Gujarati Hindi - আৰবিআই - Reserve Bank of India
Gujarati Hindi
![](/documents/87730/28909807/Gujraticover_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Gujratilili_online.jpg)
मुख्य महाप्रबंधक
राजभाषा विभाग
आमुख
हमारे देश की भाषाई विविधता हमारे लिए गौरव की बात है। इसीलिए, संविधान निर्माताओं ने जहाँ हिंदी को राजभाषा का दर्जा दिया वहीं राज्यों की भाषाओं को भी समुचित महत्व दिया। रिज़र्व बैंक एक अखिल भारतीय संस्था होने के नाते इसमें देश के विभिन्न भागों के लोग काम करते हैं। हिंदीतर भाषी स्टाफ-सदस्यों को बैंकिंग हिंदी सिखाना अपने आप में चुनौतीपूर्ण कार्य है क्योंकि इसके लिए बैंकिंग विषय और हिंदी भाषा दोनों की जानकारी आवश्यक है। हिंदी सीखने के लिए तो पुस्तकें उपलब्ध हैं, परंतु बैंकिंग हिंदी सीखने के लिए बाजार में पुस्तकों का अभाव है।
रिज़र्व बैंक में राजभाषा हिंदी के पचास वर्ष पूरे होने के उपलक्ष्य में वर्ष 2015-16 को स्वर्ण जयंती वर्ष के रूप में मनाया गया। स्वर्ण जयंती वर्ष के कार्यक्रमों के अंतर्गत हैदराबाद में आयोजित संगोष्ठी में यह बात उभरकर आई कि हिंदी भाषा के शिक्षण के तरीकों में बदलाव करके क्षेत्रीय भाषाओं के माध्यम से बैंकिंग हिंदी की जानकारी दी जाए तो हिंदी सीखने में आसानी होगी। इसी बात को ध्यान में रखते हुए छह क्षेत्रीय भाषाओं यथा - तेलुगू, तमिल, मलयालम, कन्नड़, ओड़िया और बांग्ला - के माध्यम से बैंकिंग हिंदी सिखाने के लिए पाठ्य सामग्री तैयार की गई और मई 2016 में आयोजित स्वर्ण जयंती समारोह में माननीय गवर्नर महोदय द्वारा इनका विमोचन किया गया। वर्ष 2016-17 में असमीया तथा कोंकणी भाषा के माध्यम से बैंकिंग हिंदी सिखाने हेतु पुस्तकें तैयार की गईं।
इस प्रयास को आगे बढ़ाते हुए इस बीच ‘ख’ क्षेत्र की तीन और भाषाओं यथा – पंजाबी, गुजराती और मराठी - की पुस्तकें तैयार की गई हैं ताकि इन क्षेत्रों के स्टाफ-सदस्य को भी बैंकिंग हिंदी सीखने में आसानी हो सके।
आधुनिक प्रौद्योगिकी की सर्वव्यापकता और पर्यावरण के प्रति हमारी प्रतिबद्धता को ध्यान में रखते हुए इन्हें .epub के रूप में तैयार किया गया है ताकि आप सभी इसे कम्प्यूटर के साथ-साथ अपने मोबाइल में भी पढ़ सकें।
आशा है, हमारा यह प्रयास आपको पसंद आएगा और आप इन पुस्तकों का उपयोग करेंगे। मेरा पूरा विश्वास है कि बैंक में राजभाषा हिंदी का प्रयोग बढ़ाने की दिशा में ये पुस्तकें सहायक सिद्ध होंगी।
