెట్టాలని నాఉద్దేశం కాదు. मिम्मल्नि बाध पेट्टालनि ना उद्देशम् कादु। |
मेरा मतलब आपको दु:ख पहुंचाने का / नाराज़ करने का नहीं था! | I didn’t mean to offend you! |
ఇబ్బంది పెట్టినందుకు క్షమించండి. इब्बंदि पेट्टिनंदुकु क्षमिंचंडि। |
कष्ट के लिए क्षमा / माफ़ करें! | Excuse me for the trouble! |
కోపం, రోషం మొ.!! कोपं, रोषं मो.!! |
क्रोध, रोष सूचक! | Of Anger, Exasperation etc. |
నీమీద నాకు చాలా కోపంగా ఉంది. नीमीद नाकु चाला कोपंगा उन्दि। |
मैं तुमसे बहुत नाराज हूं! | I am very annoyed with you! |
దీనికి నిన్ను ఎప్పుడూ క్షమించలేను. दीनिकि निन्नु ऎप्पुडू क्षमिंचलेनु। |
तम्हें इसके लिए कभी माफ नहीं किया जा सकता! | You can never be forgiven for this! |
దీనికి నువ్వు ఎంతో సిగ్గుపడాలి.. दीनिकि नुव्वु एंतो सिग्गु पडालि। |
चुल्लू भर पानी में डूब मरो! | You should be ashamed of yourself! |
నువ్వు నన్ను పూర్తిగా దిగజార్చావు. नुव्वु नन्नु पूर्तिगा दिगजार्चावु। |
तुमने मुझे कहीं का नहीं रखा! | You have let me down! |
నీ ముఖం చూపించకు. नी मुखं चूपिंचकु। |
मैं तुम्हारी सूरत / शक्ल नहीं देखना चाहता (चाहती)! | I don’t want to see you again! |
ఇక్కడ నుంచి వెళ్ళిపో. इक्कड नुंचि वेळ्ळिपो। |
निकल जाओ / भागो यहां से! | Get lost! |
ఇష్టంవచ్చినట్లుమాట్లాడొద్దు. इष्टं वच्चिनट्लु माट्लाडोड्दु। |
बक-बक मत करो! | Don’t talk nonsense! |
ఇదంతా నీ తప్పే. इदंता नी तप्पे। |
यह सब तुम्हारी गलती है! | This is all your fault! |
దీనికి బాధ్యత నీదే. दीनिकि बाध्यता नीदे। |
इसके जि़म्मेदार तुम हो! | You’re to blame for this! |
నువ్వు దీన్నించి తప్పించుకోలేవు. नुव्वु दीन्निंचि तप्पिंचु कोलेवु। |
तुम इससे बच नहीं सकते (सकती)! | You can’t get away with this! |
నేను నీ గురించి ఫిర్యాదు చేయాల్సిందే. नेनु नी गुरिंचि फिर्यादु चेयाल्सिंदे। |
मुझे तुम्हारी शिकायत करनी पड़ेगी! | I shall have to complain about you! |
3.5 శుభాకాంక్షలు (शुभाकांक्षलु) / अभिवादन / GREETINGS | ||
నమస్కారం नमस्कारम् |
नमस्ते / नमस्कार | Good morning / afternoon / evening / night |
అభినందనలు अभिनंदनलु |
बधाई / बधाइयां / बहुत-बहुत बधाइयां | Congratulations |
సంతోషంగా ఉండు संतोषंगा उंडु |
खुश रहो | God bless you |
జన్మదిన శుభాకాంక్షలు जन्मदिन शुभाकांक्षलु |
जन्म दिन के लिए शुभकामनाएं | Happy Birthday |
నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు नूतन संवत्सर शुभाकांक्षलु |
नया साल मुबारक / नए वर्ष की बधाइयां | Happy New Year |
మంచిది, వెళ్ళిరండి / మంచిది, వెళ్ళివస్తాం. मंचिदि, वेळ्ळिरंडि / मंचिदि, वेळ्ळिवस्ताम्। |
अच्छा, नमस्ते / नमस्कार | Goodbye |
మళ్ళీ కలుద్దాం मळ्ळी कलुद्दाम् |
फिर मिलेंगे | See you soon |
3.6 సంభాషణలు संभाषणलु / पारस्परिक क्रिया / Interaction | ||
బ్యాంకులో ब्यांकुलो |
बैंक में | At the Bank |
పుస్తకాల దుకాణంలో पुस्तकाल दुकाणम् लो |
किताबों की दुकान में | At the Bookshop, News-stand |
చెప్పులు కుట్టేవాడి దగ్గర चेप्पुलु कुट्टेवाडि दग्गरा |
मोची के साथ | With the Cobbler |
కస్టమ్స్ కార్యాలయం లో कस्टम्स कार्यालयम् लो |
कस्टम ऑफिस में | At the Custom’s Office |
న్యాయస్థానం లో न्यायस्थानम् लो |
न्यायालय में | At the Law Court |
టెలిగ్రాఫ్/ పోస్ట్ ఆఫీస్ లో टेलिग्राफ / पोस्ट ऑफिस लो |
डाक व तार घर में | At the Post and Telegraph office |
పనివాడితో पनिवाडितो |
नौकर के साथ | With the Servant |
పర్యటన కార్యాలయం पर्यटन कार्यालयम |
पर्यटन कार्यालय में | At the Tourist Office |
చాకలివాడితో चाकलि वाडितो |
धोबी के साथ | With the washer man |
విశ్వవిద్యాలయం లో विश्वविद्यालयम् लो |
विश्वविद्यालय में | At the University |
బ్యాంకులో ब्यांकु लो |
बैंक में | At the Bank |
నాకు వంద డాలర్లకు రూపాయలు కావాలి नाकु वंद डॉलरलकु रूपायलु कावालि। |
मुझे सौ डॉलर के रुपए चाहिए। | I’d like to exchange one hundred dollars. |
ఈ చెక్కును ఏ కౌంటర్ లో ఇవ్వాలి ? ई चेक्कुनु ऐ काउंटर लो इव्वालि? |
यह चेक किस काऊंटर पर देना होगा ? | Where should I present this cheque? |
నేను కొత్తగా ఖాతా తెరవాలనుకొంటున్నాను. ఫారం కావాలి. नेनु कोत्तगा खाता तेरवालानि अनुकुंटुन्नानु। फार्म कावालि। |
मैं नया खाता खोलना चाहता (चाहती) हूं। फार्म चाहिए। | I want to open a new account. Please give me forms. |
నాకు ఒక రూపాయి నోట్లు కావాలి. नाकु ओका रूपायि नोट्लु कावालि। |
मुझे एक-एक रुपए के नोट चाहिए। | I want one-rupee notes. |
నేను ట్రావెలర్ చెక్కులు మార్చుకోవాలి. नेनु ट्रावेलर चेक्कुलु मार्चुकोवालि। |
मुझे ट्रैवलर चेक भुनाना है। | I want to encash the traveller’s cheque. |
ఈ సంతకాలు నావే. ई संतकालु नावे। |
ये दस्तखत मेरे हैं। | These signatures are mine. |
నేను ఏజెంట్ ను కలవాలి. नेनु एजेंट नु कलवालि। |
मुझे एजेंट से मिलना है। | I want to see the Agent. |
ఆగ్రాలో మీ బ్యాంకు శాఖ ఉందా? आगरा लो मी ब्यांकु शाखा उंदा? |
क्या आगरा में आपके बैंक की शाखा है? | Do you have a branch office of your bank at Agra? |
నాకు కొత్త చెక్ బుక్ కావాలి. नाकु कोत्त चेक् बुक् कावालि। |
मुझे नई चेक-बुक चाहिए। | Will you issue me a new cheque-book? |
నేను క్రితం వారం వెయ్యి రూపాయల చెక్కు జమ చేశాను. వాటి డబ్బులు వచ్చాయా? नेनु क्रितम् वारम् वेय्यि रूपायल चेक्कु जमा चेशानु. वाटि डब्बुलु वच्चाया? |
मैंने पिछले हफ्ते हजार रूपए का चेक जमा कराया था। क्या पैसे आ गए? | I had deposited a cheque for one thousand rupees last week. Has it been realised? |
నేను క్రితం వారం వెయ్యి రూపాయల చెక్కు జమ చేశాను. వాటి డబ్బులు వచ్చాయా? नेनु क्रितम् वारम् वेय्यि रूपायाल चेक्कु जमा चेशानु. वाटि डब्बुलु वच्चाया? |
मैने पिछले हफ्ते हजार रूपए का चेक जमा कराया था। क्या पैसे आ गए? | I had deposited a cheque for one thousand rupees last week. Has it been realised? |
దీని వెనక మరో సంతకం చేయాలా? दीनि वेनका मरो संतकम् चेयाला? |
क्या इसके पीछे एक और हस्ताक्षर कर दूं? | Should I sign again on the back of it? |
పుస్తకాల దుకాణంలో पुस्तकाल दुकाणम् लो |
किताबों की दुकान में | At the Books-Shop / News-Stand |
నాకు ఇండియన్ ఎక్స్ ప్రెస్ కావాలి. नाकु इंडियन एक्सप्रेस कावालि। |
मुझे एक इंडियन एक्सप्रेस चाहिए। | I’d like a copy of the Indian Express. |
క్రిందటి వారం ఇండియా టుడే దొరుకుతుందా? क्रिंदटि वारम् इंडिया टुडे दोरुकुतुंदा? |
मुझे पिछले हफ्ते की इंडिया टुडे मिल जाएगी । | I want last week’s India today. |
ఇటివలి టైం పత్రిక కొత్త సంచిక వచ్చిందా? इटीवलि टाइम पत्रिका कोत्त संचिका वच्चिन्दा? |
क्या टाइम मैगजीन का नया अंक आ गया है ? | Has the latest Time magazine come in yet? |
మీ దగ్గర ఫిలిం ఫేర్ ఉందా? मी दग्गर फिल्मफेयर उंदा? |
क्या आपके पास फिल्मफेयर है? | Do you have Film fare? |
నా కోసం మీరు ఒక పుస్తకం తెప్పించగలరా? ना कोसम् मीरु ओक पुस्तकम् तेप्पिंचगलरा? |
क्या आप मेरे लिए एक किताब मंगा सकते हैं ? | Can you order a book for me? |
ఈ పుస్తకం పేపర్ బ్యాక్ లో కూడా దొరుకుతుందా? ई पुस्तकम् पेपर् ब्याक् लो कूडा दोरुकुतुंदा? |
क्या यह किताब पेपर-बैक में भी मिल जाएगी? | Is this book available in paper-back also? |
మీదగ్గరపాతపుస్తకాలుఉన్నాయా? मी दग्गर पात पुस्तकालु उन्नाया? |
क्या आपके पास पुरानी किताबें होंगी? | Do you have second-hand books? |
మీరు పాత పుస్తకాలు కొంటారా? मीरु पात पुस्तकालु कोंटारा? |
क्या आप पुरानी किताबें खरीदते हैं? | Do you buy used books? |
మీ దగ్గర ఏయే తెలుగు పత్రికలున్నాయి? मी दग्गर एये तेलुगु पत्रिकलुन्नायि? |
आपके यहां तेलुगु की कौन-कौन सी पत्रिकाएं हैं? | What Telugu magazines do you have? |
దీని మీద మీరెంత రాయితీ ఇస్తారు? दीनि मीद मीरेंता राइती इस्तारु? |
इस पर आप कितनी छूट देते हैं? | What discount do you allow on this? |
మీరు ఈ పుస్తకాలను లండన్ కు పంపించగలరా? मीरु ई पुस्तकालनु लंदन् कु पंपिंचगलरा? |
क्या आप ये किताबें लंदन भिजवा सकते हैं? | Can you arrange to send these books to London? |
చెప్పులు కుట్టేవాడితో సంభాషణ चेप्पुलु कुट्टेवाडि तो संभाषण |
मोची के साथ बातचीत | With the Cobbler |
చెప్పులకు పోలిష్ వెయ్యి. चेप्पुलकु पॉलिश वेय्यि. |
जूतों पर पॉलिश कर दो। | Please polish the shoes. |
చెప్పులలో అట్ట (సోల్) వేయాలి. चेप्पुललो अट्ट (सोल्) वेय्यालि। |
जूते में सोल लगानी है। | I want these shoes resoled. |
ఎన్ని డబ్బులు అవుతాయి? एन्नि डब्बुलु अवुतायि? |
कितने पैसे लगेंगे? | How much will it cost? |
చెప్పుల పట్టి తెగింది. चेप्पुल पट्टि तेगिंदि। |
चप्पल की पट्टी टूट गई है। | The strap of this sandal is broken. |
మేకులు కొట్టకు. కుట్టి ఇవ్వు. मेकुलु कोट्टकु। कुट्टि इव्वु। |
सिलाई कर दो। कील मत लगाओ। | Stitch it. Don’t use any nails. |
ఎంత అయింది? एंत अयिंदि? |
कितने पैसे हुए? | How much do I pay you? |
కస్టమ్స్ కార్యాలయం లో कस्टम्स् कार्यालयमु लो |
कस्टम ऑफिस में | At the customs office. |
నా వద్ద ప్రకటించాల్సిన వస్తువులు లేవు. ना वद्द प्रकटिंचाल्सिन वस्तुवुलु लेवु। |
मेरे पास ड्यूटी वाली कोई चीज नहीं है। | I have nothing to declare. |
నా పాస్ పోర్ట్ ఇదిగో. ना पासपोर्ट इदिगो। |
मेरा पासपोर्ट ये रहा। | Here’s my passport. |
విదేశీ నోట్లను ఎక్కడ మార్చు కోవాలి? विदेशी नोट्लनु एक्कड़ मार्चुकोवालि? |
फॉरेन करेंसी कहां बदली जाती है? | Where can I exchange foreign currency? |
నావెంటఎంతమొత్తంతీసుకుపోవచ్చు? ना वेंटा एंता मोत्तम् तीसुकुपोवच्चु? |
मैं कितना पैसा अपने साथ ले जा सकता (सकती) हूं? | How much money can I take with me? |
న్యాయస్థానంలో न्यायस्थानम् लो |
न्यायालय में | At the law court |
నాఅప్పీలును న్యాయస్థానం రద్దుచెసింది ना अपीलु नु न्यायस्थानम् रद्दु चेसिंदि। |
मेरी अपील अदालत ने रद्द कर दी है। | The court has rejected my appeal. |
నా దావా మరో నెలకు వాయిదా పడింది. ना दावा मरो नेलकु वायिदा पडिंदि। |
मेरे मुकदमे की तारीख एक माह टल गई है। | My case has been adjourned for a month. |
నేనో అర్జీ పెట్టుకోవాలి. రాయడానికి ఎంత ఫీజు తీసుకుంటారు? नेनो अर्जी पेट्टुकोवालि। रायडानिकि एंता फीजु तीसुकुंटारु? |
मुझे एक अर्जी लिखानी है। क्या फीस होगी? | I want to get a petition written. What is the fee? |
నానావతి వ్యవహారం ఏ న్యాయస్థానంలో ఉంది? नानावति व्यवहारम् ए न्यायस्थानम् लो उंदि? |
नानावती का मामला किसकी अदालत में है? | In whose court is the Nanavati case? |
టెలిగ్రాఫ్/పోస్టు కార్యాలయంలో टेलिग्राफ / पोस्टु कार्यालयम् लो |
डाक व तार – घर में | At the Post and Telegraph office |
నేను టి.ఎమ్.ఓ. ద్వారా రెండు వందలు పంపాలి. नेनु टीएमओ द्वारा रेंडु वंदलु पंपालि। |
मुझे तार-मनीआर्डर से दो सौ रूपए भेजने हैं। | I would like to send two hundred rupees by telegraphic money order. |
దయ చేసి టెలిగ్రాఫ్ ఫారం ఇవ్వండి. दयचेसि टेलीग्राफ फारम इव्वंडि। |
कृपया तार का एक फार्म दीजिए। | Please give me a telegram form. |
ఈ సందేశం / కబురు పంపడానికి ఎంత డబ్బు అవుతుంది? ई संदेशम् / कबुरु पंपडानिकि एंता डब्बु अवुतुंदि? |
यह संदेश भेजने में कितने पैसे लगेंगे? | How much will it cost to send this message? |
ఎక్స్ ప్రెస్ టెలిగ్రాం ఆహమదాబాద్ ఎంత సమయంలో చేరుతుంది? एक्सप्रेस टेलीग्राम् अहमदाबाद एंता समयं लो चेरुतुंदि? |
एक्सप्रेस तार को अहमदाबाद पहुंचने में कितना समय लगेगा? | How long will it take for an express telegram to reach Ahmadabad? |
కొత్త సంవత్సరం శుభాకాంక్షల టెలిగ్రాం సంకేత సంఖ్య ఎంత? कोत्त संवत्सरम् शुभाकांक्षल टेलीग्राम् संकेत संख्या एंता? |
नववर्ष की बधाई तार का कोड नंबर क्या है? | What is the code number of the New Year Greeting message? |
వంద రూపాయల ఎమ్.ఓ. కు ఎంత ఖర్చుఅవుతుంది?. वंदा रूपायल एम्. ओ. कु एंता खर्चु अवुतुंदि? |
मनीआर्डर से सौ रुपए भेजने में कितना पैसा लगता है? | How much does it cost to send Rs.100 by Money Order? |
పోస్ట్ మాస్టర్ కు నా పేరిట ఏమయినా ఉత్తరాలు వచ్చాయా? पोस्ट मास्टर कु ना पेरिट एमयिना उत्तरालु वच्चाया? |
क्या पोस्ट मास्टर के मार्फत मेरी कोई डाक आई है? | Has my mail addressed care of the Post Master arrived? |
ట్రంక్ కాల్ రేటెంత? ट्रंक कॉल रेटेंता? |
ट्रंक कॉल का क्या रेट है? | What’s the rate of the trunk call? |
నాకు ఒక పోస్ట్ కార్డు, ఇన్లాండ్ లెటర్ కావాలి नाकु ओका पोस्ट् कार्डु, इनलांड् लेटर् कावालि। |
मुझे एक पोस्ट कार्ड और एक अंतर्देशीय पत्र चाहिए। | I want a post card and an inland letter. |
పది పైసల స్టాంపులు నాలుగివ్వండి. पदि पैसल स्टांपुलु नालुगिव्वंडि। |
दस-दस पैसे के चार टिकट दीजिए। | Please give me four ten paise stamps. |
ఈ పార్సెల్ రిజిస్టర్ చేయాలంటే ఎన్ని స్టాంపులు అంటించాలి?. ई पार्सल रिजिस्टर् चेय्यालंटे एन्नि स्टांपुलु अंटिंचालि? |
इस पार्सल की रजिस्ट्री में कितना टिकट लगेगा? | How much will it cost to send this parcel by registered mail? |
పనివాళ్ళతో సంభాషణ पनिवाळ्ळ तो संभाषण |
नौकर के साथ बातचीत | With the Servant |
బజార్ నుంచి కూరలు తీసుకురా. बजार् नुंचि कूरलु तीसुकुरा। |
बाजार से सब्जी लाओ। | Get some vegetables from the market. |
ఈ సరుకులను సహకార దుకాణంలో కొను. ई सरुकुलनु सहकार दुकाणं लो कोनु. |
ये वस्तुएं / सामान सहकारी भंडार से खरीदना। | Buy these things from the co-operative stores. |
నన్ను అయిదు గంటలకు లేపు. नन्नु अयिदु गंटलकु लेपु. |
मुझे पांच बजे जगा देना। | Wake me up at 5 o’clock. |
ఈ ఉత్తరం పోస్టులో వెయ్యి. इ उत्तरम् पोस्टु लो वेय्यि। |
यह पत्र डाक में डाल आओ। | Go and post this letter. |
బట్టలు ఉతికించి తెచ్చావా? बट्टलु उतिकिंचि तेच्चावा? |
कपड़े धुलकर आ गए क्या? | Are the clothes back from the laundry? |
ఒక కప్పు టీ తయారు చెయ్యి. ओका कप्पु टी तयारु चेय्यि। |
एक प्याला चाय बना दो? | Make me a cup of tea. |
భోజనం తయారయిందా? भोजनं तयारयिंदा? |
क्या खाना तैयार है? | Is the food ready? |
శర్మ గారి దగ్గరికి ఈ నోట్ తీసుకు వెళ్ళు. शर्मा गारि दग्गरिकि ई नोट् तीसुकुवेळ्ळु। |
शर्मा जी के पास यह पर्ची ले जाओ। | Take this note for Mr. Sharma |
నువ్వు .ఈ రోజు గది శుభ్రం చేయలేదు. नुव्वु ई रोजु गदि शुभ्रं चेयलेदु। |
तुमने आज कमरा साफ नहीं किया है। | You have not cleaned the room today. |
గది శుభ్రం చేసి, ఫర్నిచర్ దుమ్ముదులుపు. गदि शुभ्रं चेसि फर्नीचर दुम्मु दुलुपु। |
कमरे की सफाई कर दो और फर्नीचार को झाड़ दो। | Sweep the room and dust the furniture. |
పరుపు సిద్ధం చేసి దుప్పటి మార్చు. परुपु सिद्धम् चेसि दुप्पटि मार्चु। |
बिस्तर बनाकर चादर बदल दो। | Make the beds and change the linen. |
బాత్ రూం లో శుభ్ర పరిచిన తువ్వాలు పెట్టి ఉంచు. बाथ रूम् लो शुभ्र परिचिन तुव्वालु पेट्टि उंचु। |
बाथरूम में साफ तौलिया रख दो। | Put a clean towel in the bathroom. |
టెలిఫోన్ లో సంభాషణ टेलीफोन् लो संभाषण |
टेलीफोन पर बातचीत | Over the telephone |
నేను నా ఫోన్ గురించి ఫిర్యాదు చేయాలి. नेनु ना फोन् गुरिंचि फिर्यादु चेयालि। |
मुझे अपने फोन के बारे में शिकायत दर्ज करानी है। | I have to register a complaint about my phone. |
హలో, నేను మిస్ జూలీతో మాట్లాడవచ్చా? हलो, नेनु मिस् जूली तो माट्लाडवच्चा? |
हैलो, क्या मैं मिस जूली से बात कर सकता (सकती) हूं। | Hello, May I speak to Miss Julie? |
నేను ఫోన్ హోల్డ్ లో ఉంచాను. नेनु फोन् होल्ड् लो उंचानु। |
मैं फोन होल्ड किए हुए हूं। | I’m holding the line. |
మీరు ఈ మెసేజ్ అతనికి (ఆమెకి) ఇవ్వగలరా? मीरु ई मेसेज अतनिकि / आमेकि इव्वगलरा? |
क्या आप यह मैसेज उन्हें दे सकते (सकती) हैं? | Will you please leave this message to him / her? |
లైన్ బిజీగా ఉంది. लाइन् बिजीगा उंदि। |
लाइन व्यस्त है। | The line is engaged. |
పర్యటన కార్యాలయంలో पर्यटन कार्यालयम् लो |
पर्यटन कार्यालय में | At the tourist office |
మీ దగ్గర ఢిల్లీ గైడ్ పుస్తకం దొరుకుతుందా? मी दग्गर ढिल्ली गाइड् पुस्तकं दोरुकुतुंदा? |
क्या आापके पास दिल्ली गाइड बुक मिल जाएगी? | Do you have a guide book for Delhi? |
ఇక్కడ నగరంలో తిప్పే టూరిస్ట్ బస్సుల ఏర్పాటు ఉందా? इक्कड नगरम् लो तिप्पे टूरिस्ट् बस्सुल एर्पाटु उंदा? |
क्या यहां शहर घुमाने वाली टूरिस्ट गाडि़यों (बसों) का इंतजाम है? | Are there sight-seeing bus tours for the city? |
బస్ రేపు పొద్దున్న ఎన్ని గంటలకు బయలు దేరుతుంది? बस् रेपु पोद्दुन्न एन्नि गंटलकु बयलुदेरुतुंदि? |
गाड़ी कल सुबह कितने बजे चलेगी? | At what time will the coach leave tomorrow morning? |
ఈ టూరులో గైడ్ ఉంటాడా? ई टुरूलो गाइड उंटाड़ा? |
क्या इस टूर में गाइड होगा? | Will there be a guide on this tour? |
ఒక్క రోజులో ఆగ్రా వెళ్లి వచ్చే వీలుందా? ओक्क रोजुलो आग्रा वेळ्ळि वच्चे वीलुंदा? |
क्या दिन ही दिन में आगरा हो आने की कोई व्यवस्था है? | Is there a day-trip to Agra? |
నేను మథుర వెళ్ళాలి. బస్ బాగుంటుందా లేదా రైలా? नेनु मथुरा वेळ्ळालि बस बागुंटुंदा लेदा रैला? |
मुझे मथुरा जाना है। बस ठीक रहेगी या रेल? | What is the best way to get to Mathura? By bus or train? |
అక్కడ రాత్రికి ఉండే వసతి ఉందా? अक्कड़ रात्रिकि उंडे वसति उंदा? |
वहां रात में ठहरने का क्या इंतजाम है? | Where can I stay there over-night? |
నాకు నగరం గైడ్ మ్యాప్ కావాలి. नाकु नगरम् गाइड् म्याप् कावालि। |
मुझे शहर का एक गाइड मैप चाहिए। | May I have a guide-map of the city? |
వస్తుప్రదర్శనాలయం మొత్తం వారం తెరిచి ఉంటుందా? वस्तुप्रदर्शनालयम् मोत्तम् वारम् तेरिचि उंटुंदा? |
क्या अजायबघर पूरा हफ्ता खुला रहता है? | Is the museum open all week? |
ఎర్ర కోటలో సౌండ్ ఎండ్ లైట్ ప్రదర్శన నడుస్తోందా? एर्रा कोटा लो साउंड एंड लाइट प्रदर्शना नडुस्तोंदा? |
क्या लाल किले में प्रकाश और ध्वनि का कार्यक्रम चल रहा है? | Is the Sound and Light Show on at Red Fort now? |
విశ్వవిద్యాలయంలో विश्वविद्यालयम् लो |
विश्वविद्यालय में | At the University |
ఇది గణాంక శాస్త్ర విభాగమేనా? इदि गणांक शास्त्र विभागमेना? |
क्या यह स्टेटिस्टिक्स विभाग है? | Is this the Department of Statistics? |