इन पुस्तकों को तैयार करने में लेखकों और हमारे राजभाषा अधिकारियों सहित बैंक के सामान्य संवर्ग के साथियों ने भी भरपूर सहयोग दिया है। इस पूरी योजना को राजभाषा विभाग के प्रभारी उप महाप्रबंधक काज़ी मु. ईसा और उनकी सक्रिय टीम ने - जिसमें उप महाप्रबंधक श्री लक्ष्मीनाथ उपाध्याय, सहायक महाप्रबंधक श्री नितीन देसाई और सहायक प्रबंधक श्री सतीश चंद शर्मा एवं श्री चमनलाल मीणा शामिल थे - कार्यान्वित किया है। इस योजना को समय पर पूरा करने के लिए पुस्तकों के लेखकों को धन्यवाद देती हूं।
![](/documents/87730/28909807/Gujratilili_sign_online.jpg)
लिलि वडेरा
मुख्य महाप्रबंधक
राजभाषा विभाग
![](/documents/87730/28909807/Gujratikazi_online.jpg)
संपादकीय
राजभाषा स्वर्णजयंती वर्ष के दौरान 25 सितंबर 2015 को हैदराबाद में और 28 सितंबर 2015 को, राजभाषा विभाग,गृह मंत्रालय, भारत सरकार के सचिव की उपस्थिति में, पटना में आयोजित संगोष्ठियों में हिंदी न जानने वाले स्टाफ-सदस्यों को हिंदी सिखाने की विधियों के बारे में गहन विचार-विमर्श हुआ और संगोष्ठी के दौरान यह निष्कर्ष निकाला गया कि यदि क्षेत्रीय भाषाओं के माध्यम से बैंकिंग हिंदी सिखाई जाए तो हिंदीतर भाषाभाषी स्टाफ-सदस्य कम समय में बेहतर हिंदी सीख सकेंगे।
इसे राजभाषा स्वर्णजयंती वर्ष के दौरान ही कार्यरूप देने का निर्णय लिया गया और पहले साल छह क्षेत्रीय भाषाओं – बांग्ला, ओड़िया, तेलुगू, तमिल, मलयालम और कन्नड़– के माध्यम से बैंकिंग हिंदी सिखाने के लिए पुस्तक तैयार कराने की योजना बनाई गई और इन पुस्तकों का विमोचन 24 मई 2016 को गवर्नर महोदय द्वारा स्वर्णजयंती समारोह में किया गया । वर्ष 2016-17 में असमीया और कोंकणी के माध्यम से बैंकिंग हिंदी सिखाने हेतु पुस्तकें तैयार करके बैंक की वेबसाइट पर अपलोड की गईं।
इस पहल को आगे बढ़ाते हुए “ख” क्षेत्र की तीन भाषाओं अर्थात पंजाबी, गुजराती और मराठी के माध्यम से बैंकिंग हिंदी सिखाने के लिए पुस्तकें तैयार कर ली गई हैं। पंजाबी की पाठ्य सामग्री सुश्री मनीषा, सहायक, चंडीगढ़ कार्यालय, गुजराती भाषा की पाठ्य सामग्री श्री हरीश सोनी तथा मराठी की पाठ्यसामग्री रिज़र्व बैंक की सेवानिवृत्त सहायक महाप्रबंधक सुश्री छाया राजे ने तैयार की हैं। हम इनके प्रति हार्दिक आभार प्रकट करते हैं।
पाठकों की जरूरतों को ध्यान में रखते हुए, पहले अध्याय में क्षेत्रीय भाषा और हिंदी वर्णमाला का परिचय दिया गया है। वर्ण परिचय के बाद क्षेत्रीय भाषा के माध्यम से हिंदी व्याकरण सिखाने का प्रयास किया गया है और साथ ही क्षेत्रीय भाषा एवं हिंदी के व्याकरण के बीच साम्य और वैषम्य को भी बताया गया है ताकि पाठकों को हिंदी व्याकरण की अच्छी जानकारी हो सके। बोलचाल की हिंदी सीखे बिना बैंकिंग हिंदी सीखना संभव नहीं है, अतः तीसरे अध्याय में क्षेत्रीय भाषा के माध्यम से बोलचाल की हिंदी विस्तार से सिखाई गई है। मुझे पूरा विश्वास है कि इस अध्याय को पढ़कर हिंदीतर भाषा-भाषी व्यक्ति आसानी से हिंदी में बातचीत कर सकेंगे।
चौथा अध्याय इस पुस्तक को हिंदी सीखने के लिए तैयार की गई अन्य पुस्तकों से अलग पहचान देता है। यह अध्याय बैंकिंग हिंदी से संबंधित है। इस अध्याय को बैंकिंग प्रशासन, वित्तीय समावेशन, बैंकों में पैसे जमा करना और बैंकों से ऋण लेना एवं विदेशी मुद्रा नामक चार खंडों में विभाजित किया गया है। इस प्रकार इस अध्याय में इस बात की पूरी कोशिश की गई है कि लोग संवाद के माध्यम से बैंकिंग के हर पहलू को हिंदी में सीख सकें और बैंकिंग विषयों पर हिंदी में बातचीत कर सकें।
इसे अंतिम रूप देने में उक्त लेखकों के अलावा हमारे विभाग के उप महाप्रबंधक श्री लक्ष्मीनाथ उपाध्याय और उनकी टीम ने अथक परिश्रम किया है। मुझे पूरा विश्वास है कि न केवल रिज़र्व बैंक अपितु बैंकिंग जगत इस नवोन्मेषी पहल से अवश्य लाभान्वित होगा।
![](/documents/87730/28909807/Gujratikazi_sign_online.jpg)
(काज़ी मु. ईसा)
प्रभारी उप महाप्रबंधक, राजभाषा विभाग,
भारतीय रिज़र्व बैंक, मुंबई
प्रांतीय भाषेमध्ये हिंदी शिका
क्षेत्रीय भाषाओं से हिंदी सीखें
(ગુજરાતી – हिंदी)
સામગ્રીઓનું કોષ્ટક / विषय-सूची
પ્રકરણ ૧ / अध्याय 1
વર્ણમાળા / वर्णमाला
1.2 વ્યંજન / व्यंजनवर्ण / Consonants
1.3 સંયુક્ત વર્ણ / संयुक्त व्यंजन
1.6 વ્યંજન વર્ણ માં માત્રા લગાવીને / व्यंजन वर्ण में मात्रा लगाकर
1.7 શબ્દોમાં ર્ નો ઉચ્ચાર / शब्दों में र् का उच्चारण
1.8 અનુસ્વાર (ं)-પંચમ વર્ણ નો ઉચ્ચાર / अनुस्वार (ं) - पंचम वर्ण का उच्चारण
1.9 સંયુક્તાક્ષર / संयुक्ताक्षर
1.11 કેટલીક ક્રિયાઓ / कुछ क्रियाएं
1.12 બે અક્ષરના શબ્દો / दो अक्षरों के शब्द
1.13 ત્રણ અક્ષરના શબ્દો / तीन अक्षरों के शब्द
1.14 ચાર ક્ષરના શબ્દો / चार अक्षरों के शब्द
1.15 પાંચ અક્ષરના શબ્દો / पांच अक्षरों के शब्द
1.16 દિવસોના નામ / दिनों के नाम
1.17 અંગ્રેજી મહિનાંઓના નામ / अंग्रेजी महीनों के नाम
1.19 સંખ્યા ગણતરી / संख्या गिनती
પ્રકરણ ૨ / अध्याय 2
હિન્દી વ્યાકરણ / हिंदी व्याकरण
સંજ્ઞા અને સર્વનામ તથા તેની પર લિંગ, વચન અને કારક ની અસર
संज्ञा एवं सर्वनाम तथा उन पर लिंग, वचन और कारक का प्रभाव
2.3.2 સ્ત્રીલિંગ / स्त्रीलिंग
2.3.3 નપુંસકલિંગ / નાન્યતર લિંગ
2.6 ને નો પ્રયોગ / ‘ने’ का प्रयोग
2.9 ઉપસર્ગ અને પ્રત્યય / उपसर्ग एवं प्रत्यय
2.10 ક્રિયા અને ક્રિયા વિશેષણ / क्रिया और क्रिया विशेषण
2.10.3 ક્રિયા નાં પ્રકાર / क्रिया के भेद
2.10.4 ક્રિયાના કાળ / क्रिया का काल
2.10.5 ક્રિયાના વાચ્ય / क्रिया का वाच्य
2.10.6 ક્રિયા વિશેષણ / क्रियाविशेषण
2.12 પદ ક્રમ / पदक्रम (word order)
2.13 અન્વય / अन्वय (Agreement)