రిజిస్ట్రార్ కార్యాలయం ఎక్కడ? रिजिस्ट्रार कार्यालयम् एक्कड? |
रजिस्ट्रार का दफ्तर किधर है? | Where is the Registrar’s office? |
నాకొక ప్రవేశ ఫారం కావాలి. नाकोका प्रवेश फारम् कावालि। |
मुझे दाखिलेका फॉर्म चाहिए। | I want an admission form. |
నేను గ్రంధాలయంలో సభ్యత్వం తీసుకోవాలనుకుంటున్నాను. नेनु ग्रंथालयंलो सभ्यत्वं तीसुकोवालनुकुंटुन्नानु |
मैं पुस्तकालय का (की) सदस्य बनना चाहता (चाहती) हूं। | I would like to become a member of the library. |
నా తమ్ముడు / అన్న హాస్టల్ లో ఉంటున్నాడు. ना तम्मुडु / अन्न हॉस्टल् लो उंटुन्नाडु। |
मेरा भाई हॉस्टल में रहता है। | My brother lives in the student’s hostel. |
విశ్వవిద్యాలయంలో ఎందరు విద్యార్థులున్నారు? विश्वविद्यालयम् लो एदंरु विद्यार्थुलुन्नारु? |
विश्वविद्यालय में कितने छात्र हैं / होंगे? | How many students are there at this university? |
ఇక్కడ విద్యార్థినులకు హాస్టల్ వసతి ఉందా? इक्कड विद्यार्थिनुलकु हॉस्टल् वसति उंदा? |
क्या यहां लडकियों के किए छात्रावास है? | Is there a a girl’s hostel here? |
చరిత్ర విభాగం అధ్యక్షుడెవరు? चरित्र विभागं अध्यक्षुडेवरु? |
इतिहास विभाग का अध्यक्ष कौन है? | Who is the head of the History Department? |
మీరు డిగ్రీ కోర్సులో ఏయే విషయాలు తీసుకోదలచుకున్నారు? मीरु डिग्री कोर्सुलो एये विषयालु तीसुकोदलचुकुन्नारु? |
आप अपने डिग्री कोर्स में कौन-कौन से विषय लेना चाहते (चाहती) हैं? | What subjects are you taking for your degree? |
వైస్ ఛాన్సలర్ నివాసం ఎంత దూరంలో ఉంది? वैस् चांसलर् निवासम् एंता दूरम् लो उंदि? |
कुलपति का निवास यहां से कितनी दूर है? | How far is the Vice Chancellor’s residence from here? |
నేను భాషా శాస్త్రం గురించి ఉపన్యాసం ఇవ్వాలి. नेनु भाषाशास्त्रम् गुरिंचि उपन्यासम् इव्वालि। | मुझे भाषा विज्ञान पर भाषण देना है। | I have to lecture on Linguistics. |
విశ్వవిద్యాలయం వేసవి సెలవులు ఎప్పటి నుంచి మొదలవుతాయి? विश्वविद्यालयम् वेसवि सेलवुलु एप्पटि नुंचि मोदलवुतायि? |
विश्वविद्यालय की गरमी की छुट्टियां कब शुरु होती हैं? | When does the university close for summer vacations? |
చాకలివాడితో సంభాషణలు चाकलिवाडितो संभाषण |
धोबी के साथ बातचीत | with the washer man |
బట్టలు / గుడ్డలు లెక్క పెట్టు बट्टलु / गुड्डलु लेक्क पेट्टु। |
कपड़े गिन लो। | Count the clothes. |
ఇది టెరికాట్ షర్టు. దీన్ని జాగ్రత్తగా ఉతుకు. इदि टेरिकॉट शर्टु. दीन्नि जाग्रत्तगा उतुकु। |
यह टेरीकॉट की कमीज हैं. इसे ध्यान से धोना। | This is a terrycot shirt. Wash it carefully. |
ఈ బట్ట మీద వేడి ఇస్త్రీ పెట్టె పెట్టవద్దు. ई बट्ट मीद वेडि इस्त्री पेट्टे पेट्टवद्दु। |
इस कपड़े पर गरम इस्त्री मत लगाना। | Don’t use a hot iron on this material. |
ఈ చీరను భట్టీలో ఉడికించ వద్దు. ई चीरनु भट्टी लो उडिकिंच वद्दु। |
इस साड़ी को भट्टी पर मत चढाना। | Don’t boil this saree. |
ఈ చీరను సబ్బు తోటే ఉతకాలి. ई चीरनु सब्बुतोटे उतकालि। |
इस साड़ी को साबुन से ही धोना। | Wash this saree with soap. |
ఈ మరక ఉతికితే పోతుందా? ई मरका उतिकिते पोतुंदा? |
क्या यह दाग धुल जाएगा? | Will this stain wash out? |
నువ్వు అన్ని బట్టలు తిరిగి తేలేదు. नुव्वु अन्नि बट्टलु तिरिगि तेलेदु। |
तुम सारे कपड़े वापस नहीं लाए हो। | You haven’t brought back all the clothes. |
రెండు తువ్వాళ్ళు తక్కువ ఉన్నాయి. रेंडु तुव्वाळ्ळु तक्कुव उन्नायि। |
दो तौलिए कम हैं। | Two towels are missing. |
ఉతుక్కి ఎంత అయింది? उतुक्कि एंता अयिंदि? |
धुलाई कितनी हुई? | How much for the wash? |
వచ్చే వారం సమయానికి రా. वच्चे वारम् समयानिकि रा। |
अगले हफ्ते ठीक समय पर आना। | Please be on time next week. |
ఈ చొక్కాలకు గంజి సరిగ్గా పెట్టాలి. ई चोक्कालकु गंजि सरिग्गा पेट्टालि। |
इन कमीजों पर ठीक से कलफ चढ़ाना। | Starch these shirts properly. |
నువ్వు అన్ని బొత్తములు తెంచేశావు. नुव्वु अन्नि बोत्तमुलु तेंचेशावु। |
तुमने सारे बटन तोड़ दिए हैं। | You have broken off all the buttons. |
షర్టు అంతా ముడతలుగా ఉంది. शर्टु अंता मुडतलुगा उंदि। |
बुशर्ट में सारी / पूरी सलवटें पड़ी है। | The bush-shirt has wrinkles all over. |
3.7 వైద్యసేవలు / वैद्य सेवलु / चिकित्सा सेवा / Medical Services | ||
ఆసుపత్రిలో आसुपत्रिलो |
अस्पताल में | At a Hospital |
డాక్టరు దగ్గర डॉक्टर् दग्गर |
डॉक्टर के साथ | With a Doctor |
కళ్ళడాక్టరు దగ్గర कळ्ळ डॉक्टर दग्गरा |
ऑखों के डॉक्टर से | At an Optician |
డాక్టర్ దగ్గర डॉक्टर् दग्गर |
डॉक्टर से | With a Doctor |
డాక్టర్ సాబ్, నా గొంతు బాగాలేదు डॉक्टर साब, ना गोंतु बागा लेदु। |
डॉक्टर साहब, मेरा गला खराब है। | Doctor, I have a bad throat. |
నాకు జ్వరంగా ఉంది नाकु ज्वरंगा उंदि। |
मुझे बुखार है। | I have fever. |
నాకు దగ్గు, జలుబు ఎక్కువగా ఉంది नाकु दग्गु, जलुबु एक्कुवगा उंदि। |
मुझे बहुत खांसी और सर्दी है। | I have a bad cough and cold. |
నాకు తలతిరుగుతోంది. नाकु तला तिरुगुतोंदि। |
मुझे चक्कर आ रहा है। | I feel giddy. |
నాకు కడుపులో బాగోలేదు. नाकु कडुपु लो बागोलेदु। |
मेरा पेट खराब है। | My stomach is upset. |
నాకు వాంతి వస్తోంది. नाकु वांति वस्तोंदि। |
मेरा जी मितला रहा है। | I feel like vomiting. |
నా పిల్లవాడికి దెబ్బతగిలింది. ना पिल्लवाडिकि देब्ब तगिलिंदि। |
मेरे बच्चे को चोट लग गई है। | My child has hurt himself. |
అతనికి భుజం నొప్పిగా ఉంది. अतनिकि भुजम् नोप्पिगा उंदि। |
उसे कंधो में दर्द की शिकायत है। | He has been complaining of a pain in the shoulder. |
ఈ మందు రోజుకి ఎన్ని సార్లు వేసుకోవాలి. ई मंदु रोजुकि एन्नि सार्लु वेसुकोवालि? |
यह दवा दिन में कितनी बार लेनी है? | How many times a day need I take this medicine? |
ఈ మాత్రలు ఎన్ని రోజులు వేసుకోవాలి. ई मात्रलु एन्नि रोजुलु वेसुकोवालि? |
मुझे ये गोलियां कितने दिन लेनी होंगी? | For how many days should I take these pills? |
భోజనంలో ఏమేం తిన వచ్చు? भोजनम् लो एमेम् तिनवच्चु? |
खाने में क्या-क्या ले सकता (सकती) हूं? | What should I eat? |
డ్రెస్సింగ్ కు రేపు రావాలా? ड्रेसिंगकु रेपु रावाला? |
क्या पट्टी बंधवाने के लिए कल आना पड़ेगा? | Should I come for a dressing tomorrow? |
మందు డిస్పెన్సరీ లో దొరుకుతుందా? मंदु डिस्पेंसरी लो दोरुकुतुंदा? |
क्या दवा डिस्पेंसरी से मिल जाएगी? | Should I get the medicine from the dispensary? |
మీరు ఇంటికి వచ్చి రోగిని చూస్తారా मीरु इंटिकि वच्चि रोगिनि चूस्तारा? |
क्या आप घर पर मरीज को देख सकते (सकती) हैं? | Can you visit the patient at home? |
ఆసుపత్రి దగ్గర आसुपत्रि दग्गरा |
अस्पताल में | At a Hospital |
మా అన్నయ్య / తమ్ముడిని ఆసుపత్రిలో చేర్చాలను కుంటున్నాను. मा अन्नय्या / तम्मुडि नि आसुपत्रिलो चेर्चालनुकुंटुन्नानु। |
मैं अपने भाई को अस्पताल में भर्ती कराना चाहता (चाहती) हूं। | I want to admit my brother in the Hospital. |
ఎమర్జెన్సీ వార్డ్ ఎక్కడుంది? एमरजेंसी वार्ड् एक्कडुंदि? |
एमर्जेंसी वार्ड कहां हैं? | Where is the emergency ward? |
ఆపరేషన్ థియేటర్ ఏ వైపు ఉంది? ऑपरेशन् थियेटर् ए वैपु उंदि? |
ऑपरेशन थिएटर किस ओर है? | Which way is the operation theatre? |
నేను దంత వైద్యుడిని కలవాలి. नेनु दंत वैद्युडिनि कलवालि। |
मुझे दांत के डॉक्टर से मिलना है। | I want to see the dentist. |
ఇక్కడ ప్రత్యేక నిపుణుడు ఏయే రోజుల్లో వస్తారు? इक्कड प्रत्येक निपुणुडु एये रोजुल्लो वस्तारु? |
यहां विशेषज्ञ किस-किस दिन आते हैं? | On what days does the specialist come here? |
నేను ఎక్కువ సేపు వేచి ఉండాలా? नेनु एक्कुव सेपु वेचि उंडाला? |
क्या मुझे काफी देर इंतजार करना पड़ेगा। | Will I have to wait long? |
మందు ఎక్కడ దొరుకుతుంది? मंदु एक्कड दोरुकुतुंदि? |
दवा कहां मिलेगी? | Where can I get the medicines? |
రోగులను సందర్శించే సమయం ఏది? रोगुलनु संदर्शिंचे समयम् एदि? |
रोगियों से मिलने का समय क्या है? | When can one visit the patient? |
ఎక్స్ రే కోసం ఎటు వెళ్ళాలి? एक्सरे कोसम् एटु वेळ्ळालि? |
एक्सरे के लिए किधर जाना होगा? | Where does one go for an X-ray? |
ఇక్కడ దగ్గరలో మందుల దుకాణం ఉందా? इक्कड़ दग्गरलो मंदुल दुकाणम् उंदा? |
क्या यहां पास में दवा की कोई दुकार है? | Is there a chemist shop nearby? |
అంబులెన్స్ కోసం ఫోన్ చేయండి. एंबुलेंस कोसम् फोन् चेय्यंडि। |
एंबुलेंस के लिए फोन कर दीजिए। | Please phone for the ambulance. |
నర్స్, దయచేసి డాక్టరు గారిని త్వరగా రమ్మని చెప్పండి. नर्स, दयचेसि डॉक्टरु गारिनि त्वरगा रम्मनि चेप्पंडि। |
नर्स, डॉक्टर साहब को जरा जल्दी बुलवा दीजिए। | Nurse, please send for the doctor urgently. |
కళ్ళ డాక్టర్ దగ్గర कळ्ळ डॉक्टर् दग्गर |
ऑखों के डॉक्टर से | At an Optician |
మీరు కళ్ళను కూడా పరీక్షిస్తారా? मीरु कळ्ळनु कूडा परीक्षिस्तारा? |
क्या आप ऑखों की जांच भी करते हैं? | Do you test eyesight? |
ఈ కళ్ళ జోడు వల్ల సరిగా కనిపించడం లేదు. ई कळ्ळ जोडु वल्ल सरिगा कनिपिंचडम् लेदु। |
इस ऐनक से मुझे साफ दिखाई नहीं देता। | I can’t see quite clearly with these specs. |
నా కళ్ళ జోడు విరిగింది / అద్దాలు పగిలాయి. దయచేసి బాగు చేసి ఇవ్వండి. ना कळ्ळ जोडु विरिगिंदि / अद्दालु पगिलायि। दयचेसि बागु चेसि इव्वंडि। |
मेरी ऐनक टूट गई है। इसे ठीक कर दीजिए। | I have broken my glasses. Please mend it. |
ఎండలో పెట్టుకొనే అద్దాలు ధర ఎంత? एंडलो पेट्टुकोने अद्दालु धर एंता? |
धूप के चश्मे का दाम क्या है? | How much does these sun glasses cost? |
ఈ ఫ్రేము ధర ఎంత? ई फ्रेमु धर एंता? |
इस फ्रेम का दाम क्या है? | How much does this frame cost? |
నాకుదీనికన్నాచిన్నసైజుదికావాలి. नाकु दीनिकन्ना चिन्न सैजुदि कावालि। |
मुझे इससे छोटा साइज चाहिए। | I would like one size smaller than this. |
నాకు చిక్కటి రంగు ఫ్రేము కావాలి. नाकु चिक्कटि रंगु फ्रेमु कावालि। |
मुझे गहरे रंग का फ्रेम चाहिए। | I would like a darker frame. |
మీ దగ్గర తేలికరంగు ఫ్రేము దొరుకుతుందా? मी दग्गर तेलिक रंगु फ्रेमु दोरुकुतुंदा? |
क्या आपके पास हल्के रंग के फ्रेम मिल जाएंगे? | Do you have light coloured frames? |
నేనుకొన్నిమరోతరహానమూనాలుచూడదలచుకున్నాను. नेनु कोन्नि मरो तरहा नमूनालु चूड़्दलुचुकुन्नानु। |
मैं कुछ और तरह के नमूने देखना चाहता (चाहती) हूं। | I would like to see some other styles please? |
ఈ ఫ్రేము చెవిదగ్గర బాధపెడుతోంది. ई फ्रेमु चेवि दग्गर बाध पेडुतोंदि। |
यह फ्रेम कानों में बहुत तंग है। | This frame pinches over the ears. |
ఈ ఫ్రేము కొంచెం వదులుగా ఉంది. ई फ्रेमु कोंचेम् वदुलुगा उंदि। |
यह फ्रेम कुछ ढीला है। | The frame is a little loose. |
మీరు కాంటాక్టు లెన్సులు కూడా ఇస్తారా? मीरु काँटॉक्ट लेंसुलु कूड़ा इस्तारा? |
क्या आप कांटेक्ट लेंस भी लगाते हैं? | Do you also fit contact lenses? |
3.8 పర్యటన / पर्यटन / पर्यटन / TOURISM | ||
ట్యాక్సీ/ స్కూటరు ప్రయాణం टैक्सी / स्कूटरु प्रयाणम् |
टैक्सी / स्कूटर से यात्रा | Travel by Taxi / Scooter |
రైలుప్రయాణం रैलु प्रयाणम् |
रेल से यात्रा | Travel by Train |
బస్సుప్రయాణం बस्सु प्रयाणम् |
बस से यात्रा | Travel by Bus |
విమానప్రయాణం विमान प्रयाणम् |
हवाई जहाज से यात्रा | Travel by Air |
నౌకాయానం नौकायानम् |
समुद्री जहाज से यात्रा | Travel by Sea |
రోడ్డుప్రయాణం रोड्डु प्रयाणम् |
सड़क यात्रा | Travel by Road |
హోటల్లో होटल् लो |
होटल में | At a Hotel |
రెస్టారెంటు లో रेस्टारेंटु लो |
रेस्तरां में | At a Restaurant |
ట్యాక్సీ / స్కూటరు ప్రయాణం टैक्सी / स्कूटरु प्रयाणम् |
टैक्सी / स्कूटर से यात्रा | Travel by Taxi / Scooter |
ఇక్కడ ట్యాక్సీమీటరు రేటు ఎంత? इक्कड टैक्सी मीटरु रेटु एंता? |
यहां टैक्सी / स्कूटर का मीटर रेट क्या है? | What’s the taxi meter rate here? |
ట్యాక్సీలోఎంతమందికూర్చోవచ్చు? टैक्सीलो एतमंदि कूर्चोवच्चु? |
टैक्सी / स्कूटर में कितने लोग बैठ सकते हैं | How many can sit in the taxi? |
డ్రైవర్! బండిఇక్కడేఆపు. ड्राईवर! बंडी इककड़े आपु। |
ड्राइवर, गाड़ी यहीं रोक दो। | Driver, stop here. |
ఇక్కడనుంచి కుడివైపు వెళ్ళు. इक्कडनुंचि कुडिवैपु वेळ्ळु। |
इधर से दाएं ले लो। | Take a right turn here. |
మీటరు వెయ్యి. मीटरु वेय्यि। |
मीटर चला दो। | Put the meter on. |
ఫోర్టు దగ్గరనుంచివెళ్ళు. फ़ोर्टु दग्गर नुंचि वेळ्ळु। |
फ़ोर्ट होते हुए चले। | We go via fort. |
రైలు బయలుదేరే సమయం అయింది. रैलु बयुलु देरे समयम् अयिंदि। |
रेल छूटने का समय हो ही गया है। | It’s nearly time for the train. |
కొంచెం త్వరగా పోనీ. कोंचेम् त्वरगा पोनी। |
जरा जल्दी चलो। | Can you go a little faster? |
మీటర్లో ఎంత అయింది? मीटर लो एंता अयिंदि? |
मीटर में कितने पैसे हुए? | What’s the meter reading? |
నెమ్మదిగాపోనీ,రోడ్డుబాగోలేదు. नेम्मिदिगा पोनी, रोड्डु बागो लेदु। |
धीरे चलाओ, रास्ता खराब है। | Drive slow, the road is bad. |
రైలుప్రయాణం रैलु प्रयाणम् |
रेल से यात्रा | Travel by Train |
ట్యాక్సీ/ స్కూటర్ / రిక్షావాలా, స్టేషన్ కి వస్తావా? टैक्सी / स्कूटर / रिक्शावाला, स्टेशन् कि वस्तावा? |
टैक्सीवाले / स्कूटरवाले / रिक्शेवाले, स्टेशन चलोगे? | Taxi / Scooter / Rickshaw! Will you take me to the station? |
వద్దు. నాకుకూలీఅవసరంలేదు. वददु। नाकु कूली अवसरम् लेदु। |
नहीं, कुली नहीं चाहिए। | No, we don’t require any coolie. |
కూలీ, సామాను తీసుకో. कूली, सामानु तीसुको। |
कुली, सामान ले लो। | Coolie, please pick up the baggage, |
నీ నెంబర్ ఎంత? नी नंबर् एंता? |
तुम्हारा नंबर क्या है? | What’s your number? |
ఎంత అయింది? एंत अयिंदि? |
कितना हुआ? | How much? |
ఇదెంతోఎక్కువ. इदेन्तो एक्कुव। |
यह तो बहुत ज्यादा हे। | That’s too much. |
బొంబాయి బండి వచ్చిందా? बोम्बाई बंडि वच्चिन्दा? |
क्या मुंबई की गाड़ी आ गई है? | Has the train for Mumbai come in? |
ఫ్రాంటియర్ మెయిల్ ఏ ప్లాట్ ఫారం నుంచి బయలుదేరుతుంది? फ्रंटियर मेयिल् ए प्लेटफॉर्म् नुंचि बयलुदेरुतुंदि? |
फ्रंटियर मेल किस प्लेटफॉर्म से छूटती है? | What platform does the Frontier Mail leave from? |
పంజాబ్ మెయిల్ ఝాన్సీలో ఆగుతుందా? पंजाब् मेयिल् झांसी लो आगुतुंदा? |
क्या पंजाब मेल झांसी में रूकती है? | Does the Punjab Mail stop at Jhansi? |
అమృత్ సర్ ఎక్స్ ప్రెస్ ఎప్పుడు బయలుదేరుతుంది? अमृतसर् एक्सप्रेस् एप्पुडु बयलुदेरुतुंदि? |
अमृतसर एक्सप्रेस कब छूटती है? | When does the Amritsar Express leave? |
కాన్పూర్ కి ఏయే రైళ్ళు వెడతాయి? कानपुर् कि एये रैळ्ळु वॆडतायि? |
कानपुर कौन-कौन सी गाड़ियां जाती हैं? | Which trains go to Kanpur? |
బండి సరయిన సమయానికే వస్తోందా? बंडि सरयिन समयानिके वस्तोंदा? |
क्या गाड़ी ठीक समय पर आ / जा रही है? | Is the train on time? |
బండి ఆలస్యంగా వస్తోందా? बंडि आलस्यंगा वस्तोन्दा? |
क्या गाड़ी लेट है? | Is the train late? |
టికెట్ ఇచ్చే స్థలం ఎక్కడుంది? टिकेट् इच्चे स्थलम् एक्कडुंदि? |
टिकट घर कहां है? | Where’s the booking office? |
రెండో తరగతి టిక్కెట్టు ఎక్కడ దొరుకుతుంది? रेंडो तरगति टिक्केट्टु एक्कड दोरुकुतुन्दि? |
दूसरे दर्जे का टिकट कहां मिलता है? | Where can I get a second class ticket? |
దయచేసి ఢిల్లీకి రెండోతరగతి టిక్కెట్లు రెండు ఇవ్వండి. दयचेसि ढिल्ली कि रेंडो तरगति टिक्केट्लु रेंडु इव्वंडि। |
कृपया दिल्ली के (लिए) दूसरे दर्जे के दो टिकट दें। | Two second class tickets to Delhi, please. |
నాకునాగపూర్ కి రెండుబెర్తులు కావాలి. नाकु नागपुर् कि रेंडु बर्थ् लु कावालि। |
मुझे नागपुर के लिए दो बर्थ चाहिए। | I want two sleeping berths for Nagpur. |
బెంగుళూరుకు ఫస్ట్ క్లాస్ టిక్కెట్ ఎంత? बेंगुलूरुकु फस्ट क्लास टिक्केट् एंता? |
बंगलौर के लिए पहले दर्जे का किराया कितना है? | What’s the first class fare to Bangalore? |
వెయిటింగ్ రూం ఎక్కడఉంది? वॆयिटिंग् रूम् एक्कड़ उंदि? |
प्रतीक्षालय कहां है? | Where’s the waiting room? |
కొంచెం నాసామాన్లు చూస్తూ ఉండండి. कोंचेम् ना सामान् लु चूस्तू उंडंडि। |
जरा हमारे सामान का ध्यान / ख्याल रखें। | Please look after our luggage. |
పెద్ద పెట్టెను క్లాక్ రూం లో పెట్టాలి. पेद्द पेट्टेनु क्लाक् रूम् लो पेट्टालि। |
मुझे बड़ा संदूक सामानघर में रखना है। | I want to put the big box in the cloakroom. |
మిగిలిన సామాను వెంట ఉంటుంది. मिगिलिन सामानु वेंटा उंटुंदि। |
बाकी सामान साथ रहेगा। | I will keep the rest of baggage with me. |
ఇక్కడ రెస్టారెంట్ ఏదయినా ఉందా? इककड रेस्टारेंट् एदयिना उंदा? |
क्या यहां कोई रेस्तारां है? | Is there a restaurant here? |
ఈ కంపార్టుమెంటులో చోటులేదు. ముందుకువెళ్ళండి. ई कंपार्टुमेंटु लो चोटु लेदु। मुंदुकु वेळ्ळंडि। |
इस डिब्बे में जगह नहीं है, आगे जाइए। | There’s no room in this compartment. Try the next one. |
నాసీటు రిజర్వుడు. ना सीटु रिजर्वुडु। |
मेरी सीट आरक्षित है। | I have a reserved seat. |
నాది రిజర్వేషన్ టిక్కెట్. नादि रिज़र्वेशन् टिक्केट्। |
मेरा रिज़र्वेशन टिकट है। | Here’s my reservation ticket. |
ఈబండిలో భోజనశాల ఉందా? ई बंडि लो भोजनशाला उंदा? |
क्या गाड़ी में भोजन-यान है? | Is there a dining car on the train? |
నేను కిటికీ తెరవవచ్చా?. नेनु किटिकी तेरव वच्चा? |
क्या मैं खिड़की खोल सकता हूं? | May I open the window, please? |
నేను ఫ్యాన్ కట్టేయాలనుకుంటున్నాను. మీకేమైనాఅభ్యరతరమా? नेनु फ़्यान् कट्टेयालनुकुंटुन्नानु। मीकेमैना अभ्यंतरमा? |
मैं पंखा बंद करना चाहता (चाहती) हूं, आपको कोई एतराज तो नहीं? | Do you mind if I turn the fan off? |
బస్సు ప్రయాణం बस्सु प्रयाणम् |
बस से यात्रा | Travel by Bus |
బస్సు స్టేషన్ ఎటువైపు ఉంది? बस्सु स्टेशन् एटु वैपु उंदि? |
बस अड्डा किस तरफ है? | Can you show me the way to the bus terminus? |
బస్సు స్టాండ్ ఇక్కడినుంచి ఎంతదూరం? बस्सु स्टांड् इक्कडि नुंचि एंत दूरम्? |
बस स्टैंड यहां से कितनी दूर है? | How far is the bus stand from here? |
టికెట్ ఇచ్చే చోటు ఎక్కడ ఉంది? टिकेट् इच्चे चोटु एक्कड उंदि? |
टिकटघर कहां (पर) है? | Where’s the booking office? |
టిక్కెట్ బస్సులో ఇస్తారా? బుకింగ్ ఆఫీసులోనా? टिक्केट् बस्सुलो इस्तारा? बुकिंग् आफीसु लोना? |
टिकट बस में मिलेगा या टिकट घर में? | Do I buy the ticket on the bus or at the booking office? |
నేను వచ్చేస్టాప్ లో దిగాలి. नेनु वच्चे स्टॉप् लो दिगालि। |
मुझे अगले स्टॅप पर उतरना है। | I want to get off at the next stop. |
కండక్టర్, ఎర్రకోట రాగానే నాకు చెప్పండి. कंडक्टर्, एर्रकोट रागाने नाकु चेप्पंडि। |
कंडक्टर, लाल किला आने पर मुझे बता देना। | Conductor, please tell me when we get to the Red Fort. |
జైపూర్ కి బస్సు ఎక్కడనుంచి దొరుకుతుంది? जयपुर कि बस्सु एककड नुंचि दोरुकुतुंदि? |
जयपुर के लिए बस कहां से मिलेगी? | Where do I catch the bus for Jaipur? |
మీరట్ వెళ్ళేందుకు బస్సు మారాలా? मीरट् वेळ्ळेंदुकु बस्सु माराला? |
क्या मेरठ जाने के लिए बस बदलनी पड़ेगी? | Does one have to change bus for Meerut? |
ఈ బస్సు కాల్కా వెడుతుందా? ई बस्सु काल्का वेडुतुन्दा? |
क्या यह बस कालका जाएगी? | Is this the bus for Kalka? |
మసూరీ వెళ్ళేందుకు బస్సు ఎప్పుడెప్పుడు బయలుదేరుతుంది? मसूरी वेळ्ळेंदुकु बस्सु एप्पुडेप्पुडु बयलुदेरुतुंदि? |
मसूरी के लिए बस कितनी-कितनी देर में छूटती है? | How often does the bus leave for Mussoorie? |
విమానప్రయాణంలో विमान प्रयाणम् लो |
हवाई जहाज से यात्रा | Travel by Air |
ఇండియన్ఎయిర్ లైన్సు కార్యాలయం ఎంత దూరంలోఉంది? इंडियन् एयर् लाइंस् कार्यालयम् एंत दूरम् लो उंदि? |
इंडियनएयरलाइंस का दफ्तर कितनी दूर है? | How far is the Indian Airlines Office? |
చెన్నైకి విమానం ఎప్పుడు వెడుతుంది? चेन्नै कि विमानम् एप्पुडु वेडुतुंदि? |
चेन्नई (चेन्नै) के लिए जहाज कब जाएगा? | What time does the Chennai plane leave? |
ఈ విమానం నేరుగా కలకత్తా వెడుతుందా? ई विमानम् नेरुगा कलकत्ता वेडुतुन्दा? |
क्या यह उडान सीधे कोलकाता जाएगी? | Is this a direct flight for Kolkata? |
ఈ విమానం నేరుగా బెంగుళూరు వెడుతుందా లేక చెన్నై మీదుగా వెడుతుందా? ई विमानम् नेरुगा बेंगुळूरु वेडुतुंदा लेक चेन्नै मीदुगा वेडुतुंदा? |
क्या यह उड़ान सीधे बंगलौर जाएगी या चेन्नई होकर जाएगी? | Is the Bangalore flight non-stop or does it go via Chennai? |
ఇవాళ బొంబాయివిమానం ఆలస్యంగా వస్తోందా? इवाळ बोम्बाई विमानम् आलस्यंगा वस्तोंदा? |
क्या मंबई वाला जहाज आज देर से आ रहा है? | Is the Mumbai plane arriving late today? |
విమానాశ్రయం వెళ్లేందుకు ఎంతసమయం పడుతుంది? विमानाश्रयम् वेळ्ळेंदुकु एंत समयम् पडुतुंदि? |
हवाई अड्डा पहुंचने में कितना समय लगेगा? | How long does it take to get to the airport? |
ఒక టిక్కెట్ మీదఎంత బరువు సామాను తీసుకుపోవచ్చు? ओक टिक्केट् मीद एंत बरुवु सामानु तीसुकुपोवच्चु? |
एक टिकट पर कितने वजन का सामान ले जा सकते हैं? | What is the free baggage allowance? |
నేనుకొచ్చి వెళ్లేందుకు విమానంటిక్కెట్ బుక్ చెయ్యాలి. नेनु कोच्चि वेळ्ळेंदुकु विमानम् टिक्केट् बुक् चेय्यालि। |
मुझे कोच्चि के लिए हवाई जहाज़ का एक टिकट बुक करना है। | I would like to book a flight to Kochi. |
నేను శాకాహారిని. नेनु शाकाहारिनि। |
मैं शाकाहारी हूं | I am vegetarian. |
ఆగ్రా ఎన్నిగంటలకు దిగుతాం? आगरा एन्नि गंटलकु दिगुताम्? |
हम आगरा कितने बजे उतरेंगे? | At what time do we land at Agra? |
నౌకాయానంలో नौकायानम् लो |
समुद्री जहाज से यात्रा | Travel by Sea |
జపాన్ నౌకలు ఏయేరోజుల్లో వెడతాయి? जपान् नौकलु एये रोजुल्लो वॆडतायि? |
जापान के लिए जहाज / जलयान किस-किस दिन जाता है? | How often does the shop for Japan sail? |
గోవాకు స్టీమర్ ఏ డాక్ నుంచి వెడుతుంది? गोवाकु स्टीमर् ए डाक् नुंचि वॆडुतुंदि? |
गोआ के लिए स्टीमर किस डॉक से जाएगा? | From which dock will the steamer for Goa leave from? |
నాకుసముద్రప్రయాణం వల్ల వాంతులు అయ్యాయి. नाकु समुद्र प्रयाणम् वल्ल वांतुलु अय्यायि। | मेरा जी मितला रहा है। | I am feeling seasick. |
నిమ్మకాయలు ఎక్కడ దొరుకుతాయి? निम्मकायलु एककड दोरुकुतायि? |
नींबू कहां मिलेगा? | Where can I get a lemon? |
నేను ఫస్టు క్లాసులో ప్రయాణం చేస్తున్నాను. नेनु फ्स्टु क्लासु लो प्रयाणम् चेस्तुन्नानु। |
मैं पहले दर्जे में यात्रा कर रहा (रही) हूं। | I am travelling in first class. |
నేను డెక్ మీద ప్రయాణం చేస్తున్నాను. नेनु डेक् मीद प्रयाणम् चेस्तुन्नानु। |
मैं डेक पर यात्रा कर रहा (रही) हूं। | I am travelling on deck. |
దీనితరువాత ఏ రేవు / నౌకాశ్రయం వస్తుంది? दीनि तरुवात ए रेवु / नौकाश्रयम् वस्तुंदि? |
इसके बाद कौन-सा बंदरगाह आएगा? | Which port do we touch next? |
ఈ ఓడలో ఎన్ని డెక్ లు ఉన్నాయి? ई ओडलो एन्नि डेक् लु उन्नायि? |
इस जहाज में कितने डेक हैं? | How many decks do you have in this ship? |
నౌకాశ్రయం దగ్గర మంచి హోటల్ ఏదైనా ఉందేమో చెబుతావా? नौकाश्रयम् दग्गर मंचि होटल एदयिना उंदेमो चेबुतावा? |
क्या तुम बंदरगाह के आसपास कोई अच्छा होटल बता सकते हो? | Can you suggest me a good hotel around the port? |
నేను లగేజ్ కు / సామానుకు అద్దె చెల్లించా. नेनु लगेज्/सामानु कु अद्दे चेल्लिंचा। |
मैंने सामान का भाड़ा दे दिया है। | I have paid for the luggage. |
రోడ్డుప్రయాణం रोड्डु प्रयाणम् |
सडक यात्रा | Travel by Road |
మీరు నాకు సహాయం చేస్తారా? मीरु नाकु सहायम् चेस्तारा? |
क्या आप मेरी मदद करेंगे (करेंगी)? | Can you help me, please? |
ఈ రోడ్డు కనాట్ ప్లేస్ వెడుతుందా? ई रोड्डु कनाट् प्लेस् वेडुतुंदा? |
क्या यह सड़क कनॉट प्लेस जाती है? | Is this the right way to Connaught Place? |
నేను రాజఘాట్ వెళ్ళాలి. नेनु राजघाट् वेळ्ळालि। |
मैं राजघाट जाना चाहता (चाहती) हूं। | I want to go to Rajghat. |
బస్ స్టాప్ ఎక్కడ ఉంది? बस् स्टाप् एककड उंदि? |
बस स्टॉप कहां है? | Where’s the bus stop? |
ఈ బస్ ఓఖలా వెడుతుందా? ई बस् ओखला पॆडुतुन्दा? |
क्या यह बस ओखला जाएगी? | Does this bus go to Okhla? |
ఇక్కడనుంచి చాందినీ చౌక్ ఎలా వెళ్ళాలి? इक्कड नुंचि चांदिनी चौक् एला वेळ्ळालि? |
यहां से चांदनी चौक कैसे जाना चाहिए? | How does one go to Chandni Chowk from here? |
కుతుబ్ మీనార్ కి ఏ బస్సు వెడుతుంది? कुतुब् मीनार् कि ए बस्सु वेडुतुंदि? |
कुतुब मीनार कौन-सी बस जाती है? | Which bus goes to the Qutub Minar? |
ఇక్కడ ఎక్కడయినా కాఫీ / టీ దొరుకుతుందా? इक्कड एक्कडयिना काफी / टी दोरुकुतुंदा? |
यहां कहीं कॉफी / चाय मिलेगी? | Can one get some tea / coffee here? |
ఇక్కడ దగ్గరలో మంచినీళ్ళు దొరుకుతాయా? इक्कड दग्गर लो मंचिनीळ्ळु दोरुकुताया? |
आसपास कहीं पीने का पानी मिल सकता है? | Can I get some drinking water around here? |
దగ్గరలో మూత్రశాల ఉందా? दग्गरलो मूत्रशाला उंदा? |
क्या आसपास कहीं पेशाबघर है? | Is there a public convenience around here? |
దగ్గరలో హోటల్ ఉందా? दग्गरलो होटल् उंदा? |
क्या आसपास कोई होटल है? | Is there a hotel in this area? |
హోటల్లో होटल् लो |
होटल में | At a Hotel |
ఇక్కడ రూం దొరుకుతుందా? इक्कड रूम् दोरुकुतुंदा? |
क्या कोई कमरा खाली है? | Is there a room available here? |
సింగిల్ రూం అద్దె ఎంత? सिंगिल् रूम् अद्दे एंता? |
सिंगल रूम का किराया क्या है? | What are the charges for a single room? |
కొంచెం నా సామాను ఆరో నెంబరు గదిలో పెట్టు. कोंचेम् ना सामानु आरो नंबरु गदि लो पेट्टु। |
जरा मेरा सामान कमरा नंबर छह में ले चलो। | Please take my luggage to Room No.6. |
నా టిఫిన్ రూం కి పంపించండి. ना टिफिन् रूम् कि पंपिंचंडि। |
मेरा नाश्ता कमरे में भेज दीजिए। | Please send my breakfast up to my room. |
నేను దాదాపు గంటకోసం బయటకు వెడుతున్నాను. नेनु दादापु गंट कोसम् बयटकु वेडुतुन्नानु। |
मैं लगभग एक घंटे के लिए बाहर जा रहा (रही) हूं। | I am going out for an hour or so. |
నాకు ఏమయినా ఫోన్ వచ్చిందా? नाकु एमयिना फोन् वच्चिन्दा? |
केरा कोई फोन तो नहीं आया? | Was there a telephone call for me? |
నాకు ఉత్తరం ఏమయినా వచ్చిందా? नाकु उत्तरम् एमयिना वच्चिन्दा? |
क्या मेरे नाम कोई पत्र आया है? | Is there a letter for me? |
ఎవరైనా నన్ను కలవాలని వస్తే నా గదిలోకి పంపించండి. एवरैना नन्नु कलवालनि वस्ते ना गदिलोकि पंपिंचंडि। |
कोई मिलने आए तो मेरे कमरे में भेज दें। | Please send my visitors to my room. |
నాకు వేడినీళ్ళు కావాలి. नाकु वेडि नीळ्ळु कावालि। |
मुझे गरम पानी चाहिए। | I would like some hot water, please. |
నాకు కొంచెం ఐస్ కావాలి. नाकु कोंचेम् आइस् कावालि। |
मुझे थोड़ी-सी बर्फ चाहिए। | I would like some ice. |
నాకు ఉదయం ఏడు గంటలకు టీ కావాలి. नाकु उदयम् एडु गंटलकु टी कावालि। |
मुझे सुबह सात बजे चाय चाहिए। | I would like my morning tea at 7 o’clock. |
రేపు పొద్దున 5 గంటలకునన్నులేపండి. रेपु पोद्दुना 5 गंटलकु नन्नु लेपंडि। |
मुझे कल सुबह पांच बजे जगा दीजिएगा। | I want to be woken up at 5 tomorrow morning. |
నేను రేపు పొద్దున 9 గంటలకు హోటల్ ఖాళీ చేస్తాను. नेनु रेपु पोद्दुना 9 गंटलकु होटल् खाळी चेस्तानु। |
मैं कल सुबह नौ बजे होटल छोड़ दूंगा। | I am checking out at 9 tomorrow |
త్వరగా కానీయండి. మనకి ఆలస్యం అవుతోంది. त्वरगा कानीयंडि। मनकि आलस्यम् अवुतोंदि. |
जल्दी कीजिए, हमें देर हो रही है। | Could you hurry up Please? We are getting late. |
రెస్టారెంట్ లో रेस्टारेंट् लो |
रेस्तरां में | At a Restaurant |
మెనూ తీసుకురా. मेनू तीसुकुरा। |
मेनू ले आओ। | Get me the menu. |
పంచదార విడిగా తీసుకురా. पंचदार विडिगा तीसुकुरा। |
चीनी अलग से लाना। | Please bring the sugar separately. |
టిఫిన్ కి ఏమున్నాయి? टिफ़िन् कि एमुन्नायि? |
नाश्ते में क्या-क्या है? | What do you have in snacks? |
ఒక గ్లాసు చల్లటినీళ్ళు తీసుకురా. ओक ग्लासु चल्लटि नीळ्ळु तीसुकुरा। |
एक गिलास ठंडा पानी ले आओ। | May I have a glass of cold water? |
ఇది శాకాహార భోజనమేనా? इदि शाकाहार भोजनमेना? |
क्या यह शाकाहारी भोजन है? | Is this dish vegetarian? |
బేరర్, నాకో కప్పు టీ తీసుకురా. बेरर्, नाको कप्पु टी तीसुकुरा। |
बैरा, एक कप चाय ले आओ। | Bearer, bring me a cup of tea. |
మరో ప్లేట్ అన్నం తీసుకురండి. मरो प्लेट अन्नम् तीसुकुरंडि। |
एक प्लेट चावल और लाइए। | Another plate of rice. Please. |
మీ దగ్గర అగ్గిపెట్టె ఉందా? मी दग्गर अग्गि पेट्टे उंदा? |
आपके पास माचिस होगी? | May I have a match-box please? |
నేను ఈ యాష్-ట్రే ఉపయోగించుకోవచ్చా? नेनु ई ऐश-ट्रे उपयोगिंचुकोवच्चा? |
क्या मैं यह ऐश-ट्रे ले सकता हूं ? | May I have this ash-tray please? |
ఈ వంటకం చాలా కారంగా మసాలాతో ఉందా? ई वंटकम् चाला कारंगा मसालातो उंदा? |
क्या यह व्यंजन बहुत तीखा और मसालेदार है? | Is this dish very hot and spicy? |
దయచేసి మిర్చి వేయవద్దు. दयचेसि मिर्चि वेयवद्दु. |
कृपया मिर्च मत डालिए। | No chillies, please. |
పేపర్ నేప్ కిన్ దొరుకుతుందా? पेपर् नेपकिन् दोरुकुतुंदा? |
क्या पेपर नेपकिन मिलेगा? | May I have a paper napkin? |
మీరు నా బిల్లు తయారు చేస్తారా? मीरु ना बिल्लु तयारु चेस्तारा? |
क्या आप मेरा बिल तैयार करवा देंगे? | Could you have my bill ready, please? |
3.9 పరిచయస్థుల ఇంట్లో కలయిక (परिचयस्तुल इंट्लो कलयिका) / किसी परिचित के घर भेंट / Visiting Acquaintance | ||
రండి, కూర్చోండి. रंडि, कूर्चोंडि। |
आइए, बैठिए। | Please come in! Do sit down! |
మీకు ఏమయినా సహాయం కావాలా? मीकु एमयिना सहायम् कावाला? |
मेरे योग्य कोई सेवा? | Is there anything I can do for you? |
మిమ్మల్నికలుసుకునేందుకు వచ్చాను. मिम्मल्नि कलुसुकुनेंदुकु वच्चानु। |
दर्शन करने चला आया (चली आई)। | I’ve just come by to see you. |
ఇలాగే ఇటువైపు వచ్చాను. इलागे इटु वैपु वच्चानु। |
यों ही चला आया (चली आई)। | I just stopped by. |
ఒక పని ఉండి వచ్చాను. ओक पनि उंडि वच्चानु। |
एक काम से आया (आई) हूं। | I’ve come to ask a small favour. |
టీ తాగుతారా లేదా ఏదైనా చల్లగా తీసుకుంటారా? टी तागुतारा लेदा एदैना चल्लगा तीसुकुंटारा? |
चाय लेंगे (लेंगी) या ठंडा? | Would you like a cup of tea or a cold drink? |
ఓ గ్లాసు మంచినీళ్ళు ఇస్తారా? ओ ग्लासु मंचिनीळ्ळु इस्तारा? |
क्या मुझे एक गिलास पानी मिलेगा? | May I have a glass of water, please? |
మీరు భోజనం ఇక్కడే చేయండి. मीरु भोजनम् इक्कडे चेयंडि। |
आप भोजन यहीं कर लीजिए! | Do stay for lunch/dinner! |
క్షమించండి. ధన్యవాదాలు. నాకు ఉండటానికి వీలు పడదు. क्षमिंचंडि। धन्यवादालु। नाकु उंडटानिकि वीलु पडदु। |
क्ष्मा कीजिए। धन्यवाद। (मुझे नहीं लगता, मैं रुक पाउँगा।) | Do excuse me. (I don’t think I can stay). |
మీరుకోరినట్లే. मीरु कोरिनट्ले। |
जैसी आपकी इच्छा! | As you please! |
ఎప్పుడయినా తప్పకుండా మా ఇంటికి రండి. एप्पुडयिना तप्पकुंडा मा इंटिकि रंडि। |
कभी हमारे यहां अवश्य दर्शन दीजिए। | Do come and visit us sometime. |
నేనింక వెళ్ళొస్తాను. సెలవివ్వండి. नेनिंक वॆळ्ळॊस्तानु. सेलविव्वंडि। |
मैं अब चलूंगा (चलूंगी)/आज्ञा दीजिए / अच्छा, नमस्ते। | I must go now. |
3.10 ఇతరములు (इतरमुलु) / अन्य / others | ||
సమయం / గంటలు / రోజులు समयम् / गंटलु / रोजुलु |
समय / घंटे / दिन | Time – Hour - Day |
వాతావరణం वातावरणम् |
मौसम | Weather |
సమయం / గంటలు / రోజులు समयम् / गंटलु / रोजुलु |
समय / घंटे / दिन | Time / Hour / Day |
సమయం ఎంత అయింది? समयम् एंत अयिंदि? |
क्या समय हुआ है? | What’s the time? |
పది ఇరవై అయింది. पदि इरवै अयिंदि। |
दस बजकर बीस मिनट हुए हैं? | It’s twenty past ten, |
పదకొండుకి పదినిమిషాలుంది. पदकोंडुकि पदि निमिषालुंदि। |
ग्यारह बजने में दस मिनट हैं। | It’s ten minutes to eleven. |
అయిదున్నర గంటలయింది अयिदुन्नर गंटलयिंदि। |
साढ़े पांच बजे हैं। | It is five thirty. |
నాకు పొద్దున త్వరగా లేచే అలవాటు లేదు. नाकु पोद्दुन त्वरगा लेचे अलवाटु लेदु। |
मुझे सुबह जल्दी उठने की आदत नहीं है। | I’m not used to getting up early in the morning. |
ఇవాళ సోమవారం. इवाळ सोमवारम्। |
आज सोमवार है। | Today is Monday. |
నేను రేపు మీకు ఫోన్ చేస్తాను. नेनु रेपु मीकु फोन् चेस्तानु। |
मैं कल आपको फोन करूँगा (करूँगी)। | I shall ring you up tomorrow. |
నేనునిన్నఇంట్లోలేను. नेनु निन्न इंट्लो लेनु। |
कल मैं घर पर नहीं था। | I was not at home yesterday. |
నేను ఎల్లుండి అమెరికా తిరిగి వెడుతున్నాను. नेनु एल्लुंडि अमेरिका तिरिगि वेडुतुन्नानु। |
मैं परसों अमेरिका लौट रहा हूं। | I will be returning to America the day after tomorrow. |
మొన్నసెలవా? मोन्न सेलवा? |
क्या परसों छुट्टी थी? | Was it a holiday the day before yesterday? |
ఈ వారం నేను చాలా బిజీగా ఉంటాను. ई वारम् नेनु चाला बिजीगा उंटानु। |
इस सप्ताह में बहुत व्यस्त रहुंगा (रहूंगी)। | Iíi be very busy this week. |
అతను వచ్చే నెల చెన్నై వెడుతున్నాడు. अतनु वच्चे नेल चेन्नई (चेन्नै) वेडुतुन्नाडु। |
वह अगले महीने चेन्नई जा रहा है। | He is going to Chennai next month. |
నేనుకొన్నిరోజులక్రితంవారణాసివెళ్ళాను. नेनु कोन्नि रोजुल क्रितम् वारणासि वेळ्ळानु। |
मैं कुछ दिन पहले वाराणसी गया था (गई थी)। | I went to Varanasi a few days ago. |
నేను కొన్నిరోజుల తర్వాతనే రాగలను. नेनू कोन्नि रोजुल तरुवातने रागलनु। |
मैं कुछ दिन बाद ही आ सकता (सकती) हूं। | I can come only after a few days. |
నేను ఇప్పుడు అత్యవసరమైన పనిమీద వెడుతున్నాను. नेनु इप्पुडु अत्यवसरमैन पनि मीद वेडुतुन्नानु। |
मैं अभी एक बहुत जरूरी काम से जा रहा (रही) हूं। | Just now I’m off on a very important job. |
సప్రూహౌస్ లో ప్రతిఆదివారం బాలలచిత్రాలువేస్తారు. सप्रूहाउस् लो प्रति आदिवारम् बालल चित्रालु वेस्तारु। |
सप्रू हाउस में हर रविवार को बच्चों की फिल्म दिखाई जाती है। | Children’s films are shown every Sunday at Sapru House. |
ఈ ఎగ్జిబిషన్ సోమ, బుధవారాలలో మూసిఉంటుంది. ई एग्जिबिषन् सोम, बुध वाराललो मूसि उंटुंदि। |
यह प्रदर्शनी सोमवार और बुधवार को बंद रहती है। | This exhibition remains closed on Mondays and Wednesdays. |
టూరిస్టు బస్సు వారంలో రెండుసార్లు ఊటీ వెడుతుంది. टूरिस्ट् बस्सु वारम् लो रेंडु सार्लु ऊटी वेडुतुंदि। |
टूरिस्ट बस हफ्ते में दो बार ऊटी जाती है। | The tourist bus leaves for Ooty twice a week. |
తాజ్ఎక్స్ ప్రెస్ రోజూ పొద్దున్నేఢిల్లీనుంచి ఆగ్రా వెడుతుంది. ताज् एक्सप्रेस् रोजू पोद्दुन्ने ढिल्ली नुंचि आगरा वेडुतुंदि। |
ताज एक्सप्रेस रोज सुबह दिल्ली से आगरा जाती है। | Taj Express leaves Delhi for Agra every morning. |
వాతావరణం वातावरणम् |
मौसम | Weather |
ఢిల్లీలో ప్రస్తుతం వాతావరణం ఎలాఉంది? ढिल्ली लो प्रस्तुतम् वातावरणम् एला उंदि? |
दिल्ली में इस समय मौसम कैसा है | What’s the weather in Delhi like at present? |
మసూరీలో ఏడాదిలోని ఈసమయం చల్లగాఉంటుంది. मसूरीलो एडादि लोनि ई समयम् चल्लगा उंटुंदि। |
मसूरी में इन दिनों ठंड पड़ती है। | Mussoorie will be cold this time of the year. |
మంచుమూలంగా దూరంగాఉన్నది కనిపించడంలేదు. मंचु मूलंगा दूरंगा उन्नदि कनिपिंचडम् लेदु। |
कुहरे के कारण दूर तक दिखाई नहीं देता। | You can’t see very far because of the fog. |
బాగా చల్లగా ఉంది. बागा चल्लगा उंदि। |
बहुत सर्दी है। | It’s very cold. |
ఎండ చాలా తీవ్రంగా ఉంది. एंड चाला तीव्रंगा उंदि। |
धूप बहुत तेज है। | The sun is very strong. |
ఇవాళ ఎండ ఎక్కువగా ఉంది. इवाळ एंड एक्कुवगा उंदि। |
आज बहुत गर्मी है। | It’s very hot today. |
జూన్ లో వాతావరణం చాలా ఘోరంగా ఉంటుంది. जून् लो वातावरणम् चाला घोंरंगा उंटुंदि। |
जून में मौसम बहुत खराब रहता है। | In June, the weather is very bad. |
గాలి ఎక్కువ వేగంగా వీస్తోంది. गालि एक्कुव वेगंगा वीस्तोंदि। |
हवा बहुत तेज है। | It’s very windy. |
మేఘాలు కమ్ముకొని ఉన్నాయి. मेघालु कम्मुकोनि उन्नायि। |
बादल छाये हैं। | It’s cloudy. |
తుఫాన్ వచ్చేలా ఉంది. కిటికీలు మూసేయండి. तुफान् वच्चेला उंदि। किटिकीलु मूसेयंडि। |
आंधी आने वाली है। खिड़कियां बंद कर दीजिए। | There’s a dust storm coming. Shut the windows. |
వడగళ్ళు పపడుతున్నాయి. वडगळ्ळु पडुतुन्नायि। |
ओले पड़ रहे हैं। | There’s a hail storm. |
వర్షం / జల్లుపడేలాఉంది. గొడుగువెంటతీసుకువెళ్ళండి. वर्षम् / जल्लु पडेला उंदि। गोडुगु वेंट तीसुकु वॆळ्ळंडि। |
वर्षा / बूंदाबांदी हो सकती है। छाता लेते जाइए। | It looks like rain. Take an umbrella with you. |
ఆధ్యాయం अध्याय 4
4.1 సాధారణ బ్యాంకింగ్ గురించి సంభాషణ / सामान्य बैंकिंग विषय पर वार्तालाप / Dialogues on General Banking