(क) કર્તા અને ક્રિયા નો અન્વય / कर्ता और क्रिया का अन्वय
(ख) કર્મ અને ક્રિયા નો અન્વય / कर्म और क्रिया का अन्वय
(ग) કર્તા અને કર્મ થી નિરપેક્ષ ક્રિયા / कर्ता और कर्म से निरपेक्ष क्रिया
(घ) વિશેષણ અને વિશેષ્ય નો અન્વય / विशेषण और विशेष्य का अन्वय
(ड.) સંબંધ અને સંબંધી નો અન્વય / संबंध और संबंधी का अन्वय
(च) સર્વનામ અને સંજ્ઞાનો અન્વય / सर्वनाम और संज्ञा का अन्वय
પ્રકરણ ૩ / अध्याय 3
હિન્દીમાં વાતચીત / बोलचाल में हिंदी
3.1 બજારમાં / बाजार में / At Bazar
3.2 પૂછપરછ / पूछताछ / Enquiries
3.3 મનોરંજન / मनोरंजन / Entertainment
3.4 અભિવ્યક્તિ / अभिव्यक्तियाँ / Expressions
3.5 અભિવાદન / अभिवादन / Greetings
3.6 પ્રતિક્રિયાત્મક / पारस्परिक क्रिया / Interaction
3.7 ચિકિત્સા સેવા / चिकित्सा सेवा / Medical Services
3.9 કોઈ પરિચિત સાથે મુલાકાત / किसी परिचित के साथ भेंट / met with a familier
પ્રકરણ ૪ / अध्याय 4
બેન્કિંગ હિન્દી / बैंकिंग हिंदी / BANKING HINDI
4.3.3 છુટ્ટી ડેસ્ક સંબંધી ચર્ચા / छुट्टी डेस्क संबंधी बातचीत / Dialogues regarding Leave Desk
4.3.4 ભરતી ડેસ્ક સંબંધી ચર્ચાઓ / भर्ती डेस्क संबंधी बातचीत / Dialogues regarding Recruitment Desk
4.4 વિદેશી ચલણ / विदेशी मुद्रा / Foreign Exchange
4.4.1 વિદેશી કરન્સી બેન્ક એકાઉન્ટ / विदेशी मुद्रा बैंक खाता / Foreign Exchange Bank Account
4.4.2 ડિપોઝિટ સામે એડવાન્સ / ડેટ / जमा के एवज में अग्रिम / ऋण
4.4.3 પરત ફરતા ભારતીયો માટે ઉપલબ્ધ સુવિધા / लौटने वाले भारतीयों के लिए उपलब्ध सुविधाएं
4.4.5 બિન-રહેવાસીઓ માટે પ્રત્યાવર્તન / अनिवासियों के लिए प्रत्यावर्तन
પ્રકરણ ૧ / अध्याय 1
વર્ણમાળા / वर्णमाला
1.1 સ્વર / स्वरवर्ण / Vowels
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg01_online.jpg)
1.2 વ્યંજન / व्यंजनवर्ण / Consonants
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg02_online.jpg)
1.3 સંયુક્ત વ્યંજન / संयुक्त व्यंजन
क्ष ક્ષ kSha |
त्र ત્ર tra |
ज्ञ જ્ઞ gnya |
श्र શ્ર shra |
1.4 માત્રા / मात्रा
अ અ |
A | |
आ આ |
ा ા |
Aa |
इ ઈ |
ि િ |
I |
ई ઈ |
ी ી |
Ee |
उ ઉ |
ु ુ |
U |
ऊ ઊ |
ू ૂ |
Oo |
ऋ ઋ |
ृ ઼ |
Ri |
ए એ |
े ે |
Ae |
ऐ ઐ |
ै ૈ |
Ai |
ओ ઓ |
ो ો |
O |
औ ઔ |
ौ ૌ |
Au |
अं અં |
ं ં |
ang |
अ: અ: |
: ঃ |
Aha |
1.5 બારાખડી / बारहखड़ी
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg03_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg04_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg05_online.jpg)
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg05a_online.jpg)