4.1.1 బ్యాంకులో ఖాతా తెరిచేందుకు గాను బ్యాంకు అధికారి, వినియోగదారుని మధ్య సంభాషణ / ग्राहक तथा बैंक अधिकारी के बीच बैंक खाता खोलने संबंधी वार्तालाप
ग्राहक | महोदय, नमस्कार। |
వినియోగదారుడు (వి): | మహాశయా, నమస్కారం. |
बैंक अधिकारी | नमस्कार। बोलिए, आपको क्या चाहिए? |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | నమస్కారం, చెప్పండి మీకేం కావాలి. |
ग्राहक | महोदय, मुझे बैंक खाता खोलना है। |
వినియోగదారుడు (వి): | నేను బ్యాంకులో ఖాతా తెరవాలను కుంటున్నాను |
बैंक अधिकारी | बैंक खाता? क्या आपका पहले से बैंक खाता नहीं है? |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | బ్యాంకు ఖాతానా? ఇంతకు ముందు మీకు బ్యాంకు ఖాతా లేదా? |
ग्राहक | नहीं साहब। |
వినియోగదారుడు (వి): | లేదు సార్. |
बैंक अधिकारी | ठीक है। आपको किस लिए बैंक खाता चाहिए? बचत करने या व्यापार के लिए अथवा पैसे जमा करके रखने के लिए? |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | సరే, మీకు ఎందుకు బ్యాంకు ఖాతా కావాలి? పొదుపు కోసమా, వ్యాపారం కోసమా? లేదా సొమ్ము జమ చేసి నిల్వగా ఉంచడం కోసమా? |
ग्राहक | साहब, मैं इसी इलाके के एक घर में किराए पर रहता हूँ। आस-पास के बड़े घरों में उनकी कार / घर की सफाई का काम करता हूँ। मुझे अपने वेतन की बचत के लिए बचत बैंक खाता खोलना है। आज कल मैं सुन रहा हूँ कि एलपीजी गैस की सब्सिडी भी बैंक खाते में ही जमा होती है। |
వినియోగదారుడు (వి): | సార్. నేనిక్కడే ఈ ప్రాంతంలో ఒక ఇంట్లో అద్దెకు ఉంటున్నాను. దగ్గర్లో ఉన్న పెద్ద ఇళ్ళలో కార్లు / ఇళ్ళను శుభ్రం చేసే పని చేస్తుంటాను. నా జీతం ఆదా చేసుకోవడానికి బ్యాంకు పొదుపు ఖాతా తెరవాలి. ఈ రోజుల్లో ఎల్.పి.జి. గ్యాస్ సబ్సిడీ కూడా బ్యాంకు ఖాతాలో జమ చేస్తారని విన్నాను. |
बैंक अधिकारी | बिलकुल सही। मैं आपको प्रधान मंत्री जन धन योजना के अधीन बचत बैंक खाता खोलने का आवेदन पत्र देता हूँ। क्या आपको इस योजना की सुविधाओं की जानकारी है? |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | మీరు విన్నది నిజమే. నేను మీకు ప్రధాన మంత్రి జన ధన్ యోజన కింద బ్యాంకు పొదుపు ఖాతా తెరిచేందుకు దరఖాస్తునిస్తాను. మీకీ పధకం వివరాలు తెలుసా? |
ग्राहक | जी नहीं। कृपया समझाइए। |
వినియోగదారుడు (వి): | లేదండి. దయ చేసి వివరాలు తెలియజేయండి. |
बैंक अधिकारी | इस योजना के अधीन ग्राहक किसी भी बैंक में ज़ीरो बैलन्स खाता खोल सकते हैं। खातेदार को रु.30000/- का जीवन बीमा कवर मिलता है। खातेदार को रुपे डेबिट (एटीएम) कार्ड दिया जाएगा जिसके साथ 1लाख रु. का दुघर्टना बीमा कवर भी मिलता है। छ: महीनों तक खाते में सक्रिय परिचालन करते हुए बचत रखने पर खातेदार रु.5000/- का ओवरड्राफ्ट यानी ऋण ले सकेगा। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | ఈ పధకం కింద వినియోగదారు ఏ బ్యాంకులోనైనా సున్నా బాలన్స్ తో ఖాతా తెరవవచ్చు. ఖాతా దారుకు 30 వేల రూపాయల జీవిత భీమా సౌకర్యం లభిస్తుంది. ఖాతాదారుకు దీని వెంబడి రుపే డెబిట్ (ఎటిఎం) కార్డును ఇస్తారు. లక్ష రూపాయలకు దుర్ఘటన భీమా సౌకర్యం కూడా ఉంది. 6 నెలల పాటు ఖాతా సక్రమంగా నిర్వహిస్తే ఖాతాదారుకు అయిదు వేల రూపాయల ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ అంటే రుణం కూడా ఇస్తారు. |
ग्राहक | अच्छा। साहब मैं जानना चाहता हूँ कि अचानक मुझे पैसे की ज़रूरत पड़ी तो कैसे मिलेगा? |
వినియోగదారుడు (వి): | అట్లాగా? ఒకవేళ నాకు అకస్మాత్తుగా సొమ్ము అవసరం అయితే ఎలా లభిస్తుందో తెలుసుకోవాలని ఉంది సార్! |
बैंक अधिकारी | आपको रुपे डेबिट कार्ड दिया जाएगा। आप किसी भी एटीएम मशीन से अपने खाते से पैसे निकाल सकते हैं। दुकानों में लगी पीओएस मशीनों में कार्ड का प्रयोग करके बिलों का भुगतान भी कर सकते हैं। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | మీకు రుపే డెబిట్ కార్డు నిస్తారు. దాని ద్వారా మీరు ఏ ఎటిఎం మిషను నుంచయినా మీ ఖాతా నుంచి సొమ్ము తీసుకోవచ్చు. దుకాణాలలో ఉండే పిఓఎస్ యంత్రాలలో కార్డును ఉపయోగించి బిల్లుల చెల్లింపు కూడా చేసుకోవచ్చు. |
ग्राहक | धन्यवाद। साहब। खाता खोलने के इस आवेदन के साथ मुझे क्या-क्या दस्तावेज़ प्रस्तुत करने हैं? |
వినియోగదారుడు (వి): | ధన్యవాదాలు. ఖాతా తెరిచేందుకు దరఖాస్తుతో పాటు ఏయే పత్రాలు సమర్పించాలి? |
बैंक अधिकारी | आपके फोटो आई डी कार्ड जैसे कि चुनाव मतदाता पहचान पत्र (वोटर आईडी), आधार कार्ड या ड्राइविंग लाइसेन्स की फोटो प्रति। इसके साथ आपको दो पासपोर्ट आकार के फोटो देने होते हैं। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | మీ ఫోటో అయిడి కార్డు అంటే ఎన్నికల ఓటింగ్ పత్రం (వోటర్ అయిడి కార్డు) ఆధార్ కార్డ్, డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ జిరాక్స్ ప్రతి, దీనితోపాటు రెండు పాస్ పోర్టు ఫోటోలు జతచేయాలి. |
ग्राहक | जी, मेरे पास आधार कार्ड है। मैं उसकी फोटो प्रति के साथ मेरे 2 पासपोर्ट आकार के फोटो देता हूँ। |
వినియోగదారుడు (వి): | సరే సార్! నా దగ్గర ఆధార్ కార్డు ఉంది. నేను దాని జిరాక్స్ ప్రతితో రెండు పాస్ పోర్టు ఫోటోలిస్తాను. |
बैंक अधिकारी | खाता खोलने के आवेदन प्रपत्र में इसी बैंक शाखा में खाता रखने वाले आपके किसी परिचित व्यक्ति के भी हस्ताक्षर लेने होंगे। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | ఖాతా తెరిచే దరఖాస్తుతో పాటు ఈ బ్యాంకు శాఖలో ఖాతా ఉన్న మీ పరిచితులు ఎవరిదైనా సంతకం కూడ తీసుకోవాలి. |
ग्राहक | जी। मैं अपने परिचित / मित्र जिनका इस बैंक शाखा में खाता हैं, उनसे हस्ताक्षर लेता हूँ। |
వినియోగదారుడు (వి): | అలాగే, నేను ఈ శాఖలో ఖాతాఉన్న పరిచితుడి / మిత్రుడి సంతకం తీసుకుంటాను. |
बैंक अधिकारी | तो यह लीजिए आवेदन प्रपत्र। कृपया इसे भरकर आवश्यक दस्तावेज़ सहित प्रस्तुत कीजिए। आप से नमूना हस्ताक्षर भी लिए जाएंगे। इसलिए नमूना हस्ताक्षर प्रपत्र भी भरकर दें। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | అయితే తీసుకోండి దరఖాస్తు ఫారం. దీన్ని నింపి అవసరమయిన పత్రాలతో సమర్పించండి. మీ నుంచి నమూనా సంతకాలు తీసుకుంటారు. కాబట్టి నమూనా సంతకాల పత్రాన్నికూడా నింపండి. |
ग्राहक | धन्यवाद महोदय। |
వినియోగదారుడు (వి): | ధన్యవాదాలు సార్! |
4.1.2 వినియోగదారుడు, బ్యాంకు అధికారి మధ్య బ్యాంకు ఖాతాలో జమ చేసేందుకు జరిపిన సంభాషణ /ग्राहक तथा बैंक अधिकारी के बीच बैंक खाते में जमा करने संबंधी वार्तालाप
ग्राहक | महोदय, नमस्कार। |
వినియోగదారుడు (వి): | మహాశయా, నమస్కారం. |
बैंक अधिकारी | नमस्कार। बोलिए। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | నమస్కారం, చెప్పండి |
ग्राहक | जी, मेरा इस बैंक शाखा में बचत बैंक खाता है। खाता संख्या ......... । मुझे अपने खाते में रु.5000/- जमा करने हैं। मैं पहली बार बैंक खाते में पैसा जमा करने आया हूँ। कृपया आप मुझे जमा करने की प्रक्रिया बताएं। |
వినియోగదారుడు (వి): | ఈ బ్యాంకు శాఖలో నా పొదుపు ఖాతా ఉంది. ఖాతా నెం......... నా ఖాతాలో అయిదు వేల రూపాయలు జమ చేయాలి. నేను మొదటి సారి బ్యాంకు ఖాతాలో సొమ్ము జమ చేసేందుకు వచ్చాను. జమ చేసే పద్ధతి వివరించండి. |
बैंक अधिकारी | अच्छा। आपका बैंक पास-बुक दिखाइए। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | మంచిది. మీ బ్యాంకు పాస్ బుక్ చూపించండి |
ग्राहक | यह लीजिए, मेरा बैंक पास-बुक। |
వినియోగదారుడు (వి): | ఇదిగో తీసుకోండి. ఇది నా బ్యాంకు పాస్ బుక్. |
बैंक अधिकारी | ठीक है। पैसा जमा करने के लिए जमा पर्ची वहाँ रखी हुई है। उसमें से एफ पर्ची लेकर आप अपना नाम, खाता नंबर, रक़म आदि भरकर कैश काउंटर पर पैसा जमा कर दें। पर्ची के पीछे जमा की जाने वाली राशि की मूल्य वर्ग (डिनोमिनेशन) संबंधी सूचना भी भरें। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | మంచిది. సొమ్ము జమ చేసుకోవడానికి అక్కడ ఉన్న జమ పత్రాన్ని నింపాలి. మీ పేరు, ఖాతా నెం. సొమ్ము మొత్తం దానితో పాటు క్యాష్ కౌంటర్లో సొమ్ము చెల్లించాలి. పత్రం వెనక భాగంలో సొమ్ము ఏ రూపంలో ఉందో మూల్య విభజన (డినామినేషన్) సంబంధించిన సూచనలను వివరంగా రాయాలి. |
ग्राहक | जी। धन्यवाद। |
వినియోగదారుడు (వి): | అలాగే సార్, ధన్యవాదాలు |
बैंक अधिकारी | सुनिए, खाते में पैसा जमा करने के लिए एक और विकल्प है। कैश काउंटर के सामने उधर रखे हुए कियोस्क मशीन में भी आप पैसा जमा कर सकते हैं। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | చూడండి. ఖాతాలో సొమ్ము జమ చేసేందుకు మరో పద్ధతి కూడా ఉంది. క్యాష్ కౌంటర్ కు ముందు అటు ఉన్న కియోస్క్ యంత్రం ద్వారా మీ సొమ్ము జమ చేయవచ్చు. |
ग्राहक | मशीन में पैसे कैसे जमा करेंगे? |
వినియోగదారుడు (వి): | యంత్రంలో సొమ్ము ఎలా జమ చేస్తారు? |
बैंक अधिकारी | मशीन में अनुदेश क्षेत्रीय भाषा, हिंदी तथा अंग्रेज़ी में होंगे। आप उस मशीन के मॉनिटर में अपना बैंक खाता नंबर दें। उसके बाद जमा की जाने वाली राशि दें। नीचे पैसे फीड करने वाली ट्रे में रुपए नोट एक के बाद एक रखें। मशीन स्वयं उसे अंदर ले लेता है। राशि सही होने पर मशीन आपको जमा रसीद भी देता है। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | యంత్రంలో ప్రాంతీయ భాష, హిందీ, ఇంగ్లీష్ లో సూచనలు ఉంటాయి. మీరు అ యంత్రం మానిటర్ లో మీ బ్యాంకు ఖాతా నెం. ఇవ్వాలి. దాని తరువాత జమ చేసే సొమ్ము ఎంతో చెప్పాలి. కింది సొమ్ము ఉంచే ట్రేలో రూపాయి నోట్లను ఒకదాని తరువాత ఒకటి ఉంచాలి. యంత్రం దానంతటదే స్వీకరిస్తుంది. సొమ్ము మొత్తం సరిగ్గా ఉంటే యంత్రం జమ రసీదు ఇస్తుంది. |
ग्राहक | धन्यवाद महोदय। कैश काउंटर की कतार में इंतजार करने के बजाय मैं कियोस्क मशीन का ही प्रयोग करूंगा। |
వినియోగదారుడు (వి): | ధన్యవాదాలు సార్! క్యాష్ కౌంటర్లో వరుసలో నించోవడం కన్నా నేను కియోస్క్ యంత్రం ఉపయోగించు కుంటాను. |
बैंक अधिकारी | मशीन में पैसा जमा करने में किसी प्रकार की सहायता के लिए आप हमारे स्टाफ से संपर्क कर सकते हैं। पैसा जमा करने के बाद अंतिम काउंटर जाकर आप अपने बैंक पास बुक में प्रविष्टि करवा सकते हैं। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | యంత్రం ద్వారా సొమ్ము జమ చేసేందుకు మీకు ఏ విధమైన సహాయం కావాల్సి వచ్చినా మా సిబ్బందిని సంప్రదించవచ్చు. సొమ్ము జమ చేసిన తర్వాత చివరి కౌంటర్ దగ్గరకు వెళ్ళి మీరు మీ బ్యాంకు పాస్ పుస్తకంలో ఎంట్రీ చేయించుకోవచ్చు. |
ग्राहक | जी। धन्यवाद। |
వినియోగదారుడు (వి): | అలాగే సార్! ధన్యవాదాలు. |
4.1.3 వినియోగదారుడు, బ్యాంకు అధికారి మధ్య బ్యాంకు ఖాతా నుంచి సొమ్ముతీసుకునేందుకు జరిపిన సంభాషణ / ग्राहक तथा बैंक अधिकारी के बीच बैंक खाते से आहरण करने संबंधी वार्तालाप
ग्राहक | महोदय, नमस्कार। |
వినియోగదారుడు (వి): | మహాశయా, నమస్కారం. |
बैंक अधिकारी | नमस्कार। बोलिए। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | నమస్కారం, చెప్పండి |
ग्राहक | जी, मेरा इस बैंक शाखा में बचत बैंक खाता रखता हूँ। खाता संख्या ......... । मुझे अपने खाते से रु.5000/- निकालने है। |
వినియోగదారుడు (వి): | నాకు ఈ బ్యాంకు శాఖలో పొదుపు ఖాతా ఉంది. ఖాతా నెం. ......... నా ఖాతా నుంచి అయిదు వేల రూపాయలు తీసుకోవాలి. |
बैंक अधिकारी | अच्छा। आप अपना बैंक पास-बुक दिखाइए। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | సరే. మీ పాస్ పుస్తకం చూపించండి. |
ग्राहक | यह लीजिए, मेरा बैंक पास-बुक। |
వినియోగదారుడు (వి): | ఇదిగో తీసుకొండి. నా బ్యాంకు పాస్ పుస్తకం. |
बैंक अधिकारी | क्या आपने चेक बुक की सुविधा नहीं ली है? |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | మీరు చెక్కు బుక్కు సౌకర్యం తీసుకోలేదా? |
ग्राहक | जी नहीं। |
వినియోగదారుడు (వి): | లేదండి. |
बैंक अधिकारी | डेबिट कार्ड अथवा एटीएम कार्ड तो लिया होगा? |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | డెబిట్ కార్డు లేదా ఎటిఎమ్ కార్డు మటుకు తీసుకొని ఉంటారుగా? |
ग्राहक | जी हां। लेकिन मैंने एटीएम मशीन में पांच बार डेबिट कार्ड का प्रयोग कर लिया है। आगे एटीएम से पैसे निकालने पर कटौती हो सकती है। इसलिए बैंक काउंटर से पैसे लेने आया हूँ। |
వినియోగదారుడు (వి): | అవును, తీసుకున్నాను. ఎటిఎమ్ యంత్రంలో అయిదు సార్లు డెబిట్ కార్డు ఉపయోగించాను. తరువాత మళ్ళీ ఉపయోగిస్తే కొంత సొమ్ము కట్ కావచ్చు. అందుకని బ్యాంకు కౌంటర్ దగ్గర సొమ్ము తీసుకొనేందుకు వచ్చాను. |
बैंक अधिकारी | यह लीजिए। आहरण पर्ची। इसमें आप अपना नाम, बैंक खाता नंबर, आहरण की जाने वाली राशि लिखकर हस्ताक्षर करें। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | ఇదిగో డబ్బు తీసుకునేందుకు ఉపయోగించే పత్రం. దీనిలో మీ పేరు, బ్యాంకు ఖాతా నెం. తీసుకోదలచిన మొత్తం రాసి మీ సంతకం పెట్టండి. |
ग्राहक | जी। धन्यवाद। |
వినియోగదారుడు (వి): | ధన్యవాదాలు. |
बैंक अधिकारी | कृपया आहरण पर्ची के पीछे भी हस्ताक्षर करें। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | దయచేసి ఆ పత్రం వెనక కూడా సంతకం పెట్టండి. |
ग्राहक | ठीक है। (पर्ची भरने के बाद) महोदय कृपया यह लीजिए। मैंने आगे और पीछे दोनों जगह हस्ताक्षर भी कर दिये हैं। |
వినియోగదారుడు (వి): | సరేనండి. (పత్రం నింపి) మహాశయా, దయచేసి దీన్ని తీసుకోండి. నేను ముందు, వెనక సంతకం చేశాను. |
बैंक अधिकारी | जी। यह टोकन लीजिए और कैश काउंटर के सामने लगी कुर्सी पर बैठें। आपका टोकन नंबर बुलाए जाने पर काउंटर पर जाकर राशि प्राप्त करें। |
బ్యాంకు అధికారి (అ): | అలాగే. ఈ టోకెన్ తీసుకొని, క్యాష్ కౌంటర్ ముందున్న కుర్చీలో కూర్చోండి. మీ టోకెన్ నెం. పిలిచినప్పుడు కౌంటర్ దగ్గరకు వెళ్ళి సొమ్ము తీసుకోండి. |
ग्राहक | धन्यवाद, महोदय। |
వినియోగదారుడు (వి): | ధన్యవాదాలు, సార్. |
4.1.4 అప్పు తీసుకొనేప్పుడు వినియోగదారుడికి, బ్యాంకు అధికారికి మధ్య జరిగే సంభాషణ / ऋण लेने के लिए ग्राहक तथा बैंक अधिकारी के बीच वार्तालाप
सोहन:- साहबजी ! नमस्ते।
సోహన్ (సో): సార్! నమస్తే
अधिकारी:- नमस्कार। और सोहन कैसे हो?
అధికారి (అ): నమస్కారం, సోహన్ ఎలా ఉన్నారు?
बैंक में कल तुम्हारा पहला दिन कैसे बीता?
బ్యాంకులో నిన్న మీ మొదటి రోజు ఎలా గడిచింది?
सोहन:- अच्छा बीता सर। कल तो आपने डेबिट क्रेडिट व अकाउंट कैसे खोलना है यह बताया था। अब यह बताइए कि ऋण लेने के लिए क्या - क्या करना पड़ता है? कौन-कौन से दस्तावेज देने पड़ते हैं?
సోహన్ (సో): చాలా చక్కగా గడిచింది. నిన్న మీరు డెబిట్, క్రెడిట్ లేదా ఖాతా ఎలా తెరవాలి? ఇవి చెప్పారు. ఇక ఇప్పుడు అప్పు తీసుకొనే దెట్లా, ఏమేం చేయాల్సి వస్తుంది? ఏయే పత్రాలను సమర్పించాలి? వీటిని గురించి చెప్పండి.
अधिकारी:- देखो सोहन ! यह तो उस इस पर निर्भर करता है कि तुम्हें कौन - सा ऋण चाहिए। फिर भी मैं बताता हूँ - ऋण आवेदन के साथ एनओसी, संपार्श्विक प्रतिभूति [collateral security] यानी कि आप यदि ऋण नहीं चुकाते हैं तो उसके बदले बैंक के पास देने के लिए कुछ संपत्ति होनी चाहिए ताकि आप वह बैंक को ऋण चुकाने के तौर पर दे सके।
అధికారి (అ): చూడండి మోహన్ ! ఇది మీకే రుణం కావాలో అన్నదాని మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.. అయినా వివరిస్తాను. రుణం దరఖాస్తు వెంట ఎన్ఓసి, ఆనుషంగిక భద్రత) అంటే ఒక వేళ మీరు అప్పు చెల్లించక పొతే దానికి బదులుగా బ్యాంకు దగ్గర ఇచ్చేందుకు కొంత ఆస్తి ఉండాలి. అప్పుడు మీరు బ్యాంకు అప్పుతీర్చడానికి ఇయ్యవచ్చు.
सोहन:- यदि मेरे पास कुछ संपत्ति न हो तो?
సోహన్ (సో): ఒక వేళ నా దగ్గర ఆస్తి లేకపోతే?
अधिकारी:- तो तुम सोना या अन्य कोई बहुमूल्य वस्तुएँ भी बैंक में रख सकते हो और हाँ इसके साथ तुम्हें एक गारंटर की भी जरूरत पडेगी।
అధికారి (అ): లేకపోతే మీ దగ్గర ఉన్న బంగారం లేదా విలువైన వస్తువులు బ్యాంకులో ఉంచవచ్చు. అన్నట్టు, దీనితో పాటు మీకు ఒక హామీదారు అవసరం ఉంటుంది.
सोहन:- वो क्यों? मैं तो अपनी संपत्ति आपके पास रख रहा हूँ न और मैंने ऋण लिया है तो उसे चुकाऊंगा भी न।
సోహన్ (సో): అదెందుకు! నా ఆస్తి మీ దగ్గరే ఉంచుతున్నానుకదా. నేను అప్పు తీసుకున్నాను అంటే కట్టేస్తాను కదా.
अधिकारी:- देखो सोहन ! हर उधारकर्ता यही कहता है, पर बैंक तो अपनी चुकौती चाहेगा। इतना सब करने के बावजूद भी बैंक का पैसा आजकल चुकता नहीं हो पा रहा है। लोग अक्सर धोखा दे जाते हैं। इसलिए बैंक को यह सब चुकौती के तरीके अपनाने पड़ते हैं। हाँ तो मैं कह रहा था कि एक गारंटर की भी जरूरत होती है।
అధికారి (అ): చూడండి సోహన్! అప్పు చేసే ప్రతి వాడు ఇదే అంటాడు. కానీ బ్యాంకుకి అప్పు తిరిగిచెల్లింపు కావాలి. ఇవన్నీ చేసిన తరువాత కూడా, బ్యాంకు సొమ్మును ఈ రోజుల్లో చెల్లించడం లేదు. ప్రజలు తరచూ మోసం చేస్తూనే ఉంటారు. అందువల్ల బ్యాంకుకు అప్పు ఇచ్చిన సొమ్ము తిరిగి తీసుకునేందుకు ఇటువంటి విధానాలు అనుసరించాల్సి వస్తోంది. అవును, నేను ఏం చెబుతున్నాను. ఒక హామీదారు కూడా అవసరం.
सोहन:- वो क्यों?
సోహన్ (సో): అదెందుకు
अधिकारी:- वो इसलिए कि तुम यदि ऋण चुका नहीं पाए तो कोई दूसरा व्यक्ति तुम्हारे बदले ऋण चुकाने की गारंटी देगा।
అధికారి (అ): ఒక వేళ మీరు అప్పు చెల్లించక పొతే, రెండో వ్యక్తి మీకు బదులుగా అప్పు చెల్లిస్తానని హామీ ఇస్తాడు.
सोहन:- ऋण मैं लूँ और चुकाए कोई दूसरा?
సోహన్ (సో): అప్పు నేను తీసుకొని, చెల్లింపుకు వేరే వారా?
अधिकारी:- हाँ ! आजकल के इस धोखाधड़ी के जमाने में उधारकर्ता तो कभी-कभी जो संपत्ति, संपार्श्विक प्रतिभूति के रूप में दिखाते हैं वह संपत्ति दिये गये पते पर होती ही नहीं, गारंटर भी झूठा निकलता है, परिणाम स्वरूप खाता एनपीए बन जाता है।
అధికారి (అ): అవును, మోసం చేసే ఈ రోజుల్లో, అప్పుతీసుకున్నవ్యక్తులు అప్పుడప్పుడు సంపదను, ఆనుషంగిక భద్రత పేరిట చూపిస్తారు. ఆ ఆస్తి ఇచ్చిన చిరునామాలో ఉండుదు. హామీదారు కూడా అబద్ధపు వ్యక్తిగా తేలుతుంది. అటువంటప్పుడు ఆ ఖాతా ఎన్.పి.ఏ. గా మారిపోతుంది.
4.1.5 నిశ్చితమైన మొత్తం ఉంచేందుకు వినియోగదారుడు, బ్యాంకు అధికారి మధ్య సంభాషణ / सावधि जमा [Fixed Deposit] करने के लिए ग्राहक तथा बैंक अधिकारी के बीच वार्तालाप
सोहन:- अच्छा सर ! ये बताइए कि बैंक में पैसा जमा करना अर्थात सावधि जमा [Fixed Deposit] करने के लिए क्या करना पड़ता है?
సోహన్ (సో): అయితే సర్! బ్యాంకులో నిశ్చితమైనసొమ్ము (ఫిక్స్ డు డిపాజిట్) వేసి ఉంచేందుకు ఏం చేయాలి?
अधिकारी:- उसके लिए एक आवेदन पत्र देना पड़ता है जिसमें आपको जमा की जाने वाली राशि, कितने दिनों के लिए उसे जमा करना है उसकी अवधि बतानी होती है। आप 7 दिन से लेकर आप उसे 10 वर्ष तक सावधि जमा कर सकते हो।
అధికారి (అ): దానికి దరఖాస్తు చేసుకోవాలి. దానిలో మీరు జమ చేసే సొమ్ము మొ!! ఎన్ని రోజుల వ్యవధి కోసం ఉంచుతారో తెలపాలి. 7 రోజుల నుంచి 10 ఏళ్ళ దాకా ఎన్ని రోజులయినా ఉంచవచ్చు.
सोहन:- अच्छा सर ! यदि मुझे इन पैसों की बीच में ही जरूरत पड़ जाए तो?
సోహన్ (సో): సరే సార్. ఒక వేళ నాకీ డబ్బుతో మధ్యలోనే అవసరం అయితే?