1.6 વ્યંજન વર્ણમાં માત્રા લગાવીને / व्यंजन वर्ण में मात्रा लगाकर
આ – (ા) ની માત્રા લગાવીને / आ – (ા) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી | ઉચ્ચાર / उच्चारण |
दाम | દામ | Daam |
हाथ | હાથ | Haath |
आम | આમ | Aam |
माला | માલા | Maala |
साहस | સાહસ | Saahas |
ઈ– (ि) ની માત્રા લગાવીને / इ– (ि) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી | ઉચ્ચાર / उच्चारण |
दिन | દિન | Din |
रवि | રવિ | Ravi |
यदि | યદિ | Yadi |
गति | ગતિ | Gati |
निशान | નિશાન | Nishaan |
ઈ- (ी ) ની માત્રા લગાવીને / ई– (ी ) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી | ઉચ્ચાર / उच्चारण |
शरीर | શરીર | Shareer |
वीर | વીર | Veer |
गीत | ગીત | Geet |
वीणा | વીણા | VeeNa |
ઉ– (ु) ની માત્રા લગાવીને / उ– (ु) की मात्रा लगाकर
हिंदी | ગુજરાતી | ઉચ્ચાર / उच्चारण |
पशु | પશુ | Pashu |
गुरु | ગુરુ | Guru |
खुशी | ખુશી | Khushi |
शिशु | શિશુ | Shishu |
कुसुम | કુસુમ | Kusum |
ઊ– (ू) ની માત્રા લગાવીને / ऊ – (ू) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી | ઉચ્ચાર / उच्चारण |
भूतल | ભૂતલ | Bhootal |
भूमि | ભૂમિ | Bhoomi |
पूजा | પૂજા | Pooja |
मयूर | મયૂર | Mayoor |
भूषण | ભૂષણ | Bhooshan |
ઋ-(ृ) ની માત્રા લગાવીને / ऋ – (ृ) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી | ઉચ્ચાર / उच्चारण |
गृह | ગૃહ | Griha |
कृषि | કૃષિ | Krishi |
मृत | મૃત | Mrita |
हृदय | હૃદય | Hriday |
पृथ्वी | પૃથ્વી | Prithvee |
એ --- (े) ની માત્રા લગાવીને / ए – (े) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | ઉચ્ચારણ / उच्चारण |
देश | દેશ | Desh |
केश | કેશ | Kesh |
सेवक | સેવક | Sevak |
लेखक | લેખક | Lekhak |
वेदना | વેદના | Vedanaa |
ઐ- (ै) ની માત્રા લગાવીને / ऐ – (ै) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | ઉચ્ચારણ / उच्चारण |
चैत्र | ચૈત્ર | Chaitra |
दैनिक | દૈનિક | Dainik |
वैदिक | વૈદિક | Vaidik |
शैशव | શૈશવ | Shaishav |
वैशाख | વૈશાખ | Vaishakh |
ઓ –(ो) ની માત્રા લગાવીને / ओ – (ो) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | ઉચ્ચાર / उच्चारण |
दोष | દોષ | Dosh |
रोग | રોગ | Rog |
लोभ | લોભ | Lobh |
भोजन | ભોજન | Bhojan |
अबोध | અબોધ | Abodh |
ઔ– (ौ ) ની માત્રા લગાવીને / औ – (ौ ) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | ઉચ્ચાર/ उच्चारण |
नौका | નૌકા | Nauka |
कौशल | કૌશલ | Kaushal |
पौष | પૌષ | Poush |
चौकी | ચૌકી | Choukee |
दौलत | દૌલત | Doulat |