अधिकारी:- तो बैंक उस तारीख तक उस राशि पर जितना ब्याज होगा उतना हिसाब कर बैंक आपको वह राशि सूद समेत वापस दे देगा। और हाँ कभी-कभी तो यह राशि अवधि खतम हुए बिना नहीं निकाल सकते जैसे कि पोस्ट आफिस में जमा की गयी राशि आदि।
అధికారి (అ): బ్యాంకు ఆ తారీకు దాకా ఆ సొమ్ము మీద ఎంత వడ్డీ అవుతుందో లెక్క కట్టి అంతమొత్తాన్ని సొమ్ముతో కలిపి చెల్లిస్తుంది. అప్పుడప్పుడు సొమ్ము కాల వ్యవధి పూర్తికాకుండా, మధ్యలో తీసుకోలేం. ఉదాహరణకి పోస్ట్ ఆఫీసులో డిపాజిట్ చేసిన సొమ్ము.
सोहन:- ऋण लेने और सावधि जमा के बारे में विस्तार से बताने के लिए धन्यवाद।
సోహన్ (సో): అప్పు తీసుకోవడం గురించి, నిశ్చితమైన మొత్తం నిశ్చితమైన కాలవ్యవధిలో బ్యాంకులో ఉంచడంగురించి విపులంగా తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు.
4.2 ఆర్ధిక అక్షరాస్యత, ఆర్ధిక సమావేశనం / वित्तीय साक्षरता और वित्तीय समावेशन
4.2.1 రిజర్వ్ బ్యాంకు అధికారితో బ్యాంకర్ల సంభాషణ / रिज़र्व बैंक अधिकारी के साथ बैंकरों की बातचीत
బ్యాంకు అధికారి (అ): సర్, దయ చేసి ప్రధాన / అగ్రణి బ్యాంకు ప్రణాళిక (లీడ్ బ్యాంక్ స్కీమ్) దాని కార్యపద్ధతి గురించి తెలపండి.
बैंक अधिकारी: सर, कृपया मुझे अग्रणी बैंक योजना और इसकी कार्य-प्रणाली के बारे में जानकारी दें।
రిజర్వ్ బ్యాంకు అధికారి(రి.అ): ప్రధాన బ్యాంకు ప్రణాళికలో జిల్లాకు ఒక బ్యాంకును ప్రధాన బ్యాంకుగా ఎంపిక చేస్తారు. ఈ ప్రధాన బ్యాంకు ముఖ్యమైన పని రుణ ప్రదాత సంస్థలు, ప్రభుత్వం / ప్రభుత్వ విభాగాల మధ్య సమన్వయం స్థాపించడం. . అందు వల్ల ప్రాధమిక క్షేత్రాలలో, అన్య క్షేత్రాలలోబ్యాంకు రుణం లభింప చేసే అవకాశం ఉంటుంది.
रिज़र्व बैंक अधिकारी: अग्रणी बैंक योजना के तहत जिले में किसी एक बैंक को अग्रणी बैंक के रूप में चयन किया जाता है और उनका मुख्य कार्य ऋण उपलब्ध कराने वाली संस्थाओं और सरकार / सरकारी विभागों के बीच समन्वय स्थापित करना है ताकि प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रों तथा अन्य क्षेत्रों के लिए बैंक-ऋण उपलब्ध हो सके।
బ్యాంకు అధికారి (అ): సర్, ఈ ప్రణాళిక ఏ విధంగా అమలు చేస్తాం?
बैंक अधिकारी: सर, इस योजना को कैसे लागू किया जाता है?
రిజర్వ్ బ్యాంకు అధికారి(రి.అ): బ్లాక్ స్థాయిలో ఈ ప్రణాళిక అమలు చేయడానికి బ్లాక్ స్థాయి బ్యాంకర్స్ సమితిని, జిల్లా స్థాయిలో జిల్లా స్థాయి సంప్రదింపు సమితిని ఏర్పాటు చేస్తారు. బ్లాక్ స్థాయి బ్యాంకర్స్ సమితి రుణాలు ఇచ్చే సంస్థలకు, విభిన్న కార్య క్షేత్రాలలో పని చేసే ఏజెన్సీల మధ్య సమన్వయం ఏర్పరుస్తుంది. బ్లాక్ స్థాయిలో బ్లాక్ రుణ ప్రణాళిక సిద్ధం చేస్తుంది. బ్యాంకుల రుణ ప్రణాళికలను అమలు చేయడంలో ఉండే సమస్యలను పరిష్కరిస్తుంది.
रिज़र्व बैंक अधिकारी: ब्लॉक स्तर पर इस योजना को लागू करने के लिए ब्लॉक स्तरीय बैंकर्स समिति (Block Level Bankers’ Committee) और जिला स्तर पर जिला परामर्शदात्री समिति (District Consultative Committee) का गठन किया गया है। ब्लॉक स्तरीय बैंकर्स समिति एक ऐसा फोरम है जो ऋण देने वाली संस्थाओं और विभिन्न कार्य-क्षेत्रों में काम कर रही एजेंसियों के बीच समंवय स्थापित करता है और ब्लॉक स्तर पर ऋण योजना (Block Credit Plan) तैयार करता है। बैंकों के ऋण कार्यक्रम को लागू कराने में आ रही परिचालनगत समस्याओं का समाधान करता है।
బ్యాంకు అధికారి (అ): సర్, జిల్లా సంప్రదింపు సంఘం అంటే ఏమిటి? అదేం పనులు చేస్తుంది?
बैंक अधिकारी: सर, जिला परामर्शदात्री समिति क्या है और कैसे कार्य करती है?
రిజర్వ్ బ్యాంకు అధికారి(రి.అ): బ్యాంకుల, ప్రభుత్వ ఏజెన్సీల / విభాగాలకు జిల్లా స్థాయిలో ఒక వేదిక. దీనిలో రుణాల-జమల నిష్పత్తి, వార్షిక రుణ ప్రణాళిక లక్ష్యాలు, శాఖ విస్తరణ, స్వయం సహాయ బృందాలు, బ్యాంకు లింకేజ్ కార్యక్రమం, విభేదక వడ్డీ రేటు రుణం,
పాడి, మత్స్య పాలన రుణాలు, ప్రధాన మంత్రి జన ధన్ యోజన, ప్రధాన మంత్రి ముద్రా యోజన, ఆర్ధిక అక్షరాస్యత, గ్రామీణ స్వయంఉపాధి శిక్షణసంస్థల (ఆర్ ఎస్ ఇటిఐ) ప్రదర్శన, ప్రభుత్వ ప్రతిపాదిత ప్రణాళికలు, సూక్ష్మ, లఘు, మధ్య తరహా పరిశ్రమల ఆర్ధిక పోషణ, విద్య రుణాల ప్రగతి, ప్రాధమిక క్షేత్రాలకు, సంఘంలో బలహీనవర్గాలకు రుణ లభ్యత మొ!! వాటి మీద విపులమైన చర్చ జరుగుతుంది.
रिज़र्व बैंक अधिकारी: यह बैंकर्स और सरकारी एजेंसियों / विभागों के लिए जिला स्तर पर एक आम फोरम है जिसमें ऋण-जमा अनुपात, वार्षिक ऋण योजना लक्ष्य, शाखा विस्तार, स्वयं सहायता समूह, बैंक लिंकेज कार्यक्रम, विभेदक ब्याज दर ऋण, डेरी और मत्सपालन के लिए ऋण, प्रधानमंत्री जन धन योजना, प्रधानमंत्री मुद्रा योजना, वित्तीय साक्षरता, ग्रामीण स्वनियोजित प्रशिक्षण संस्थानों (आरएसईटीआई) का प्रदर्शन, सरकार प्रायोजित योजनाएं, सूक्ष्म, लघु और मध्यम उद्यम का वित्तपोषण, शिक्षा ऋण की प्रगति, प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रों तथा समाज के कमजोर वर्ग को ऋण उपलब्धता आदि मदों पर विस्तार से चर्चा की जाती है।
బ్యాంకు అధికారి (అ): ధన్యవాదాలు, ఇటీవల ఆర్ధిక అక్షరాస్యత శిబిరం ఏర్పాటు విషయంలో ఏమైనా మార్పులు చేసిన మార్గ నిర్దేశాలను జారీ చేశారా?
बैंक अधिकारी: धन्यवाद सर, क्या हाल में वित्तीय साक्षरता शिविर आयोजन के संबंध में कोई संशोधित दिशानिर्देश जारी किया गया है?
రిజర్వ్ బ్యాంకు అధికారి(రి.అ): మార్పులు చేసిన మార్గ నిర్దేశాల ప్రకారం అన్ని ఆర్థిక అక్షరాస్యత కేంద్రాలలో, గ్రామీణ శాఖలలో మూడు నెలలలోగా మూడంచెల ఆర్థిక అక్షరాస్యత శిబిరాలు ఏర్పాటు చేయాలి. ప్రజలకు విభిన్న ఆర్ధిక సేవల గురించి, వ్యక్తిగతంగా ఆర్ధిక ప్రణాళికల గురించి అవగాహన ఏర్పరచడం దీని ముఖ్యోద్దేశం. శిబిరాలలో ఆర్థిక ప్రణాళిక , ఆదాయ-ఖర్చుల అంచనాలు, పొదుపు, ఆర్థిక వివరాలు, బ్యాంకులో సొమ్ము వేయడం వల్ల లాభాలు, కార్య నిర్వహణ ప్రతినిధులు గురించి ప్రజల అభిప్రాయాలు, ఔపచారిక, అనౌపచారిక రుణాల తేడాలు, రుణం తీసుకునే ఉద్దేశం, వడ్డీలు, రుణాల రకాలు మొ!! అంశాల చర్చ, ఐసిటి యంత్రం ద్వారా డబ్బు ఎలా జమ చేయాలి, తీసుకోవాలి వీటి డెమో ప్రదర్శన మొ!! చేయవలసి ఉంటుంది.
रिज़र्व बैंक अधिकारी: जी, संशोधित दिशानिर्देश के अनुसार सभी वित्तीय साक्षरता केन्द्रों और ग्रामीण-शाखाओं को तीन महीने के भीतर तीन चरणों में वित्तीय साक्षरता शिविर आयोजित करने हैं। इसका मुख्य उद्देश्य आम जनता के बीच विभिन्न वित्तीय सेवाओं और व्यक्तिगत वित्तीय योजनाओं के बारे में जागरूकता लाना है। शिविरों में वित्तीय योजना, आय-व्यय का आकलन, बचत, वित्तीय लेखाजोखा, बैंक में पैसे जमा करने के लाभ, कारोबार प्रतिनिधि के बारे में लोगों के विचार, औपचारिक और अनौपचारिक ऋण में अंतर, ऋण लेने के उद्देश्य, ब्याज और ऋण के प्रकार आदि विषयों की चर्चा की जाए और आईसीटी मशीन के माध्यम से किस प्रकार पैसे जमा और आहरण किए जाते हैं, इसका डेमो प्रदर्शित किया जाए।
బ్యాంకు అధికారి (అ): ధన్యవాదాలు సర్, ఈ నెల చివర వారంలో ఒక ఆర్ధిక అక్షరాస్యత శిబిరాన్ని ఏర్పాటు చేస్తున్నాం. దానికి మిమ్మల్ని సాదరంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
बैंक अधिकारी: धन्यवाद सर, हम इस महीने के अंतिम सप्ताह में एक वित्तीय साक्षरता शिविर का आयोजन कर रहे हैं जिसमें आप सादर आमंत्रित हैं।
4.2.2 బ్యాంకు అధికారితో గ్రామీణుల సంభాషణ बैंक अधिकारी के साथ ग्रामीणों की बातचीत
(గ్రామంలో ఏర్పాటు చేసిన ఆర్థిక అక్షరాస్యత శిబిరం దృశ్యం. దానిలో రిజర్వ్ బ్యాంకు అధికారులతో పాటు భిన్న బ్యాంకుల, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల అధికారులు, ప్రభుత్వేతర సంస్థల వారు, పాఠశాల, కళాశాల విద్యార్ధి, విద్యార్థినులు, ఎక్కువ సంఖ్యలో గ్రామీణులు ఉన్నారు) (गांव में आयोजित एक वित्तीय साक्षरता शिविर का दृश्य जिसमें रिज़र्व बैंक के अधिकारियों के साथ-साथ विभिन्न बैंकों, राज्य सरकार के पदाधिकारियों, गैर-सरकारी संगठनों, स्कूल-कॉलेजों के छात्र / छात्राओं तथा बड़ी तादाद में ग्रामीण जनता शामिल हैं)
సురేష్ బాబు (సు): నమస్కారం మానేజరు గారు, దయచేసి మీరు మాకు ఈ శిబిరం గురించి వివరిస్తారా?
सुरेश बाबू- नमस्कार प्रबंधक साहब, कृपया हमें इस शिविर के बारे में जानकारी दें।
బ్యాంకు అధికారి: సురేష్ బాబు గారూ! దేశంలో ప్రజలందరికీ బ్యాంకింగ్ సేవలను అందించేందుకు ప్రభుత్వం ప్రయత్నిస్తోందని మీకు తెలుసు కదా! దీన్నే బ్యాంకింగ్ భాషలో ఆర్థిక సమావేశనం అంటారు. దీనితో, బ్యాంకింగ్ సౌకర్యాలకు దూరంగా ఉన్న అల్పాదాయ వర్గాలకు, బలహీన వర్గాలకు తక్కువ ఖర్చుతో ఆర్ధిక సేవలను అందుబాటులోకి తీసుకురావడం జరుగుతుంది.
बैंक प्रबंधक: जी सुरेश बाबू, आप तो जानते हैं, सरकार ने देश के सभी लोगों को बैंकिंग सेवा से जोड़ने के लिए पहल शुरू कर दी है। इसे बैंकिंग भाषा में वित्तीय समावेशन कहा जाता है। इसके अंतर्गत बैंकिंग सेवा से वंचित और कम आय वर्ग के लोगों को और कमजोर वर्गों को अल्प खर्च पर वित्तीय सेवाएं उपलब्ध करायी जाती हैं।
సురేష్ బాబు (సు): అయితే మా గ్రామంలోకూడా బ్యాంకు శాఖ తెరుస్తున్నారా?
सुरेश बाबू- तो क्या हमारे गांव में भी बैंक की शाखा खुलने जा रही है?
బ్యాంకు అధికారి: చూడండి సురేష్ బాబు గారూ, ప్రతి గ్రామంలోనూ బ్యాంకు శాఖ అరంభించడం వనరులు, లాభాల దృష్టితో అంత ప్రయోజనకరం కాదు. కాబట్టి బ్యాంకు తన కార్యకలాప ప్రతినిధిని పంపి వైకల్పక వ్యవస్థ మాధ్యమంతో బ్యాంకింగ్ శాఖలు లేని చోట్ల తన సేవలు అందిస్తుంది.
बैंक प्रबंधक: देखिए सुरेश बाबू, प्रत्येक गांव में बैंक-शाखा खोलना संसाधन और लाभ की दृष्टि से व्यावहारिक नहीं है। इसलिए बैंक अपने कारोबार प्रतिनिधि के रूप में एक वैकल्पिक व्यवस्था के माध्यम से जिन जगहों पर बैंक-शाखाएं नहीं हैं उन जगहों तक अपनी बैंकिंग सुविधाएं पहुंचा रहे हैं।
సురేష్ బాబు: అట్లానా, ఈ ఏర్పాటు మంచిదే. ఇప్పుడిక ప్రధాన మంత్రి జన ధన యోజన గురించి వివరించండి.
सुरेश बाबू: अच्छा, यह तो उचित व्यवस्था है। अब जरा हमें प्रधान मंत्री जन धन योजना के बारे में बता दें।
బ్యాంకు అధికారి (అ): ప్రధాన మంత్రి జన ధన యోజన జాతీయ లక్ష్యం. మొత్తందేశంలో ప్రజలందరికీ బ్యాంకింగ్ సేవలందించి, ప్రతికుటుంబానికి ఒక ఖాతా తెరవాలని ఆశయం, ఈ పధకానికి ఆరు సూత్రాలున్నాయి: మొదటిది – బ్యాంకింగ్ సౌకర్యాలను అందరికీ అందించడం. రెండోది – ఖాతా తెరిచిన 6 నెలల తరవాత అయిదు వేల రూపాయల ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ సౌకర్యంతో ప్రాధమిక బ్యాంకు ఖాతా మరియు ఒక లక్ష రూపాయల దుర్ఘటన భీమా సౌకర్యంతోపాటు రుపే డెబిట్ కార్డు అందించడం. మూడోది- ఆర్థిక అక్షరాస్యత. నాలుగోది – ఓడి ఖాతాలకు సొమ్ము వెనక్కు కట్టడంలో ఆలస్యం అయితే క్రెడిట్ గ్యారంటి నిధిని సమకూర్చడం. అయిదోది – సూక్ష్మ భీమా. ఆరోది – వ్యవస్థితంకాని రంగంలో స్వావలంబన, ఉదా: పింఛన్ పథకం.
बैंक प्रबंधक: प्रधानमंत्री जन धन योजना एक राष्ट्रीय मिशन है। इसका उद्देश्य देश भर के सभी परिवारों को बैंकिंग सुविधाएं मुहैया कराना है और हर परिवार का बैंक खाता खोलना है। इस योजना के छह स्तम्भ हैं। पहला, बैंकिंग सुविधाओं तक सबकी पहुंच सुनिश्चित करना। दूसरा, खाते खोलने के छह महीने बाद 5000 रुपये के ओवरड्राफ्ट के साथ बुनियादी बैंक खाते और एक लाख रुपये के दुर्घटना बीमा कवर के साथ रुपे डेबिट कार्ड उपलब्ध कराना। तीसरा, वित्तीय साक्षरता। चौथा, ओवरड्राफ्ट खातों में पैसे लौटाने में चूक होने पर इसे कवर करने के लिए क्रेडिट गारंटी फण्ड की स्थापना। पांचवां, सूक्ष्य बीमा और छठा है, असंगठित क्षेत्र के लिए स्वावलम्बन जैसी पेंशन योजना।
సురేష్ బాబు (సు): మానేజరు గారూ, రుపే కార్డు, కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డు, ఒకే విధంగా పని చేస్తాయా?
सुरेश बाबू: प्रबंधक महोदय, क्या रुपे-कार्ड और किसान क्रेडिट कार्ड एक जैसे काम करते हैं?
బ్యాంకు అధికారి(బ్యా.అ): లేదు, సురేష్ బాబు గారూ, కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డు, రుపే కార్డు వేర్వేరు. ఖరీఫ్, రబీ, ఇతర అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని ఆర్ధిక పోషణ మానాన్ని బ్యాంకు తయారు చేస్తోంది. పొలం ఆకారం ఆధారంగా రైతులకు రుణం ఇస్తుంది. మొదట దీన్ని నగదు రుణం ఖాతాలని పిలిచే వాళ్ళం. ఇప్పుడు దీన్నిమెరుగుపడిన రూపంలో కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డులుగా వ్యవహరిస్తున్నాం. రుపే-డెబిట్ కార్డు భారత్ దేశంలో ఉపయోగపడే డెబిట్ కార్డు. దీన్ని దేశంలోని అన్ని ఎటిఎమ్ యంత్రాలలోనుంచి సొమ్ము తీసుకోవడానికి ఉపయోగించవచ్చు. ఇప్పుడు దుకాణాలల్లోను ఎక్కువ భాగం పిఓఎస్ యంత్రాలల్లో దీన్ని అంగీకరిస్తున్నారు.
बैंक प्रबंधक: नहीं सुरेश बाबू। किसान क्रेडिट कार्ड और रूपे-कार्ड दोनों अलग-अलग चीजें हैं। बैंक खरीफ, रबी और अन्य जरूरतों को ध्यान में रखकर एक वित्तपोषण की मात्रा (Scale of Finance) तैयार करता है और खेत के आकार के अनुसार किसानों को ऋण देता है। इस खाते को पहले हम नकदी ऋण खाता कहते थे और अब इसके बेहतर रूप को किसान क्रेडिट कार्ड कहते हैं। रुपे-डेबिट कार्ड भारत का अपना घरेलू डेबिट कार्ड है जिसे देश के सभी एटीएम मशीनों से पैसे निकालने के लिए इस्तेमाल किया जा सकता है। अब तो दुकानों के अधिकांश पीओएस मशीनों में भी इसे स्वीकार किया जा रहा है।
సురేష్ బాబు: మానేజరు గారూ! అటల్ పింఛన్ యోజన గురించి కొంత వివరించండి.
सुरेश बाबू: प्रबंधक महोदय, अब जरा अटल पेंशन योजना के बारे हमें जानकारी दें।
బ్యాంకు అధికారి(బ్యా.అ): భారత్ దేశ ప్రభుత్వం ఇటీవలనే ఈ పథకం ఆరంభించింది. దీని కింద 18 నుండి 40 ఏళ్ళ వయస్సు వారు 60 ఏళ్ళ దాకా ప్రతి నెల తమ సౌకర్యాను సారం కొంత నిర్దిష్ట మొత్తం తమ పింఛన్ యోజనలో జమ చేయాలి. 60 ఏళ్ళు రాగానే నెలసరిన వెయ్యి నుంచి అయిదు వేల రూపాయల పింఛన్ లభిస్తుంది.
बैंक प्रबंधक: हाल ही में भारत सरकार ने अटल पेंशन योजना शुरू की है। इस योजना के तहत 18 से 40 साल की आयु के नागरिक को अपने 60वें साल तक प्रति माह अपनी सुविधानुसार एक निश्चित रक़म अपनी पेंशन योजना में जमा करनी होगी। 60 साल होने पर उन्हें प्रति माह रु.1000/- से रु.5000/- तक की पेंशन मिलेगी।
సురేష్ బాబు: మానేజరు గారూ – ఇప్పుడు మాకుకూడా బ్యాంకుల నుంచి అన్ని రకాల ఆర్థిక సేవలు లభిస్తాయి. సాధారణ పౌరులకు నిజంగా ఇది నూతన ఆరంభమే.
सुरेश बाबू: प्रबंधक महोदय, अब तो हमें भी बैंकों से जुड़कर सभी प्रकार की वित्तीय सेवाओं का लाभ मिलेगा। आम जनता के लिए वाकई यह एक नयी शुरुआत है।
4.3 బ్యాంకు సామాన్య నిర్వహణ గురించిన సంభాషణ बैंक के सामान्य प्रशासन विषय पर वार्तालाप
4.3.1 నియామక విభాగం / भर्ती डेस्क
వినయ్ - నమస్కారం. నేను లోపలకి రావచ్చునా?
विनयः नमस्कार। क्या मैं अंदर आ सकता हूँ?
రాఘవ్ – నమస్కారం. రండి
राघवः नमस्कार। आइए।
వినయ్ - నా పేరు వినయ్. నన్ను అసిస్టెంటు మేనేజర్ (టెక్నికల్) పదవిలో నియమించారు. భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్, భువనేశ్వర్ లో ఈ రోజు రిపోర్టు చేయమన్నారు. ఇదిగో పత్రం.
विनयः मेरा नाम विनय है। मुझे सहायक प्रबंधक (तकनीकी) के पद पर नियुक्त किया गया है और मुझे भारतीय रिज़र्व बैंक, भुवनेश्वर में आज रिपोर्ट करने के लिए कहा गया है। यह रहा पत्र।
రాఘవ్ - శుభాకాంక్షలు. భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ మీకు స్వాగతం పలుకుతోంది. దయచేసి కూర్చోండి.
राघवः बधाई। भारतीय रिज़र्व बैंक में आपका स्वागत है। कृपया बैठिए।
వినయ్ - ధన్యవాదాలు.
विनयः धन्यवाद।
రాఘవ్ - మీరు ఇప్పుడు రిజర్వ్ బ్యాంక్ అధికారి. కాని ఔపచారికంగా మీరు కొన్ని విధులు నిర్వర్తించాలి.
राघवः वैसे तो अब आप रिज़र्व बैंक के अधिकारी है... लेकिन कुछ औपचारिकताएं हैं जिन्हें आपको पूरा करना है।
వినయ్ - తప్పకుండా. చెప్పండి.
विनयः जी जरूर। कहिए।
రాఘవ్ - నేను మీకు కొన్ని ఫారాలు ఇస్తాను. వాటిని నింపి ఇవ్వండి.
राघवः मैं आपको कुछ फॉर्म दे रहा हूँ। इन्हें भरकर दे दीजिए।
వినయ్ - ఏయే ఫారాలు నింపాలి?
विनयः कौन-कौन से फॉर्म भरने होंगे मुझे?
రాఘవ్ - ఉద్యోగి దరఖాస్తు వివరాలు, బ్యాంక్ నియామకానికి గాను విచారణలో ఉన్న అభ్యర్ధి ప్రకటన పత్రం, గోపనీయత ప్రకటన, నివాస ప్రకటన, వయస్సు సంబంధిత ప్రకటన, రుణగ్రస్తత సంబంధిత ప్రకటన, ప్రాధికార పత్రం, అభ్యర్ధి నియుక్త పత్రం, నామినేషన్ ఫారం, స్థిరచరాస్తుల ప్రకటన, మొ.
राघवः कर्मचारी का आवेदन, बैंक में नियुक्ति के लिए विचाराधीन उम्मीदवार का घोषणापत्र, गोपनीयता की घोषणा, अधिवास की घोषणा, आयु के संबंध में घोषणा, ऋणग्रस्तता संबंधी घोषणा, प्राधिकार पत्र, लाभार्थी का नियुक्ति पत्र, नामांकन फॉर्म तथा चल और अचल संपत्ति का घोषणापत्र।
వినయ్ - ఇన్ని రకాల ఫారాలా?
विनयः इतने सारे फॉर्म?
రాఘవ్ - అవును.అంతే కాకుండా, మీ సమీప బంధువుల గురించిన సమాచారం కూడా ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది.
राघवः जी। इसके अतिरिक्त आपको अपने निकटतम संबंधियों के बारे में भी सूचना देनी होगी।
వినయ్ - సమీప బంధువుల గురించా?
विनयः निकटतम संबंधियों के बारे में?
రాఘవ్ - అవునవును. ఒకవేళ మీ సమీప బంధువులు ఇతర దేశాల్లో నివాసులుగా లేదా ప్రవాసులుగా ఉండి అక్కడి ఉద్యోగాలలో ఉంటే ఆయా పదవుల పేర్లు, విభాగాల / కార్యాలయాల పేర్లు, నియుక్తి పొందిన తేదీల తాలూకు పూర్తి వివరాలు ఇవ్వాలి.
राघवः जी हाँ। यदि आपके निकटतम संबंधी अन्य देशों के नागरिक या अधिवासी हैं और यदि वे लोक सेवा में हैं तो उनका पदनाम, उनके विभाग / कार्यालय का नाम और नियुक्ति की तारीख के बारे में पूरा विवरण देना होगा।
వినయ్ - సరే తప్పకుండా. ఇవ్వండి. అన్ని ఫారాలు నింపి ఇస్తాను.
विनयः जी जरूर। लाइए मैं सारे फॉर्म भर देता हूँ।
రాఘవ్ - వీటిని నింపిన తర్వాత ఈ పక్క డెస్క్ వైపుకు వెళ్ళండి.
राघवः इन्हें भरने के बाद आप इस बगल वाले डेस्क पर चले जाएं।
వినయ్ - అక్కడేం చేయాలి?
विनयः वहाँ क्या करना होगा?
రాఘవ్ - అక్కడ కేటాయింపు విభాగం ఉంది. అక్కడ మీరు నివాసం కోసం అర్జీ ఇవ్వాలి. అప్పుడే మీకు ఒక క్వార్టరును కేటాయించే వీలు కలుగుతుంది. క్వార్టరు కేటాయించినప్పుడు ఒక కరారు నామాను అందచేస్తారు. దాని మీద సంతకం చేయాలి .
राघवः वह आबंटन डेस्क है। वहाँ आप आवास के लिए आवेदन कर दें ताकि आपको एक क्वार्टर आबंटित किया जा सके। क्वार्टर आबंटित करते वक्त वे आपको एक करार देंगे जिसपर आपको हस्ताक्षर करने होंगे।
వినయ్ - అలాగే ధన్యవాదాలు. ఇప్పుడు నేను ఏ విభాగం లో కూర్చోవాలో తెలియజేస్తారా?
विनयः जी, धन्यवाद। कृपया यह बताएं कि मुझे अभी किस विभाग में बैठना होगा।
రాఘవ్ - ఇప్ప్పుడు మీరు మానవ వనరులవ్యవస్థ శాఖలో కూర్చోండి. మీ నియామకం నిర్ధారణ పొందాక మీరు ఆ విభాగంలో పదవీ స్థానం పొందుతారు. అప్పటివరకు వారం రోజులు పరిచయాత్మక ప్రశిక్షణ కోసం నియుక్తులవుతారు. ఇప్పుడిక మీరు వెళ్ళి మానవ వనరుల వ్యవస్థ శాఖ విభాగాధ్యక్షులను కలవండి.
राघवः फिलहाल आप मानव संसाधन प्रबंध विभाग में ही बैठे। आपकी तैनाती निर्धारित होने के बाद आप उस विभाग में पदस्थापित होंगे। इसके अतिरिक्त आपको एक सप्ताह के लिए परिचयात्मक प्रशिक्षण के लिए प्रतिनियुक्त किया जाएगा। अभी आप जाकर मानव संसाधन प्रबंध विभाग के विभागाध्यक्ष से जाकर मुलाकात करें।
వినయ్ - అలాగే సార్, ఇప్పుడే వెళ్ళి కలుస్తాను.
विनयः जी सर। मैं अभी जाकर मुलाकात कर लेता हूँ।
4.3.2 సెలవు విభాగం / छट्टी डेस्क
లతికా - నమస్కారం సవితా మేడం!
लतिकाः नमस्कार सविता मैडम!
సవితా - నమస్కారం లతికా గారూ. మీరు అయిదు రోజులు సెలవు పెట్టి వెళ్ళారు కదా. కాని పదకొండు రోజుల తర్వాత వచ్చారు మీ మొహం కూడా వాడిపోయి ఉంది అంతా బాగానే ఉంది కదా?
सविताः नमस्कार लतिका जी। आप तो पाँच दिनों की छुट्टी लेकर गई थीं। लेकिन ग्यारह दिनों बाद आई हैं। चेहरा भी कुछ मुरझाया लग रहा है। सब ठीक तो है?
లతికా - అంతా బాగానే ఉంది. కొన్ని ప్రత్యేక కారణాల వల్ల రాలేకపోయాను
लतिकाः हाँ ठीक है। कुछ विशेष कारणों से नहीं आ सकी।
సవితా - ఇంట్లో అంతా బాగానే ఉంది కదా.
सविताः घर पर तो सब ठीक तो हैं?
లతికా – అవును.
लतिकाः जी।
సవితా - లతికా గారు. మీరు అయిదు రోజుల ఆకస్మిక సెలవు తీసుకున్నారు. మీ సెలవు పొడిగించడానికి అభ్యర్ధనను సమర్పించాలి.
सविताः लतिका जी, आपने पांच दिनों की आकस्मिक छुट्टी ली थी। लेकिन अब आपको अपनी छुट्टी बढ़ाने के लिए आवेदन देना होगा।
లతికా – తెలుసును. నేను నా అభ్యర్ధన వెంట తెచ్చాను. ఇదిగో తీసుకోండి. నా అయిదు రోజుల ఆకస్మిక సెలవును పదకొండు రోజుల సామాన్య సెలవుగా మార్చేందుకు అభ్యర్ధన.
लतिकाः मालूम है। मैं अपना आवेदन साथ लाई हूँ। यह लीजिए। मेरी पाँच दिनों की आकस्मिक छुट्टी को ग्यारह दिनों की सामान्य छुट्टी में परिवर्तित करने का आवेदन।
సవితా – సరే.
सविताः जी।
లతికా - దయచేసి నా ఖాతాలో నిల్వ ఉన్న మిగిలిన వైద్య సెలవు తెలపండి
लतिकाः कृपया बताएं कि मेरे खाते में कितनी चिकित्सा छुट्टी शेष है।
సవితా - (రిజిష్టర్ చూసి)- మొత్తం 90 రోజులు.
स (रजिस्टर देखती है) – कुल 90 दिन।
లతికా - ఒకవేళ మీరు అత్యవసరమైన పని చేయకపొతే, కొంచెం సమయం నేను తీసుకోవచ్చా?
लतिकाः अगर आप कोई बहुत जरूरी काम नहीं कर रही हैं तो क्या मैं आपका कुछ वक्त और ले सकती हूँ?
సవితా - అరే ఇంత ఫార్మాలిటీ అవసరం ఏముంది? నిస్సంశయంగా చెప్పండి.
सविताः अरे ... इतनी औपचारिकताओं की क्या जरूरत? आप बेझिझक कहिए।
లతికా - బ్యాంకులో ఇంకా ఎన్ని రకాల సెలవులుంటాయో నాకు తెలుసుకోవాలని ఉంది.
लतिकाः दरअसल मैं जानना चाहती हूँ कि बैंक में और कौन-कौन सी छुट्टियां होती हैं?
సవితా - బ్యాంకులో రకరకాల సెలవులుంటాయి. ప్రత్యేక పరిస్ధితులకు గాను ప్రత్యేక సెలవులు. అయినా మీకు ముఖ్యమైన వాటి గురించి తెలుపుతాను. బ్యాంకులో మీరడిగిన సెలవులు కాకుండా ప్రత్యేక ఆకస్మిక సెలవులు, ప్రత్యేక వైద్య సెలవులు, ప్రత్యేక సెలవులు, అసాధారణ సెలవులు ప్రసూతి సెలవు, పితృత్వ సెలవులు, దుర్ఘటన సెలవులు, అధ్యయన సెలవులు మొ.
सविताः वैसे तो बैंक में कई प्रकार की छुट्टियां हैं... विशेष परिस्थितियों के लिए विशेष छुट्टियां हैं... फिर भी जो महत्वपूर्ण हैं उन्हें मैं आपको बतला देती हूँ। बैंक में आपने जिन छुट्टियों का जिक्र किया है, उनके अतिरिक्त हैं विशेष आकस्मिक छुट्टी, विशेष चिकित्सा छुट्टी, विशेष छुट्टी, असाधारण छुट्टी, प्रसूति छुट्टी, पितृत्व छुट्टी, दुर्घटना छुट्टी, अध्ययन छुट्टी आदि।
లతికా - ఈ సెలవులు అన్నీ ప్రత్యేక పరిస్ధితులలోనే తీసుకోవాలిగా?
लतिकाः ये सारी छुट्टियां तो विशेष परिस्थितियों में ली जा सकती हैं?
సవితా – అవును. అంతే. వాటిని ఆ ప్రయోజనాలకే తీసుకోవాలి.
सविताः जी , बिलकुल। यह छुट्टियां उसी प्रयोजन से ली जा सकती हैं जिसके लिए नियत की गई हैं।
లతికా – (ఆలోచిస్తూ) అయితే ఇది చెప్పండి. ప్రసూతి సెలవుతో ప్రత్యేక సెలవు తీసుకోవచ్చా?
लतिकाः (कुछ सोचते हुए) अच्छा। यह बताइए कि क्या प्रसूति छुट्टी के साथ विशेष छुट्टी ली जा सकती है?।
సవితా – అవును. తీసుకోవచ్చు.
सविताः जी, बिलकुल।
లతికా – ధన్యవాదాలు.
लतिकाः धन्यवाद।
సవితా - సెలవుల గురించి మీరు తెలుసుకున్నారు. కాస్త నాకు కావలసిన విషయం కూడా చెప్పండి.
सविताः छुट्टियों के बारे में तो आपने जान लिया, पर मेरी जिज्ञासा भी शांत कर दीजिए।
లతికా - ఏమిటది?
लतिकाः – कैसी जिज्ञासा?
సవితా - మిఠాయి ఎప్పుడు తినిపిస్తారు?
सविताः – मिठाई कब मिलेगी?
లతికా – త్వరలోనే.
लतिकाः – जल्द ही।
4.3.3 క్రమశిక్షణా విభాగం / अनुशासन डेस्क
రమేశ్ - రక్షణ విభాగం సెక్యూరిటీగార్డు రాంలాల్ యాదవ్ ని బ్యాంక్ వారు శిక్షించి న విషయం నిజమేనా?
रमेशः क्या यह सच है कि सुरक्षा गार्ड रामलाल यादव को बैंक की ओर से दंडित किया गया है?
సమీర్ – అవును. అతని మూల వేతనాన్ని చివరి ఉత్తర్వు తేదీ నుంచి ఒక ఏడాది పాటు ఒక స్థాయి కిందకి దించి వేశారు.
समीरः हाँ। उसके मूल वेतन को अंतिम आदेश की तारीख से एक वर्ष के लिए एक स्तर घटा दिया गया है।
రమేశ్ - క్రమశిక్షణ విభాగం ఎవరికైనా ఏ రకమైన శిక్షనయినా విధించవచ్చా?
रमेशः क्या अनुशासन डेस्क किसी को कोई भी दंड दे सकता है?
సమీర్ - అట్లా కాదు. రాంలాల్ యాదవ్ ఉద్యోగ నియమావళి 1948 లో అధికరణల నియమాలను ఉల్లఘించారు. అతని ఆచరణలో ఉల్లంఘనలను గమనించారు. అందుకని శిక్ష విధించారు.
समीरः ऐसा नहीं है। रामलाल यादव ने स्टाफ विनियम 1948 के प्रावधानों के अंतर्गत नियमों का उल्लंघन किया है। उनके आचरण को कादाचार पाया गया। इसलिए उन्हे दंड दिया गया।
రమేశ్ – ఇదేమిటి. ఇద్దరు తమలో తాము పోట్లాడుకొని, అందులో ఒకరు ముందుగా ఆరోపణ చేస్తే, రెండో వారిని శిక్షించినట్లు గానా?
रमेशः पर भला यह क्या बात हुई, दो लोग आपस में झगड़ा करें। उसमें से कोई एक पहले जाकर शिकायत कर दे और दूसरे को सजा सुना दी जाए।
సమీర్ - అట్లా కాదు. నువ్వు పోట్లాట, శిక్షను చూస్తున్నావు వీటి మధ్య సుదీర్ఘమైన ప్రక్రియ ఉంది. దాని ద్వారా ఆరోపితుడు వాస్తవానికి దోషి అవునా కాదా అని విచారిస్తారు. దోషిగా నిరూపణ జరిగితే దండన విధిస్తారు.
समीरः ऐसा नहीं है। तुम सिर्फ झगड़ा और दंड को देख रहे हो। लेकिन इसके बीच में एक लंबी प्रक्रिया है जिसमें यह पता लगाया जाता है कि आरोपी वास्तव में दोषी है या नहीं। दोषी पाए जाने पर ही उसे दंड दिया जाता है।
రమేశ్ - సుదీర్ఘమైన ప్రక్రియనా? కేవలం న్యాయస్థానంలోనే సుదీర్ఘ ప్రక్రియ జరుగుతుందని నాకు తెలుసు కాని కార్యాలయంలోనూ ఈ విధంగా జరుగుతుందా?
रमेशः लंबी प्रक्रिया? मुझे तो लगता था कि सिर्फ न्यायालय में ही सजा सुनाने से पहले लंबी प्रक्रिया चलती है। क्या कार्यालय में भी ऐसा होता है?
సమీర్ – అవునవును. క్రమశిక్షణ విభాగం వారికి అందినఫిర్యాదు మీద పూర్తిగా విచారణ జరుపుతుంది.
समीरः बिलकुल। अनुशासन डेस्क प्राप्त शिकायत पर पूरी कार्यवाही करता है।
రమేశ్ - నాకీ ప్రక్రియ గురించి వివరిస్తావా? తెలుసుకోవాలని ఉత్సాహంగాఉంది.
रमेशः मुझे इस प्रक्रिया के बारे में बताओगे? मैं जानने के लिए उत्सुक हूँ।
సమీర్ – తప్పకుండా. ఏదయినా ఫిర్యాదు రాగానే మొదట ఆరోపితుడి నుంచి వివరణ కోరుతారు. ఆ వివరణ సంతృప్తికరంగా లేకపోతే కారణం చూపమని నోటీసుని జారీ చేస్తారు. అదికూడా సంతృప్తికరంగా ఉండకపోతే ఆరోపణపత్రం జారీచేయబడుతుంది. ఇక్కడి నుంచే క్రమశిక్షణ విచారణ ఆరంభం అవుతుంది.
समीरः जरूर। कोई शिकायत प्राप्त होने पर सबसे पहले आरोपी से स्पष्टीकरण मांगा जाता है। स्पष्टीकरण से संतुष्ट न होने पर उसे कारण बताओ नोटिस जारी किया जाता है और उससे भी संतुष्ट न होने पर आरोप पत्र जारी किया जाता है। यहीं से अनुशासनिक कार्यवाही शुरु होती है।
రమేశ్ - అంటే శిక్ష విధిస్తారన్నమాట?
रमेशः अर्थात् उसे सजा सुना दी जाती है?
సమీర్ – కాదు. అప్పటినుంచి క్రమశిక్షణ విచారణ ఆరంభం అవుతుంది. దాని తరువాత విచారణ జరుపుతారు. సాధికారక ప్రాధికారి విచారణ కోసం ఒక విచారణాధికారి (ఎంక్వైరీ ఆఫీసరు) ని, ఒక ప్రవేశాధికారి (ప్రజంటింగ్ ఆఫీసరు)ని నియమిస్తారు. విచారణ ఫలితాలు తెలిసినతరువాత అధికారయుత ప్రాధికారి తుది ఉత్తర్వులు జారీ చేస్తారు.
समीरः नहीं। यहाँ से तो अनुशासनिक कार्यवाही शुरु होती है। इसके बाद जांच की जाती है। सक्षम प्राधिकारी जाँच के लिए एक जाँच अधिकारी और एक प्रस्तुतकर्ता अधिकारी नियुक्त करता है। जाँच के परिणाम प्राप्त होने के बाद सक्षम प्राधिकारी अनंतिम आदेश जारी करता है।
రమేశ్ - అయితే ఈ ఉత్తర్వులను ఒకేసారి జారీ చేయరా?
रमेशः तो क्या आदेश एक बार में जारी नहीं किया जाता?
సమీర్ – చేయరు.
समीरः नहीं।
రమేశ్ – ఎందుకని?
रमेशः क्यों?
సమీర్ -ఆరోపితుడికి తన పరిస్థితి వివరించేందుకు తగినన్ని సార్లు అవకాశం ఇస్తారు. ఆరోపితుడు అనంతిమ ఉత్తర్వు తో తృప్తి చెందనప్పుడు తన దరఖాస్తు దాఖలు చేయవచ్చు. దానిమీద విచారణ జరిపి ఉచితమని తోస్తే ఉత్తర్వులో మార్పు చేస్తారు. ఆ తరువాత తుది ఉత్తర్వులు జారీ చేస్తారు.
समीरः आरोपी को अपनी स्थिति स्पष्ट करने के पर्याप्त मौके दिए जाते हैं। अनंतिम आदेश से संतुष्ट न होने पर आरोपी अपना आवेदन प्रस्तुत कर सकता है। उससे प्राप्त आवेदन पर विचार किया जाता है और उचित लगने पर आदेश में संशोधन किया जाता है। इसके बाद अंतिम आदेश जारी किया जाता है।
రమేశ్ - ఆరోపితుడు ఎవరి సహాయం తీసుకోవచ్చు?
रमेशः क्या आरोपी किससे सहयोग ले सकता है?
సమీర్ – తప్పకుండా. ఆరోపితుడు కావాలనుకుంటే, విచారణ ఆరంభంలోనే విపక్ష ప్రతినిధిగా ఎవరి సహాయాన్నయినా పొందవచ్చు.
समीरः बिलकुल। यदि आरोपी चाहे तो वह कार्यवाही के आरंभ से ही विपक्ष प्रतिनिधि के रूप में किसी से सहयोग प्राप्त कर सकता है।
రమేశ్ - ఒకవేళ ఆరోపితుడు చివరి ఉత్తర్వుతో సంతృప్తి చెందకపోయినా కూడానా?
रमेशः यदि आरोपी अंतिम आदेश से भी संतुष्ट न हो तो?
సమీర్ - అప్పుడు అప్పీలేట్ అధికారి కి అపీల్ అర్జీ చేసుకోవచ్చు. సదరు అధికారి సంబంధిత నివేదికలన్నింటినీ అధ్యయనం చేసి అప్పీల్ అర్జీ ని పరిశీలించవచ్చు. ఉచితమనిపించినట్లయితే తుది ఉత్తర్వులను మార్పు చేస్తారు. లేకపోతే ఉత్తర్వులను యథాతథంగా వర్తింపచేస్తారు. ఆయన నిర్ణయమే అంతిమం.
समीरः तो वह अपीलीय प्राधिकारी को अपील कर सकता है। अपीलीय प्राधिकारी मामले से संबंधित सभी रिपोर्टों का अध्ययन करता है और अपील पर विचार करता है। उचित पाए जाने पर वह अंतिम आदेश में संशोधन करता है अन्यथा उसे यथावत रखता है। उनका निर्णय अंतिम होता है।
రమేశ్ - ఈ ప్రక్రియ ప్రశంసనీయమైనది.
रमेशः यह प्रक्रिया तो प्रशंसनीय है।
సమీర్ - అవును ఈ పూర్తి ప్రక్రియ సహజ న్యాయ సిద్ధాంతాల మీద ఆధారపడివుంది.
समीरः हाँ। यह पूरी प्रक्रिया नैसर्गिक न्याय के सिद्धांतों पर आधारित है।
రమేశ్ - నిజమే. ఈ ప్రక్రియ సంపూర్ణంగా న్యాయవంతమైనది ఈ మహత్తరమైన సమాచారాన్ని తెలిపినందుకు దన్యవాదాలు.
रमेशः सचमुच, यह प्रक्रिया न्यायपूर्ण है। इतनी महत्वपूर्ण जानकारी साझा करने के लिए धन्यवाद।
4.3.4 కార్యాలయ ఉత్తర్వు / कार्यालय आदेश
రమా శంకర్ - ఏం చేస్తున్నావ్?
रमाशंकर – क्या कर रहे हो?
సౌమిత్ర - అవును సార్. మీరిచ్చిన మాస్టర్ గస్తీ పత్రాన్ని చదువుతున్నా.
सौमित्र – जी सर। आपने जो मास्टर परिपत्र दिया था उसे पढ़ रहा हूँ।
రమా శంకర్ - చాలా మంచిది. దీనిని చదవడం వల్ల ఎంతో సమాచారం తెలుస్తుంది. నిన్ను ఈ విభాగం లో నియమించారు కాబట్టి నువ్వు వీటి గురించి తెలుసుకోవాలి.
रमाशंकर- बहुत अच्छा। इसे पढ़ने से तुम्हे काफी जानकारी मिलेगी तुम्हें इस विभाग में पदस्थापित किया गया है तो तुम्हें इसके बारे में जानना चाहिए।।
సౌమిత్ర - అవును సార్.
सौमित्रः जी सर।
రమా శంకర్ - కాని వీటిని నెమ్మది నెమ్మదిగా ఆసక్తితో చదువు. అయినా నువ్వు ఈ బ్యాంకులోకి వచ్చి నియమింపబడి 15 రోజులే అయింది.
रमाशंकर- लेकिन इसे धीरे-धीरे अपनी रुचि से पढ़ो। वैसे भी बैंक मे तुम्हारी नियुक्ति 15 दिनों पहले ही हुई है।
సౌమిత్ర – అవును.
सौमित्रः जी।
రమా శంకర్ – సౌమిత్రా, ఒక కొత్త ఉద్యోగి కార్యాలయం లో వచ్చి చేరాడు. ఒక కార్యాలయ ఉత్తర్వు జారీ చేయాలి. ఆ పని నువ్వు చేయగలవా?
रमाशंकरः सौमित्र, एक नए कर्मचारी ने आज इस कार्यालय में कार्यभार संभाला है। एक कार्यालय आदेश जारी करना है। क्या तुम कर सकोगे?
సౌమిత్ర - అవును సార్.. నేను ఏదయినా పాత ఉత్తర్వు చూసి తయారు చేసే ప్రయత్నం చేస్తాను.
सौमित्रः जी सर.. मैं कोई पुराना आदेश देखकर करने की कोशिश करता हूँ।
రమా శంకర్ - ఆ అవసరం లేదు. ఒకసారి నేను నేర్పిస్తాను. నేను చెప్తుంటే నువ్వు టైప్ చెయ్యి. నీకు హిందీ వచ్చుగా. నీకు హిందీ టైప్ చెయ్యడం వచ్చుగా?
रमाशंकरः उसकी जरूरत नहीं है। एक बार मैं तुम्हें सिखा देता हूँ। मैं बोलता हूँ तुम टाइप करते जाओ। तुम हिंदी जानते हो। क्या तुम्हें हिंदी में टाइप करन आता है?
సౌమిత్ర - అవును సార్. నేను ఇన్స్క్రిప్ట్ లో టైప్ చెయ్యడం నేర్చుకున్నా.
सौमित्रः जी सर। मैंने इन्सक्रिप्ट में टाइप करना सीखा है।
రమా శంకర్ - చాలా మంచిది.
रमाशंकरः बहुत बढ़िया।
సౌమిత్ర – సార్. వర్డ్ ఫైల్ తెరిచి ఉంచాను.
सौमित्रः सर, वर्ड फाइल खोल लिया।
రమా శంకర్ - మొదట పైన రిజర్వ్ బ్యాంక్ లోగోను పెట్టు. దాని తర్వాత మానవ వనరుల నియంత్రణ శాఖ, భువనేశ్వర్ అని రాయి. దానికి కింద మధ్యలో ఇది ఉంటుంది.
रमाशंकरः सबसे ऊपर भारतीय रिज़र्व बैंक का लोगो लगाओ। इसके बाद लिखो मानव संसाधन प्रबंध विभाग, भुवनेश्वर। और हाँ यह सब बीच में होगा।
సౌమిత్ర - సరే సార్.
सौमित्रः जी सर।
రమా శంకర్ - ఎడమ వైపు కార్యాలయ ఉత్తర్వు సంఖ్య, కుడివైపు తేదీని రాయి.
रमाशंकरः अब बांयी ओर कार्यालय आदेश संख्या और दांयी ओर तारीख लिखो।
సౌమిత్ర - సరే సార్.
सौमित्रः जी सर।
రమా శంకర్ - ఇప్పుడిక విషయాన్ని రాయాలి. సిబ్బంది - శ్రేణి 3 - స్థానాంతరీకరణ -నివేదించడం – పదోన్నతి అని రాయి. ఇప్పుడిక ఏ అంశం ఉంటే దాన్ని రాయి. పదోన్నతి.
रमाशंकरः अब विषय लिखना होगा। लिखो स्टाफ-श्रेणी III – स्थानांतरण – रिपोर्ट करना – पदोन्नति
రమాశంకర్ - ఇప్పుడు ఉన్న సామగ్రిని వ్రాయి.
रमाशंकरः अब जो सामग्री है उसे लिखो।
సౌమిత్ర - కాని ఏం రాయాలి సార్... నాకేమో నిజానికి కార్యాలయ ఉత్తర్వు భాషే రాదు...
सौमित्रः लेकिन क्या लिखूं सर.... मुझे दरअसल कार्यालय आदेश की भाषा नहीं आती...
రమా శంకర్ - అయితే ఏమవుతుంది... దీనికి అంత గాభరా పడటం దేనికి. నేను నీ స్థానంలో ఉన్నపుడు నాకూ ఎటువంటి జ్ఞానం ఉండేది కాదు. పని చేస్తూఅన్నీ త్వరలోనే నేర్చుకుంటావు.
रमाशंकरः तो क्या हुआ... इसमें इतना घबराने की क्या बात है। जब मैं तुम्हारी जगह था तब मुझे भी यह ज्ञान नहीं था। काम करते-करते जल्द ही सीख जाओगे।
సౌమిత్ర - సరే సార్.
सौमित्रः जी सर।
రమా శంకర్ - భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్, హైదరాబాద్ నుండి తేదీ 29-జనవరి 2016 నాటి కార్యవ్యవహారాల ముగింపు సమయానికి శ్రీ సునీల్ దత్త సింహ్ (హెచ్ ఎస్-0095) డి. జి. ఎం. గ్రేడ్ అధికారి కార్యబాధ్యతలనుండి విముక్తి చేయబడి, గ్రేడ్ `ఈ' అధికారి (సాంకేతిక) పదవిలో పదోన్నతి కోసం ఆయన సామాన్యంగా కార్యాలయ విధుల్లో పదవీబాధ్యతలను స్వీకరించే సమయాన్ని, అతి తక్కువగా కార్యాలయంలో చేరే సమయాన్ని వినియోగించుకొని ఈ కార్యాలయంలో తేది 1 ఫిబ్రవరి 2016 ఉదయం పూట విధులకు చేరుతున్నట్లుగా నివేదించారు - అని రాయి.
रमाशंकरः लिखो – भारतीय रिज़र्व बैंक, हैदराबाद से दिनांक 29 जनवरी 2016 को कारोबार की समाप्ति पर कार्यमुक्त होकर श्री सुनील दत्त सिंह (एच एस – 0095), उप महाप्रबंधक ने ग्रेड ‘ई’ अधिकारी (तकनीकी) के पद पर पदोन्नति के लिए सामान्य कार्यग्रहण और न्यूनतम यात्रा अवधि का उपयोग करने के बाद इस कार्यालय में दिनांक 01 फरवरी 2016 को पूर्वाह्न में ड्यूटी के लिए रिपोर्ट किया है।
సౌమిత్ర - అయిపోయింది సార్.
सौ – हो गया सर।
రమా శంకర్ - రెండో పేరాలో ఈ విధంగా రాయి. నివేదించిన తరువాత శ్రీ సునీల్ దత్త సింహ్ (హెచ్ ఎస్-0095) జూనియర్ ఇంజనీర్ కు 24 నవంబర్ 2015 నుంచి గతసమయంనుంచి ప్రభావితమయేలా అసిస్టెంట్ మేనేజర్ (సాంకేతిక) పదవిలో పదోన్నతి కల్పించడమైనది. సదరు అధికారి పదోన్నతి పూర్తిగా తాత్కాలికమునూ, అనంతిమ ఆధారంగానూ ఉంటుంది. ఒకవేళ ఆయనకన్నా ఇతర సీనియర్ ఉద్యోగులెవరైనా ఉంటే వారి దావాలమీద ప్రతికూల ప్రభావం చూపని విధంగానూ, మరియు ఉన్నత శ్రేణిలో సీనియారిటీకి చెందిన అధికారాలు వర్తించని విధమైన షరతులతోనూ ఈ పదోన్నతి వర్తిస్తుంది.