અનુસ્વાર -(ं) ની માત્રા લગાવીને / अनुस्वार– (ं) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | ઉચ્ચાર / उच्चारण |
अंक | અંક | Ank |
हंस | હંસ | Hans |
संख्या | સંખ્યા | Sankhya |
संसार | સંસાર | Sansaar |
संयोग | સંયોગ | Sanyog |
ચંદ્ર બિંદુ –(ँ) ની માત્રા લગાવીને / चंद्रबिंदु – (ँ) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ઉચ્ચાર/ उच्चारण | |
चाँद | Chaand | |
पाँच | Paanch | |
दाँत | Daant | |
काँच | Kaanch | |
साँझ | Saanjh |
વિસર્ગ -(ঃ) ની માત્રા લગાવીને / विसर्ग – (ঃ) की मात्रा लगाकर
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | ઉચ્ચારણ / उच्चारण |
दुःख | દુઃખ | Dukh |
निःसंदेह | નિઃસંદેહ | Nihsandeh |
दुःसाहस | દુઃસાહસ | Duhsaahas |
निःशुल्क | નિઃશુલ્ક | Nihshulk |
निःशब्द | નિઃશબ્દ | Nihshabd |
1.7 શબ્દો માં / शब्दों में र् का उच्चारण
शब्द / उच्चारण | ||
र् + य = र्य र् + ल = र्ल र् + व = र्व र् + क = र्क र् + च = र्च |
અક્ષરમાં પહેલા र् નો ઉચ્ચાર કરીને પછી આવતા અક્ષરનો ઉચ્ચાર કરવાનો છે. / अक्षर में पहले र् का उच्चारण करते हुए बाद में आनेवाले अक्षर का उच्चारण किया जाना है। |
पर्याप्त / પર્યાપ્ત / paryapta दुर्लभ / દુર્લભ / durlabha गर्व / ગર્વ / garva तर्क / તર્ક / tarka चर्चा / ચર્ચા / charcha |
1.8 અનુસ્વાર (ं) – નો ઉચ્ચાર / अनुस्वार (ं) - पंचम वर्ण का उच्चारण
શબ્દમાં અનુસ્વાર (ं) – આવે તો તો વ્યંજન નાં ક્રમમાં તેના પછી નાં અક્ષરનાં પાંચમાં વર્ણ ની અર્ધી માત્રાનો ઉચ્ચાર કરવો પડશે. / शब्द में अनुस्वार (ं) आने पर, व्यंजन के क्रम में उसके अगले अक्षर का पंचम वर्ण की आधी मात्रा का उच्चारण करना होगा।
શબ્દ / शब्द | ઉચ્ચાર / उच्चारण | |
अंक અંક |
अनुस्वार (ं) का अगला अक्षर क है जिसका पंचम वर्ण है – ङ (क,ख,ग,घ,ङ) / અનુસ્વાર નો આગલો અક્ષર ક છે જેનો પાંચમો વર્ણ છે-ઙ(ક, ખ, ગ, ઘ, ઙ) | Anka |
चंचल ચંચલ |
અનુસ્વાર-(ं) નો આગલો અક્ષર ચ છે જેનો પાંચમો વર્ણ છે- ઞ (ચ, છ, જ, ઝ, ઞ ) / अनुस्वार (ं) का अगला अक्षर च है जिसका पंचम वर्ण है – ञ (च, छ, ज, झ, ज्ञ) | Chanchal |
दंड દંડ |
अनुस्वार (ं) का अगला अक्षर ड है जिसका पंचम वर्ण है – ण (ट, ठ, ड, ढ़, ण) અનુસ્વાર-(ं) નો આગલો અક્ષર ચ છે જેનો પાંચમો વર્ણ છે- ણ (ટ ઠ ડ ઢ ણ) | Dand |
बंधन બંધન |
अनुस्वार (ं) का अगला अक्षर ध है जिसका पंचम वर्ण है – न (त, ध, द, ध, न) અનુસ્વાર-(ं) નો આગલો અક્ષર ધ છે જેનો પાંચમો વર્ણ છે- ન (ત, થ, દ, ધ, ન) | Bandhan |
गंभीर ગંભીર |
अनुस्वार (ं) का अगला अक्षर भ है जिसका पंचम वर्ण है – म (प, फ, ब, भ, म) અનુસ્વાર-(ं) નો આગલો અક્ષર ભ છે જેનો પાંચમો વર્ણ છે- મ (પ, ફ, બ, વ, ભ, મ) | Gambheer |