रमाशंकरः दूसरे पैरा में लिखो... रिपोर्ट करने के बाद श्री सुनील दत्त सिंह (एच एस – 0095), कनिष्ठ अभियंता को दिनांक 24 नवंबर 2015 के भूतलक्षी प्रभाव से सहायक प्रबंधक (तकनीकी) के पद पर पदोन्नत किया गया है जो इस शर्त के अधीन होगा कि उक्त अधिकारी की पदोन्नति पूर्णतः तदर्थ और अनंतिम आधार पर होगी और उनके वरिष्ठो, यदि कोई हो, के दावों पर प्रतिकूल प्रभाव डाले बिना होगी तथा उन्हें उच्च ग्रेड में वरिष्ठता का कोई अधिकार नहीं होगा।
సౌమిత్ర - సరే సర్.
सौ – जी सर।
రమా శంకర్ - మూడో పేరాలో రాయి. శ్రీ సునీల్ దత్త సింహ్, సహాయక మేనేజర్ (సాంకేతిక) ను వెంటనే అమలు పరుస్తూ ఎస్టేట్ విభాగంలో నియమించడమైనది.
रमाशंकरः तीसरे पैरा में लिखो... श्री सुनील दत्त सिंह, सहायक प्रबंधक (तकनीकी) को तत्काल प्रभाव से संपदा विभाग में तैनात किया गया है।
సౌమిత్ర - రాశాను సార్.
सौ – लिख दिया सर।
రమా శంకర్ - ఇప్పుడిక నాలుగో పేరాలో రాయి. శ్రీ సునీల్ దత్త సింహ్ కు అదే తారీకు నుంచి `ఈ' గ్రేడ్ అధికారి (సాంకేతిక) గా లభించే భత్యం పొందడానికి హక్కుదారువుతాడు.
रमाशंकरः अब चौथे पैरा में लिखो श्री सुनिल दत्त सिंह उसी तारीख से बैंक के ग्रेड ई अधिकारियों (तकनीकी) के लिए लागू ग्रेड भत्ता प्राप्त करने के हकदार होंगे।
సౌమిత్ర – సార్. పూర్తయిందా?
सौमित्रः सर, पूरा हो गया?
రమా శంకర్ – అవును. అయింది. దీని మీద అసిस्टॆंस्टॆस्స్టెంట్ జనరల్ మేనేజర్(పరిపాలన) సంతకం చేస్తారు. కుడివైపు బ్రాకెట్లో ఆయన పేరు రాయి. దాని కింద పదవిని రాయి.
रमाशंकरः हाँ। इस पर सहायक महाप्रबंधक (प्रशासन) हस्ताक्षर करेंगे। दांयी ओर कोष्ठक में उनका नाम लिखो और उसके नीचे पदनाम लिख दो।
రమా శంకర్ - ఇప్పుడిక ఈ ముసాయిదా అసిస్టెంట్ జనరల్ మేనేజర్ గారి ఆమోదం నిమిత్తం పంపు. ఆమోదం పొందినతరువాతనే కార్యాలయ ఉత్తర్వు జారీ చేయవచ్చును.
रमाशंकरः अब यह मसौदा सहायक महाप्रबंधक महोदय को अनुमोदनार्थ प्रस्तुत कर दो। अनुमोदित होने पर ही कार्यालय आदेश जारी किया जा सकता है।
సౌమిత్ర – సరే.
सौमित्रः जी।
రమా శంకర్ - మరో విషయం. ఈ పత్రానికి సెక్షన్ 3(3) వర్తిస్తుంది. కాబట్టి దీన్ని హిందీ, ఇంగ్లీష్ భాషలు రెండింటిలోను జారీ చేయాలి.
सौमित्रः एक बात और। यह दस्तावेज धारा 3(3) के अंतर्गत आता है। अतः इसे हिंदी और अंग्रेजी दोनों भाषाओं में जारी करना है।
సౌమిత్ర - అలాగే సార్.
रमाशंकरः जी सर।
రమా శంకర్ - నువ్వు ఇప్పుడు ఎవరి సహాయం లేకుండా తరువాత కార్యాలయ ఉత్తర్వు తయారు చేయగలవని నా నమ్మకం.
रमाशंकरः उम्मीद है कि तुम बिना किसी की सहायता लिए अगला कार्यालय आदेश तैयार कर सकोगे।
సౌమిత్ర- అవును సార్. మీ విశ్వాసాన్ని తప్పకుండా నిజం చేస్తాను.
रमाशंकरः जी सर। मैं आपकी अपेक्षाओं पर अवश्य खरा उतरूँगा।
4.4 విదేశీ మారకం / विदेशी मुद्रा
4.4.1 విదేశీ మారకం బ్యాంకు ఖాతా / विदेशी मुद्रा बैंक खाता
ప్ర: విదేశీ మారకం అంటే ఏమిటి?
प्रश्न: विदेशी मुद्रा क्या है?
స: దేశీయ మారకం తప్ప ఇతర దేశాల మారకాన్ని విదేశీ మారకంగా వ్యవహరిస్తారు.
उत्तर: विदेशी मुद्रा का अर्थ है, देश की मुद्रा के अलावा अन्य देशों की मुद्रा।
ప్ర: విదేశీ మారకం ఎందుకు అవసరం?
प्रश्न: विदेशी मुद्रा क्यों आवश्यक है?
స: రెండు దేశాలు లేదా అంతకు మించిన దేశాల మధ్య వ్యాపారం (ఎగుమతి, దిగుమతి) జరుగుతుందో అప్పుడు చెల్లింపులకు ఆ దేశంయొక్క మారకం వినియోగిస్తారు. అందుకని విదేశీ మారకం అవసరం.
उत्तर: जब दो या दो से अधिक देशों के बीच व्यापार (आयात या निर्यात ) होता है तो उस स्थिति में भुगतान उस देश की मुद्रा में किया जाता है, इसलिए विदेशी मुद्रा की आवश्यकता होती है।
ప్ర: విదేశీ మారక నిధులు ఎక్కడ నుంచి లభిస్తుంటాయి?
प्रश्न: विदेशी मुद्रा निधियों का उपलब्ध स्त्रोत क्या है?
స: ప్రధానంగా ప్రవాస భారతీయుల నుండి లభించే జమలు, అంతర్జాతీయ వ్యాపారం. మన దేశంలో ప్రవాస భారతీయులు / భారతీయ మూలానికి చెందిన వ్యక్తులకు క్రింద పేర్కొన్న జమ పథకాలున్నాయి.
उत्तर: मुख्य रूप से अनिवासी भारतीयों से प्राप्त जमा राशियां तथा अंतरराष्ट्रीय व्यापार।
हमारे देश में अनिवासी भारतीय / भारतीय मूल के व्यक्ति के लिए जमा योजनाएं:
- భారతీయ ద్రవ్య రూపకంగా - ప్రవాస భారతీయుల ఖాతా బాహ్యంగా (ఎన్.ఆర్.ఐ.) పొదుపు ఖాతా
- भारतीय रुपये में अनिवासी खाता बाह्य (एनआरई) बचत खाता
- భారతీయ ద్రవ్య రూపకంగా - ప్రవాస భారతీయుల ఖాతా బాహ్యంగా (ఎన్.ఆర్.ఐ.) కరెంటు ఖాతా
- भारतीय रुपये में अनिवासी खाता बाह्य (एनआरई) चालू खाता
- భారతీయ ద్రవ్య రూపకంగా - ఎన్.ఆర్.ఐ పొదుపు / కరెంటు / ఆర్.డి. ఖాతా
- भारतीय रुपये में एनआरओ चालू / बचत / आरडी खाते
- విదేశీ మారక ద్రవ్యంలో విదేశంలోఉన్నభారతీయుల ఖాతా (ఎఫ్.సి.ఎన్.ఆర్) యు.ఎస్.డి, జిబిపి, యూరో, ఆస్ట్రేలియన్ డాలర్, కెనెడియన్ డాలర్ మొ!!
- विदेशी मुद्रा अनिवासी खाता (एफसीएनआर) यूएसडी , जीबीपी , यूरो , अस्ट्रेलियन डॉलर व कैनेडियन डॉलर
ప్ర: ఎన్.ఆర్.ఐ. ఖాతాలను ఎవరెవరు తెరుచుకోవచ్చు?
प्रश्न: एनआरआई खाते कौन- कौन खोल सकते हैं?
స: ప్రవాస భారతీయులందరూ, విదేశీ మూలానికి చెందిన వ్యక్తులు తెరవ వచ్చు.
उत्तर: सभी अनिवासी भारतीय तथा विदेशी मूल के व्यक्ति।
ప్ర: ప్రవాస భారతీయులు విదేశాల నుంచి ఎన్.ఆర్.ఐ. ఖాతాలు తెరిచి నిర్వహించ వచ్చా?
प्रश्न: क्या अनिवासी भारतीय विदेश से अपना एनआरई खाता खोल सकते हैं?
స: అవును, చేయవచ్చు. ఈ రోజుల్లో మన దేశంలో ఎన్నో బ్యాంకుల ద్వారా ఆన్ లైన్ ఖాతా తెరిచేందుకు వసతులు కల్పించారు.
उत्तर: हां, आजकल भारत में कई बैंकों द्वारा ऑनलाइन खाता खोलने की सुविधा प्रदान की गई है।
ప్ర: రెండు భిన్న ఖాతాదార్ల ద్వారా ఎన్ ఆర్ ఐ ఖాతాలకు నిధులు బదిలీ చేయవచ్చా?
प्रश्नः क्या दो भिन्न-भिन्न खातेदारों द्वारा एनआरआई खातों में निधियों का अंतरण किया जा सकता है?
స: వాస్తవ, నిజ ప్రయోజనాలు కోసం అధికృత డీలర్ ద్వారా ఒక వ్యక్తీ ఎన్.ఆర్.ఐ. ఖాతా రెండో వ్యక్తి ఎన్.ఆర్.ఐ. ఖాతాకు నిధులు బదిలీ చేయవచ్చు.
उत्तरः वास्तविक और निजी प्रयोजनों से प्राधिकृत व्यापारी के माध्यम से एक व्यक्ति के एनआरआई खाते से दूसरे व्यक्ति के एनआरआई खाते में निधियों का अंतरण किया जा सकता है।
ప్రః విదేశంలో ఉన్న భారతీయుల ద్వారా ఖాతా తెరవడానికి ఏమయినా హద్దు ఉందా?
प्रश्नः क्या अनिवासी भारतीयों द्वारा खाता खोलने की संख्या के लिए कोई सीमा है?
సః లేదు. ప్రవాస భారతీయులు తమకు కావలసినట్లుగా ఎన్నయినా ఎన్ఆర్ఓ, ఎన్ఆర్ఈ లేదా ఎఫ్సీఎన్ఆర్ ఖాతాలు తెరవవచ్చు.
उत्तर: नहीं, अनिवासी भारतीय अपनी इच्छानुसार जितना चाहे उतना एनआरओ, एनआरई या एफसीएनआर खाते खोल सकते हैं।
ప్ర: ఎన్.ఆర్.ఐ. ఖాతాలకు నామినేషన్ సౌకర్యం ఉందా?
प्रश्न: क्या एनआरई खाते लिए नामांकन की सुविधा उपलब्ध है?
స: ఉంది.
उत्तर: हां।
ప్ర: ఎన్.ఆర్.ఐ. ఖాతాను సంయుక్త ఖాతాదారునిగా దేశంలో ఉన్న వ్యక్తి ఖాతా నిర్వహణ చేయవచ్చా?
प्रश्न: क्या एनआरई खाते में संयुक्त खाता धारक के रूप में निवासी व्यक्ति खाते का परिचालन कर सकता है?
స: ఈ దేశంలో ఉన్న వ్యక్తి సంయుక్త ఖాతాదారునిగా నిర్దిష్ట ప్రాధికార పత్రం ఆధారంగా ఎన్ ఆర్ ఈ ఖాతా నిర్వహణ చేయవచ్చు.
उत्तर: निवासी संयुक्त खाता धारक के विनिर्दिष्ट मुख्तारनामा / प्राधिकार पत्र के आधार पर एनआरई खाते में परिचालन कर सकता है।
ప్ర: ఎన్.ఆర్.ఐ. / ఎఫ్ సి ఎన్ ఆర్ ఖాతాల లోని సొమ్మును ప్రత్యావర్తనం (రీపాట్రియేషన్) చేయవచ్చా?
प्रश्न: क्या एनआरई / एफसीएनआर खाते में निधि प्रत्यावर्तनीय है?
స: ఎన్.ఆర్.ఐ / ఎఫ్ సి ఎన్ ఆర్ ఖాతాలో ఉండే అన్ని నిధులకు పూర్తిగా ప్రత్యావర్తనీయత ఉంది.
उत्तर: एनआरई / एफसीएनआर खाते में सभी राशि पूर्णतः प्रत्यावर्तनीय है।
ప్రః నిశ్చిత జమా(టెర్మ్ డిపాజిట్)ని గడువు పూర్తి కాకముందే తీసుకోవచ్చా?
प्रश्न: क्या मियादी जमा परिपक्वता से पूर्व बन्द किया जा सकता है?
జవాబు: అవును. పరిపక్వతకు సంబంధించిన నిబంధనల ప్రకారం గడువు పూర్తి కాకముందే తీసుకోవచ్చు.
उत्तर: हाँ, परिपक्वता संबंधी प्रावधानों के तहत परिपक्वता से पूर्व बन्द किया जा सकता है।
4.4.2 జమచేసిన సొమ్ముకు బదులుగా అడ్వాన్సులు / రుణాలు / जमा के एवज में अग्रिम / ऋण
ప్ర: భారతదేశంలో ఎన్.ఆర్.ఇ. / ఎఫ్.సి.ఎన్.ఆర్. ఖాతాలోని నిల్వ ఉన్న సొమ్మును చూపిస్తూ దానికి బదులుగా ఖాతాదారు స్వయంగా రూపాయలలో రుణం పొందవచ్చా?
प्रश्न: क्या भारत में एनआरई / एफसीएनआर खाते में जमा के एवज में जमाकर्ता स्वयं रुपये में ऋण ले सकता है?
స: పొందవచ్చు.
उत्तर: हां।
ప్ర: ఖాతాదారులు ఈ జమలు సెక్యూరిటీగా ఉంచి రుణం తీసుకోవచ్చా?
प्रश्न: क्या जमाकर्ताओं द्वारा इन जमाओं की प्रतिभूति के एवज में ऋण लिया जा सकता है?
స: తీసుకోవచ్చు.
उत्तर: हां।
ప్ర: మూడో కక్షిదారు ద్వారా విదేశాలలో ఈ జమల బదులుగా రుణం తీసుకోవచ్చునా?
प्रश्न: क्या तृतीय पक्ष द्वारा विदेशों में इन जमाओं के एवज में ऋण लिया जा सकता है?
స: తీసుకోవచ్చు.
उत्तर: हां।
4.4.3 తిరిగివచ్చే ప్రవాసులకు లభించే సౌకర్యాలు / लौटने वाले भारतीयों के लिए उपलब्ध सुविधाएं
ప్ర: మనదేశానికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు ప్రవాసభారతీయులు విదేశాల్లో సంపదను నిలిపి ఉంచుకోవచ్చా?
प्रश्न: भारत वापसी पर, एनआरआई विदेशों में अपनी संपत्ति बनाए रख सकते हैं?
స: ఉంచుకోవచ్చు, వారు తమ సంపదను యథాతథంగా ఉంచుకోవచ్చు.
उत्तर: हां, भारत वापसी पर एनआरआई विदेशों में अपनी संपत्ति बनाए रख सकते हैं।
ప్ర: ప్రవాస భారతీయులు విదేశాలలో ఆర్జించిన సొమ్మును భారతదేశంలో విదేశీ మారక ఖాతాలో నిల్వ ఉంచు కోవచ్చా?
प्रश्न: क्या अनिवासी भारतीय विदेशों में उपार्जित धन भारत में विदेशी मुद्रा खाते में रख सकते हैं?
స: ఉంచుకోవచ్చు. భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తరువాత (నివాస విదేశీ మారక ఖాతాలో) తమ సొమ్మును నిల్వ ఉంచుకోవచ్చు.
उत्तर: हाँ , भारत लौटने के बाद ( निवासी विदेशी मुद्रा खाता में ) अपना धन रख सकते हैं।
ప్ర: విదేశీ మారకాన్ని ఆర్.ఎఫ్.సి. ఖాతాకు జమ చేయవచ్చా?
प्रश्न: क्या विदेशी मुद्रा को आरएफसी खाते में जमा किया जा सकता है?
స: చేయవచ్చు, సొమ్ము యుఎస్ డాలర్లు 5000 కి సమానంగా లేదా అంతకన్నాఎక్కువ ఉన్నట్లయితే ఈ మారకద్రవ్యాన్ని డిక్లరేషన్ లో ప్రకటించవలసి ఉంటుంది.
उत्तर: हाँ, और यदि राशि $ 5000 अमेरिकी डालर से अधिक या इसके समकक्ष है तो यह मुद्रा घोषणा पत्र में घोषित किया जाना चाहिए।
ప్ర: ఆర్.ఎఫ్.సి. ఖాతాలో ట్రావెలర్స్ చెక్ లను జమ చేయవచ్చా?
प्रश्न: क्या यात्री चेक आर एफ सी खाते में जमा किया जा सकता है?
స: చేయవచ్చు, సొమ్ము 10 వేల యూఎస్ డాలర్లను లేదా అంతకు మించి ఉంటే దానిని వివరణ పత్రం ద్వారా ప్రకటించాల్సి ఉంటుంది.
उत्तर: हां , यदि हाँ , यदि राशि यूएस $10,000 से अधिक या इसके समकक्ष है, तो यह मुद्रा घोषणा पत्र में घोषित किया जाना चाहिए।
ప్ర: ఆర్.ఎఫ్.సి. ఖాతా సొమ్మును స్థానిక చెల్లింపులకు వినియోగించ వచ్చా?
प्रश्न: क्या आरएफसी खाते के धन का इस्तेमाल स्थानीय भुगतान करने के लिए किया जा सकता है?
స: వినియోగించవచ్చు.
उत्तर: हां।
ప్ర: తిరిగి వచ్చిన ప్రవాసభారతీయులు మళ్ళీ విదేశాలకు వెళ్ళినప్పుడు ఆర్.ఎఫ్.సి. ఖాతాల నుంచి ఎఫ్.సి.ఎన్.ఆర్(బి) / ఎన్.ఆర్.ఇ ఖాతాల లోకి తమసొమ్మును ట్రాన్స్ఫర్ చేయవచ్చా?
प्रश्न: क्या भारत लौटे भारतीय फिर से विदेश जाने पर आरएफसी खाते से एफसीएनआर (बी) / एनआरई खाते में अपना धन अंतरण कर सकते हैं?
స: మార్చవచ్చు.
उत्तर: हां।
ప్ర: ఆర్.ఎఫ్.సి. ఖాతా సొమ్ముకు పూర్తి ప్రత్యావర్తనీయత ఉందా?
प्रश्न: क्या आरएफसी सी खाते में धन पूर्णतः प्रत्यावर्तनीय है?
స: ఉంది.
उत्तर: हां।
ప్ర: ఆర్.ఎఫ్.సి. ఖాతాను ప్రవాస లేదా నివాస భారతీయులతో సంయుక్తంగా తెరిచే వీలుందా?
प्रश्न: क्या आरएफसी खाता निवासी या अनिवासी भारतीय के साथ संयुक्त रूप से खोला जा सकता है?
స: వీలులేదు.
उत्तर: नहीं।
ప్ర: ఆర్.ఎఫ్.సి. ఖాతాను ఎన్ని సంవత్సరాలకు గాను ఉంచవచ్చు?
प्रश्न: आरएफसी खाता कितने वर्षों के लिए रखा जा सकता है?
స: ఎన్ని సంవత్సరాలకైనా ఉంచవచ్చు.
उत्तर: आरएफसी खाता कई वर्षों के लिए रखा जा सकता है।
ప్ర: ఆర్.ఎన్.ఓ.ఆర్. అంటే ఏమిటి?
प्रश्न: आरएनओआर क्या है?
స: స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చిన ప్రవాసభారతీయులను ఆర్.ఎన్.ఓ.ఆర్.గా వ్యవహరిస్తారు. గడచిన 10 ఏళ్లలో 9 ఏళ్ల పాటు ప్రవాసులుగా ఉండాలి. లేదా గడచిన ఏడేళ్ళలో 729 రోజులను మించి భారతదేశంలో నివసించి ఉండకూడదు.
उत्तर: लौटने वाले भारतीयों की स्थिति आरएनओआर की होगी। यदि वह विगत 10 वर्षों में 09 वर्ष अनिवासी रहे हैं या विगत 07 वर्षों में 729 दिनों से ज्यादा भारत में नहीं रहे हों।
ప్ర: ఆర్.ఎఫ్.సి. ఖాతాలను ఏయే మారకద్రవ్యాలలోతెరవవచ్చు?
प्रश्न: आरएफसी खाते किन मुद्राओं में खोले जा सकते हैं?
స: ప్రస్తుతం యు.యస్. డాలర్, యూరో, బ్రిటిష్ పౌండ్ లతో ఆర్.ఎఫ్.సి. ఖాతాలను తెరిచే సౌకర్యం ఉంది.
उत्तर: वर्तमान में यूएस डॉलर, यूरो और ब्रिटिश पाउंड में आरएफसी खाते खोले जा सकते हैं।
4.4.4 ప్రవాస భారతీయులైన / భారత మూలాలున్న వ్యక్తుల పెట్టుబడి / अनिवासी भारतीय / भारतीय मूल के व्यक्तियों द्वारा निवेश
ప్ర: భారతదేశంలో ప్రవాస భారతీయుల ద్వారా పెట్టుబడికి ప్రముఖ పద్ధతులు / ఆధారాలు ఏమిటి?
प्रश्न: भारत में अनिवासी भारतीयों द्वारा निवेश के प्रमुख तरीके / आधार क्या हैं?
స: ప్రత్యావర్తనీయమైన (రీపాట్రియబుల్) మరియు ప్రత్యావర్తనీయంకాని (నాన్ రీపా ట్రియబుల్) ఆధారాలమీద.
उत्तर: प्रत्यावर्तनीय आधार पर और गैर प्रत्यावर्तनीय आधार पर।
ప్ర: ఎన్.ఆర్.ఐ. / పి.ఐ.ఓ. ఏ శ్రేణుల ఆధారంగా భారతదేశంలో పెట్టుబడి చేయవచ్చును?
प्रश्न: एनआरआई / पीआईओ किस श्रेणियों के तहत भारत में निवेश कर सकते हैं?
స:
उत्तर:
- ప్రత్యక్ష (డైరెక్ట్) విదేశీ పెట్టుబడి పథకం ద్వారా పెట్టుబడి.
- పోర్టు ఫోలియో పెట్టుబడి పథకం ద్వారా ప్రవాస భారతీయుల పెట్టుబడి.
- ప్రవాస భారతీయుల ద్వారా ప్రత్యావర్తనీయంకాని ఆధారంగా షేర్ల కొనుగోలు మరియు అమ్మకం.
- ప్రవాస వ్యక్తుల ద్వారా భారతీయ కంపెనీల షేర్లు, మార్చగలిగే డిబెంచర్లు తప్ప మిగిలిన సెక్యూరిటీల కొనుగోలు మరియు అమ్మకం.
- प्रत्यक्ष विदेशी निवेश योजना के तहत निवेश
- पोर्टफोलियो निवेश योजना के तहत अनिवासी भारतीयों द्वारा निवेश
- अनिवासी भारतीयों द्वारा गैर प्रत्यावर्तनीय आधार पर शेयरों की खरीद और बिक्री
- अनिवासी व्यक्ति द्वारा भारतीय कम्पनी के शेयरों और परिवर्तनीय डिबेंचरों के अलावा प्रतिभूतियों की खरीद और बिक्री।
4.4.5 ప్రవాసభారతీయుల కోసం ప్రత్యావర్తనం (రీపాట్రియేషను) / अनिवासियों के लिए प्रत्यावर्तन:
ప్ర: ఎవరైనా ప్రవాసీయ వ్యక్తి భారతదేశంలో లభించే పింఛను ప్రత్యావర్తనం చేయవచ్చా?
प्रश्न: क्या एक अनिवासी भारत में प्राप्त उनकी पेंशन प्रत्यावर्तित कर सकते हैं?
స: చేయవచ్చు.
उत्तर: हां।
ప్ర: ప్రవాసభారతీయుడు మనదేశంలో ఉన్న ప్రత్యావర్తనీయంకాని నిధుల మీద వచ్చిన వడ్డీని ప్రత్యావర్తనం చేయవచ్చా?
प्रश्न: क्या एनआरआई भारत में गैर प्रत्यावर्तनीय जमा पर अर्जित ब्याज प्रत्यावर्तित कर सकते हैं?
స: చేయవచ్చు.
उत्तर: हां।
ప్ర: ప్రవాస భారతీయుడు భారతదేశంలో తన ఇంటి / ఫ్లాట్ ద్వారా లభించిన అద్దె సొమ్మును ప్రత్యావర్తనం చేయవచ్చా?
प्रश्न: क्या अनिवासी भारतीय भारत में अपने घर / फ्लैट से प्राप्त किराया प्रत्यावर्तित कर सकते हैं?
స: చేయవచ్చు.
उत्तर: हां।
4.4.6 ఇతరాలు विविध:
ప్ర: ప్రవాసభారతీయుడు విదేశం నుంచి జీవన ప్రమాణ పత్రం దాఖలు చేయవచ్చా?
प्रश्न: क्या एक अनिवासी विदेश से अपने जीवन प्रमाण पत्र प्रस्तुत कर सकता है?
జ: చేయవచ్చు.
उत्तर: हां।
ప్ర: ఎన్.ఆర్.ఐ. తన ఎన్.ఆర్.ఓ. ఖాతా నుంచి విదేశాలకు ఏడాదికి ఎంత సొమ్ము పంపవచ్చు?
प्रश्न: एक एनआरआई अपने एनआरओ खाते से प्रतिवर्ष कितना पैसा विदेश भेज सकता है?
స: ఆర్థిక సంవత్సరంలో 1 మిలియన్ యు.ఎస్. డాలర్ల పరిమితికి లోబడి.
उत्तर: हर वित्तीय वर्ष में 1 मिलियन यूएस डॉलर तक।
ప్ర: ప్రవాస భారతీయుడు తన నియుక్తదారుని (ఎంప్లాయర్) నుంచి మన దేశంలో రూపాయలలో హౌసింగ్ రుణ ప్రయోజనం పొందవచ్చా?
प्रश्न: क्या अनिवासी भारतीय अपने नियोक्ता से भारत में रुपए में आवास ऋण का लाभ उठा सकते हैं?
స: పొందవచ్చు.
उत्तर: हां।
ప్ర: విదేశీ మారకద్రవ్యం ప్రవాసభారతీయుల (ఎఫ్ సిఎన్ ఆర్) ఖాతా నిధి రుణం ఏ ప్రయోజనం కోసం ఇస్తారు.
प्रश्न: विदेशी मुद्रा अनिवासी खाता जमा राशि ऋण किस उद्देश्यों के लिए दिया जाता है?
స:
उत्तर:
- పెట్టుబడి వస్తువుల దిగుమతుల కోసం
- ముడి సరుకు, నివిష్టుల (ఇన్ పుట్స్) దిగుమతుల కోసం
- గృహ సంబంధ పెట్టుబడి వస్తువుల కోసం
- ముడిసరుకుతో సహా గృహ సంబంధమైన నివిష్టుల (ఇన్ పుట్స్) కోసం
- पूंजीगत वस्तुओं के आयात के लिए
- कच्चे माल और निविष्टियों के आयात के लिए
- घरेलू पूंजीगत वस्तुओं के लिए
- कच्चे माल सहित घरेलू निविष्टियों के लिए
ప్ర: విదేశీ యాత్రీకులు స్వల్పావధికి భారత్ వచ్చినప్పుడు ఖాతా తెరవ వచ్చా?
प्रश्न: क्या विदेशी यात्री जब अल्पावधि के लिए भारत आते हैं तब बैंक खाता खोल सकते हैं?
స: తెరవవచ్చు. ప్రవాస రూపాయి ఖాతా (కరెంటు / పొదుపు) (ఎన్.ఆర్.ఓ.): విదేశీ మారక వ్యాపారం చేసే అధికృత వ్యాపారి బ్యాంకు విదేశీయాత్రికుడి అభ్యర్ధన మేరకు ఖాతా తెరవవచ్చు. ఈ రకమైన ఖాతాలు ఎక్కువగా ఆరునెలల వ్యవధికి తెరవవచ్చు.
उत्तर: जी हाँ। अनिवासी रुपया खाता (चालू / बचत) (एनआरओ): प्राधिकृत व्यापारी बैंक जो विदेशी मुद्रा व्यापार करता है; विदेशी यात्री के अनुरोध पर खाता खोला जा सकता है। इस प्रकार के खाते अधिकतम 06 महीने तक के लिए खोले जाते हैं।
ప్రవాస భారతీయ రూపాయి ఖాతా తెరుచుటకు ఏయే దస్తావేజులు అవసరం అవుతాయి?
प्रश्न: अनिवासी रुपया खाता खोलने के लिए किन–किन दस्तावेजों की जरूरत होती है?
స:
उत्तर:
- చట్ట బద్దమైన పాస్ పోర్ట్ తో పాటు, అవసరమైన సంబంధింత గుర్తింపు పత్రాలు దాఖలు చేయాలి.
- అధికృత బ్యాంకు ఖాతా తెరిచే ముందు వినియోగదారు కెవైసీ నియమాలు పాటించాడా లేదా అన్నది గమనించాలి.
- अनिवासी रूपया खाता खोलने के लिए वैध पासपोर्ट के साथ आवश्यक सम्बन्धित पहचान पत्रों की आवश्यकता होती है।
- प्राधिकृत बैंक को भी चाहिए कि खाता खोलते समय अपने ग्राहक को जानिए (के वाई सी) की आवश्यक शर्तों का पालन करे।
ప్ర: విదేశీయులు భారతదేశంలో నివసిస్తుంటే నివాస ఖాతాలు తెరవచ్చా?
प्रश्न: क्या विदेशी नागरिक जो भारत के निवासी हैं वे निवासी खाता खोल सकते हैं?
స: తెరవవచ్చు, విదేశీయులు భారతదేశంలో చట్టబద్ధమైన పాస్ పోర్ట్ తో ఉంటే అటువంటి నివాసీయ ఖాతాను తెరవవచ్చు.
उत्तर: जी हाँ। विदेशी नागरिक जो भारत में वैध पासपोर्ट के साथ काम करते हैं वे निवासी खाता खोल सकते हैं।
ప్ర: విదేశీ మారక రుణం అంటే ఏమిటి?
प्रश्न: विदेशी मुद्रा ऋण क्या है?
స: ప్రధానంగా విదేశీ మారక రుణం ఎగుమతి, దిగుమతుల ద్రవ్య పోషణ కోసం ఇస్తుంటారు.
उत्तर: विदेशी मुद्रा ऋण मुख्यत: आयात-निर्यात वित्तपोषण के लिए दिया जाता है।
ప్ర: ఎగుమతి రుణం ఎన్ని వికల్ప రూపాలలో ఇస్తారు? వాటి పేర్లేమిటి?
प्रश्न: निर्यात ऋण के कितने प्रचलित रूप हैं और उनका नाम क्या है?
స: ఎగుమతి, దిగుమతి రుణాలు రెండు రకాలు
- నౌకా రవాణాపూర్వ రుణం
- నౌకా రవాణానంతర రుణం
उत्तर: निर्यात व आयात ऋण के दो प्रकार हैं: -
- पोत लदान पूर्व ऋण ( प्री शिपमेंट )
- पोत लदानोत्तर ऋण ( पोस्ट शिपमेंट )
ప్ర: భారతదేశం లో ఎగుమతుల పునర్విత్తీయతను (రీఫైనాన్సింగ్) ఇచ్చేదెవరు?
प्रश्न: भारत में निर्यात पुनर्वित्तीयन कौन उपलब्ध कराता है?
స: భారతదేశంలో భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు ఎగుమతుల పునర్విత్తీయతను అందజేస్తుంది.
उत्तर: भारत में निर्यात पुनर्वित्तीयन भारतीय रिजर्व बैंक द्वारा उपलब्ध कराया जाता है।
ప్ర: పునర్విత్తీయతకు నిర్ణయించిన గరిష్ట వ్యవధి ఎంత?
प्रश्न: पुनर्वित्तीयन की अधिकतम अवधि क्या है?
స: ఎక్కువలో ఎక్కువ 180 రోజులు.
उत्तर: इसकी अधिकतम अवधि 180 दिनों की होती है।
ఆధ్యాయం अध्याय 5
సమగ్ర పదసంగ్రహం / समग्र शब्दावली
अंग्रेजी | తెలుగు | हिंदी |
Accident insurance | ప్రమాద భీమా | दुर्घटना बीमा |
Accident Leave | ప్రమాద సెలవు | दुर्घटना छुट्टी |
Account holder | ఖాతాదారుడు | खातेदार |
Adverse Effect | ప్రతికూల ప్రభావం | प्रतिकूल प्रभाव |
Age | వయస్సు | आयु |
Agreement | ఒప్పందం | करार |
Agricultural rent | వ్యవసాయపు అద్దె, కౌలు | लगान |
Agriculture loan | వ్యవసాయ ఋణం | कृषिऋण |
Allotment | కేటాయింపు | आबंटन |
Alternative arrangement | ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాటు | वैकल्पिक व्यवस्था |
AM | యాంటి మెరిడియన్, ఉదయం | पूर्वाह्न |
Amount | మొత్తం, సొమ్ము | रक़म |
Annual credit plan target | ఆర్ధిక సంవత్సర ఋణ ప్రణాళిక లక్ష్యము | वार्षिक ऋण योजना लक्ष्य |
Appellate Authority | పునర్విచారణ అధికారి | अपीलीय प्राधिकारी |
Applicable | వర్తించు | लागू |
Application | అభ్యర్ధన | आवेदन |
Application | దరఖాస్తు | आवेदन |
Appointment | నియామకం | नियुक्ति |
Appointment Letter | నియామక పత్రము | नियुक्ति पत्र |
Approval | అనుమతి | अनुमोदन |
Assistant General Manager (Admin) | సహాయక జనరల్ మానేజర్ (పరిపాలన) | सहायक महाप्रबंधक (प्रशासन) |
Assistant Manager | సహాయక నిర్వహణాధికారి | सहायक प्रबंधक |
Authority Letter | అధికార పత్రము | प्राधिकार पत्र |
Authorized Branches | అధికృత శాఖలు | प्राधिकृत शाखाएं |
Auto Renewal | స్వయం పునరుద్ధరణ / తిరిగి పొడిగింపు | स्वत: नवीकरण |
Awareness | అవగాహన | जागरूकता |
Back to Back Letter of Credit | పరపతి పత్రమునకు బదులుగా పరపతి పత్రము | साख पत्र के एवज में साख पत्र |
Balance | శేషము, నిలువ | शेष |
Balance of Payment | చెల్లింపు సంతులనం | भुगतान संतुलन |
Balance of Trade | వ్యాపార సమతుల్యత | व्यापार संतुलन |
Bank branch | బ్యాంకు శాఖ | बैंक शाखा |
Basic bank account | ప్రాథమిక బ్యాంకు ఖాతా | बुनियादी बैंक खाता |
Basic Pay | మూల వేతనం | मूल वेतन |
Beneficiary | లబ్ధిదారుడు | लाभार्थी |
Bill of Exchange | మారకపు బిల్లు | विनिमय बिल |
Bill of Lading | సరుకు ఎక్కింపు రసీదు | लदान बिल |
Block Level Bankers’ Committee | బ్లాక్ స్థాయి బ్యాంకర్ల కమిటీ | खण्ड स्तरीय बैंकर समिति |
Borrower | ఋణగ్రహీత | उधारकर्ता |
Branch expansion | శాఖా విస్తరణ | शाखा विस्तार |
Business correspondent | వ్యాపార ప్రతినిధి | कारोबार प्रतिनिधि |
Buyer's Credit | కొనుగోలుదారుని క్రెడిట్ | खरीददार की साख |
Candidate | అభ్యర్ధి | उम्मीदवार |
Casual Leave | ఆకస్మిక సెలవు | आकस्मिक छुट्टी |
Charge | కార్యభారం, పదవీబాధ్యత | कार्यभार |
Charge Sheet | ఆరోపణ పత్రము | आरोप पत्र |
Charge Sheeted | ఆరోపించబడిన వ్యక్తి | आरोपी |
Citizen | పౌరుడు | नागरिक |
Claim | దావా | दावा |
Clarification | స్పష్టీకరణ | स्पष्टीकरण |
Class III | శ్రేణి III | श्रेणी III |
Close of Business | వ్యాపారం మూసివేత | कारोबार की समाप्ति |
Collateral security | అదనపు హామీ | संपार्श्विक प्रतिभूति |
Competent Authority | సమర్ధ అధికారి | सक्षम प्राधिकारी |
Complaint | ఫిర్యాదు | शिकायत |
Conduct | ఆచరణ | आचरण |
Confidential | రహస్యమైన / గోప్యమైన | गोपनीय |
Confirmed LC | ధ్రువీకరించిన క్రెడిట్ పత్రము | पुष्टीकृत साख पत्र |
Confirming Bank | నిర్ధారణచేయు బ్యాంకు | पुष्टिकर्ता बैंक |
Credit plan | ఋణ ప్రణాళిక | ऋण योजना |
Credit-deposit ratio | ఋణ- జమల నిష్పత్తి | ऋण-जमा अनुपात |
Crop Insurance Scheme | పంట భీమా పధకము | फसल बीमा योजना |
Crop loan | పంట ఋణము | फसल ऋण |
Customer | వినియోగదారుడు | ग्राहक |
Customer Service Point | ఖాతాదారుని సేవా కేంద్రము | ग्राहक सेवा केंद्र |
Dairy and fisheries | పాలు మరియు మత్స్యపాలన | डेरी और मत्सपालन |
Date | తేది | तारीख |
Date of Shipment | రవాణా తేది | लदान तिथि |
Declaration | ధ్రువీకరణ | घोषणापत्र |
Deduction | తీసివేత, తగ్గింపు | कटौती |
Defence Representative | ప్రతిపక్ష ప్రతినిధి | विपक्ष प्रतिनिधि |
Denomination | విలువ కలిగిన | मूल्यवर्ग |
Department | శాఖ | विभाग |
Deposit | జమ | जमा |
Deposit and withdrawal | జమ మరియు తీసుకొనుట | जमा और आहरण (निकासी) |
Deposit slip | జమ పత్రము | जमापर्ची |
Depute | పంపుట | प्रतिनियुक्त करना |
Designation | పదవి / ఉద్యోగము పేరు | पदनाम |
Differential rate of interest scheme | విభేదక వడ్డీ రేటు పధకము | विभेदक ब्याज दर योजना |
Disciplinary Action | క్రమ శిక్షణ చర్య | अनुशासनिक कार्यवाही |
Discipline Desk | క్రమ శిక్షణ డెస్క్ | अनुशासन डेस्क |
District Consultative Committee | జిల్లా సంప్రదింపుల కమిటీ | जिला परामर्शदात्री समिति |
District Level Review Committee | జిల్లా స్థాయి సమీక్ష కమిటీ | जिला स्तरीय समीक्षा समिति |
Document | పత్రము, దస్తావేజు | दस्तावेज |
Documentary Evidence | దస్తావేజు ఆధారం | प्रलेखी साक्ष्य |
Documentation | దస్తావేజు తయారీ | दस्तावेजीकरण |
Domicile | మూల నివాసం | अधिवास |
Draft | డ్రాఫ్ట్, ముసాయిదా | मसौदा |
Educational loan | విద్యా ఋణము | शिक्षा ऋण |
Employee | ఉద్యోగి | कर्मचारी |
Entitled | హక్కుదారు | हकदार |
Entry | నమోదు | प्रविष्टि |
Estate Department | సంపద శాఖ | संपदा विभाग |
Estimation of income & expenditure | ఆదాయము & వ్యయముల అంచనా | आय-व्यय का अनुमान |
Exchange Control | మారక నియంత్రణ | विनिमय नियंत्रण |
Exchange Position | మార్పిడి స్థితి | विनिमय स्थिति |
Exchange Rate Management | మార్పిడి రేటు నిర్వహణ | विनिमय दर प्रबन्धन |
Export Bill | ఎగుమతి బిల్లు | निर्यात बिल |
Export Import Policy | ఎగుమతి దిగుమతి విధానం | आयात निर्यात नीति |
Exporter | ఎగుమతి దారు | निर्यातक |
External Commercial Borrowings | బాహ్య వాణిజ్య ఋణం | बाहरी वाणिज्यिक उधार |
Extra-Ordinary Leave | అసాధారణ సెలవు | असाधारण छुट्टी |
Facility | సౌకర్యం | सुविधा |
Final order | అంతిమ ఆదేశం | अंतिम आदेश |
Financial inclusion | ఆర్ధిక వ్యవస్థలో చేర్చుట, ఆర్థిక సమావేశనం | वित्तीय समावेशन |
Financial literacy | ఆర్థిక అక్షరాస్యత | वित्तीय साक्षरता |
Financial literacy camp | ఆర్థిక అక్షరాస్యత శిబిరం | वित्तीय साक्षरता शिविर |
Financial plan | ఆర్థిక ప్రణాళిక | वित्तीय योजना |
Financial service | ఆర్థిక సేవ | वित्तीय सेवा |
Financing | ఆర్థిక పోషణ | वित्त पोषण |
Fixed Forward Contract | నిశ్చిత వాగ్దాన ఒప్పందం | निश्चित वायदा संविदा |
For Approval | ఆమోదం కోసం | अनुमोदनार्थ |
Foreign Exchange | విదేశీ మారకం, విదేశీ మారకద్రవ్యం | विदेशी मुद्रा |
Foreign Exchange Market | విదేశీ మారక మార్కెట్ | विदेशी विनिमय बाज़ार |
Foreign Inward Remittance | విదేశీ ఆగమన చెల్లింపు / విప్రేషణం | विदेशी आवक विप्रेषण |
Formal source | విద్యుక్తమైన మూలం | औपचारिक स्रोत |
Forward Contract | వాగ్దాన ఒప్పందం | वायदा संविदा |
Fraud | మోసం | धोखाधड़ी |
Government sponsored scheme | ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని పథకము | सरकार प्रायोजित योजना |
Grade Allowance | గ్రేడ్ భత్యం | ग्रेड भत्ता |
Guarantor | జామీనుదారుడు | गारंटर |
Guidelines | మార్గదర్శకాలు | दिशानिर्देश |
Head of Department | విభాగ అధిపతి | विभागाध्यक्ष |
Higher Grade | పై స్థాయి | उच्च ग्रेड |
Housing loan | హౌసింగ్ లోన్, గృహనిర్మాణ ఋణం | आवास ऋण |
Human Resource Management Department | మానవ వనరుల నిర్వహణ సంస్థ | मानव संसाधन प्रबंध विभाग |
Identity Card | గుర్తింపు కార్డు | पहचान पत्र |
Immediate Effect | తక్షణ అమలు | तत्काल प्रभाव |
Immovable Asset | స్థిర ఆస్తి | अचल संपत्ति |
Importer | దిగుమతి దారు | आयातक |
Indebtedness | ఋణగ్రస్తత | ऋणग्रस्तता |
Induction Training | ప్రారంభ శిక్షణ | परिचयात्मक प्रशिक्षण |
Informal source | అనధికారిక మూలం | अनौपचारिक स्रोत |
Instruction | ఆదేశం, ఉత్తర్వు | अनुदेश |
Intensive agriculture area | ప్రగాఢ వ్యవసాయ ప్రాంతం | गहन कृषि क्षेत्र |
Interest | వడ్డీ | ब्याज |
Interest subsidy | వడ్డీ రాయితీ | ब्याज सहायता / सब्सिडी |
Interest subvention | వడ్డీ రాయితీ | ब्याज सहायता / अनुदान |
Investigating Officer | దర్యాప్తు అధికారి | जाँच अधिकारी |
Investigation | దర్యాప్తు | जांच |
Irrevocable LC | ఉపసంహరించుకోలేని పరపతి పత్రము | अप्रतिसंहरणीय साख पत्र |
Issue | జారీ | जारी |
Junior Engineer | జూనియర్ ఇంజనీర్ | कनिष्ठ अभियंता |
Lead bank scheme | ప్రధాన బ్యాంకు పథకము | अग्रणी बैंक योजना |
Lead District Manager | ప్రధాన జిల్లా నిర్వాహకుడు | अग्रणी जिला प्रबंधक |
Lead District Officer | ప్రధాన జిల్లా అధికారి | अग्रणी जिला अधिकारी |
Letter of Credit | పరపతి పత్రము | साख पत्र |
Liberalized Remittance Scheme | ఉదారీకృత విప్రేషణ (రెమిటెన్స్) పథకము | उदारीकृत विप्रेषण योजना |
Life insurance | జీవిత భీమా | जीवन बीमा |
Loan repayment | ఋణము తిరిగి చెల్లింపు | ऋण चुकौती |
Loan waiver | ఋణ మాఫీ | ऋण संबंधी छूट |
Lower income category | తక్కువ ఆదాయ వర్గము | कम आय वर्ग |
Master Circular | మాస్టర్ సర్కులర్ | मास्टर परिपत्र |
Maternity Leave | ప్రసూతి సెలవు | प्रसूति छुट्टी |
Medical Leave | వైద్య సెలవు | चिकित्सा छुट्टी |
Micro insurance | సూక్ష్మ భీమా | सूक्ष्म बीमा |
Micro, Small and Medium Enterprises | సూక్ష్మ, చిన్న మరియు మధ్య తరగతి పరిశ్రమలు | सूक्ष्म, लघु और मध्यम उद्यम |
Minimum journey Period | కనీస ప్రయాణ కాలం | न्यूनतम यात्रा अवधि |
Misconduct | దుష్ప్రవర్తన | कदाचार |
Modification | మార్పు | संशोधन |
Movable Asset | చరాస్తి | चल संपत्ति |
Name | పేరు | नाम |
Nomination Form | నామినేషన్ పత్రము | नामांकन फॉर्म |
Number | సంఖ్య | संख्या |
Office | కార్యాలయము | कार्यालय |
Office Order | కార్యాలయ ఆదేశం | कार्यालय आदेश |
Officer (Technical) | అధికారి (సాంకేతిక) | अधिकारी (तकनीकी) |
Opener | ప్రారంభకుడు | प्रारम्भकर्ता |
Operation | పరిచాలన | परिचालन |
Operational problem | కార్యాచరణ సమస్య | परिचालनगत समस्या |
Option | ఎంపిక | विकल्प |
Optional Forward Contract | ఐచ్ఛిక వాగ్దాన ఒప్పందం | वैकल्पिक वायदा संविदा |
Optional Letter of Credit | ఐచ్ఛిక పరపతి పత్రము | वैकल्पिक साख पत्र |
Ordinary Leave | సాధారణ సెలవు | सामान्य छुट्टी |
Overdraft | ఓవరుడ్రాఫ్టు | ओवरड्राफ्ट |
Overdue Forward Contract | నిర్ణీతకాలము అతిక్రమించిన వాగ్దాన ఒప్పందం | अतिदेय वायदा संविदा |
Paternity Leave | పితృత్వ సెలవు | पितृत्व छुट्टी |
Paying Bank | చెల్లింపు బ్యాంకు | भुगतानकर्ता बैंक |
Payment | చెల్లింపు | भुगतान |
Post | పదవి | पद |
Post Shipment Credit | రవాణాఅనంతర ఋణము | पोतलदानोत्तर ऋण |
Posted | నియమించిన | पदस्थापित |
Posted | నియమించిన | पदस्थापित |
Posting | నియామకం | तैनाती |
Posting | నియామకం | तैनाती |
Power of Attorney | పవర్ ఆఫ్ అటార్నీ | मुख्तारनामा |
Pre Shipment Credit | రవాణాకు ముందుగా ఋణము | पोत लदान पूर्व ऋण |
Prescribed | నిర్ణయించిన | नियत |
prescribed | నిశ్చయించిన | निर्धारित |
Presenting Officer | ప్రదర్శించు అధికారి | प्रस्तुतकर्ता अधिकारी |
Principle of Natural justice | సహజ న్యాయ సిద్ధాంతం | नैसर्गिक न्याय के सिद्धांत |
Priority sector | ప్రాధాన్యత రంగం | प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्र |
Procedure | విధానము | प्रक्रिया |
Proceeding | వ్యవహారము | कार्यवाही |
Process | ప్రక్రియ | प्रक्रिया |
Promotion | పదోన్నతి | पदोन्नति |
Property | ఆస్తి | संपत्ति |
Provision | నిబంధన | प्रावधान |
Punishment | శిక్ష, దండన | दंड |
Purely Ad hoc | పూర్తిగా తాత్కాలికం | पूर्णतः तदर्थ |
purpose | ప్రయోజనం | प्रयोजन |
Rate of interest | వడ్డీ రేటు | ब्याज-दर |
Receipt | స్వీకరణపత్రము, రసీదు | रसीद |
Reduce | తగ్గించుట | घटाना |
Relieving | కార్య విముక్తి చేయు | कार्यमुक्त |
Repatriation | స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చుట / పంపించుట | प्रत्यावर्तन |
Repayment | తిరిగి చెల్లింపు | चुकौती |
Reporting | రిపోర్ట్ ఇవ్వడం | रिपोर्ट करना |
Residence | నివాసము | आवास |
Restricted LC | నిరోధిత పరపతి పత్రము | प्रतिबन्धित साख पत्र |
Retrospective Effect | గతకాలంపై (రెట్రోస్పెక్టివ్) ప్రభావం | भूतलक्षी प्रभाव |
Revocable LC | ఉపసంహరించుకోగలిగిన పరపతి పత్రము | प्रवर्तनीय साख पत्र |
Right | అధికారం, హక్కు | अधिकार |
Rural branch | గ్రామీణ శాఖ | ग्रामीण शाखा |
Rural Self-Employment Training Institute | గ్రామీణ స్వయం ఉపాధి శిక్షణా సంస్థ | ग्रामीण स्वनियोजित प्रशिक्षण संस्थान |
Saving | పొదుపు | बचत |
Scale of finance | ఆర్థిక స్థాయి | वित्तपोषण की मात्रा |
Scheme | పథకం | योजना |
Section 3(3) | సెక్షన్ ౩(౩) | धारा 3(3) |
Security Guard | కాపలాదారుడు | सुरक्षा गार्ड |
Self-Help Group bank linkage programme | స్వయం సహాయక సంఘాలు మరియు బ్యాంకు లింకేజి కార్యక్రమము | स्वयं सहायता समूह बैंक लिंकेज कार्यक्रम |
Sellers Credit | అమ్మకందారుల పరపతి | विक्रेता की साख |
Senior | సీనియర్ | वरिष्ठ |
Seniority | సీనియారిటీ | वरिष्ठता |
Show Cause Notice | కారణం తెలుపుటకు నోటీసు | कारण बताओ नोटिस |
Signature | సంతకం | हस्ताक्षर |
Signature | సంతకం | हस्ताक्षर |
Sir / Madam | ఆర్యా / అమ్మా | महोदय / महोदया |
Special Leave | ప్రత్యేక సెలవు | विशेष छुट्टी |
Specimen Signature | నమూనా సంతకం | नमूना हस्ताक्षर |
Staff Regulation | సిబ్బంది రెగ్యులేషన్ | स्टाफ विनियम |
Stage | స్థలం, వేదిక, స్థాయి | स्तर |
State Level Bankers’ Committee | రాష్ట్ర స్థాయి బ్యాంకర్ల కమిటీ | राज्य स्तरीय बैंकर समिति |
State Level Co-ordination Committee | రాష్ట్ర స్థాయి కో-ఆర్డినేషన్ కమిటీ | राज्य स्तरीय समन्वयन समिति |
Statement | వివరణ | विवरण |
Study Leave | అధ్యయన సెలవు | अध्ययन छुट्टी |
Subject | విషయము | विषय |
Subject to | షరతుకు లోబడి | शर्त के अधीन |
Tentative Basis | అనంతిమ / తాత్కాలిక ఆధారం | अनंतिम आधार |
Tentative order | తాత్కాలిక ఆదేశం | अनंतिम आदेश |
Term deposit | నిశ్చితకాలపు జమ | सावधि जमा |
Token | టోకెన్ | टोकन |
Transfer | బదిలీ, ట్రాన్స్ ఫర్ | स्थानांतरण |
Transferable LC | మరియొకరిపేరున మార్పిడిచేయదగిన పరపతి పత్రము | हस्तांतरणीय साख पत्र |
Transportation Document | రవాణా పత్రము | परिवहन प्रलेख |
Under consideration | పరిశీలనలో ఉన్నది | विचाराधीन |
Unorganized sector | అసంఘటిత రంగము | असंगठित क्षेत्र |
Usual Joining time | సాధారణ చేరిక / కార్యస్వీకరణ కాలం | सामान्य कार्यग्रहण अवधि |
Valuable | విలువైన | बहुमूल्य |
Value Date | విలువ తేది | मूल्य तारीख |
Voter | ఓటరు | मतदाता |
Withdrawal slip | ఉపసంహరణ (విత్ డ్రాల్) స్లిప్ | आहरण पर्ची |
Work plan | కార్య ప్రణాళిక | कार्य योजना |