1.9 સંયુક્તાક્ષર / संयुक्ताक्षर
સંયુક્તાક્ષરનાં થોડાક નિયમો અને ઉદાહરણ / संयुक्ताक्षर के कुछ नियम और उदाहरणः
ય સંયુક્તાક્ષર / य संयुक्ताक्षर | |||
સંયુક્તાક્ષર / संयुक्ताक्षर | હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી શબ્દ / गुजराती शब्द | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
क् + य = क्य | वाक्य | વાક્ય | Vakya |
ख् + य = ख्य | मुख्य | મુખ્ય | Mukhya |
ग् + य = ग्य | भाग्य | ભાગ્ય | Bhagya |
च् + य = च्य | वाच्य | વાચ્ય | Vachya |
ज् + य = ज्य | राज्य | રાજ્ય | Rajya |
ट् + य = ट्य | नाट्य | નાટ્ય | Natya |
ठ् + य = ठ्य | पाठ्य | પાઠ્ય | PaThya |
ढ् + य = ढ्य | धनाढ्य | ધનાઢ્ય | dhanaaDhya |
ण् + य = ण्य | पुण्य | પુણ્ય | PuNya |
त् + य = त्य | सत्य | સત્ય | Satya |
थ् + य = थ्य | मिथ्या | મિથ્યા | Mithyaa |
द् + य = द्य | विद्या | વિદ્યા | Vidyaa |
ध + य = ध्य | साध्य | સાધ્ય | SaDhya |
न् + य = न्य | अन्य | અન્ય | Anya |
प् + य = प्य | प्राप्य | પ્રાપ્ય | Praapya |
भ् + य = भ्य | सभ्य | સભ્ય | Sabhya |
म् + य = म्य | रम्य | રમ્ય | Ramya |
य् + य = य्य | व्यय | વ્યય | Vyay |
र्+ य = र्य | सूर्य | સૂર્ય | Soorya |
ल् + य = ल्य | तुल्य | તુલ્ય | Tulya |
व् + य = व्य | काव्य | કાવ્ય | Kaavya |
श् + य = श्य | अवश्य | અવશ્ય | Avashya |
ष् + य = ष्य | शिष्य | શિષ્ય | shiShya |
स् + य = स्य | हास्य | હાસ્ય | Haasya |
ह् + य = ह्य | असह्य | અસહ્ય | Asahya |
ર -સંયુક્તાક્ષર / र-संयुक्ताक्षर | |||
સંયુક્તાક્ષર / संयुक्ताक्षर | હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી શબ્દ | હિન્દી માં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
क् + र = क्र | चक्र | ચક્ર | Chakra |
ग् + र = ग्र | ग्राम | ગ્રામ | Graam |
घ् + र = घ्र | शीघ्र | શીઘ્ર | Sheeghra |
ज् + र = ज्र | वज्र | વજ્ર | Vajra |
त् + र = त्र | पात्र | પાત્ર | Paatra |
द् + र = द्र | दरिद्र | દરિદ્ર | Daridra |
ध् + र = ध्र | ध्रुव | ધ્રુવ | Dhruva |
प् + र = प्र | प्राप्त | પ્રાપ્ત | Praapta |
ब् + र = ब्र | ब्राह्मण | બ્રાહ્મણ | BraahmaN |
भ्+ र = भ्र | भ्रमण | ભ્રમણ | BhramaN |
म् + र = म्र | विनम्र | વિનમ્ર | Vinamra |
व् + र = व्र | व्रत | વ્રત | Vrat |
श् + र = श्र | श्रम | શ્રમ | Shram |
ह् + र = ह्र | ह्रास | હ્રાસ | Hraas |
લ -સંયુક્તાક્ષર / ल-संयुक्ताक्षर | |||
સંયુક્તાક્ષર / संयुक्ताक्षर | હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી શબ્દ / गुजराती शब्द | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
क् + ल = क्ल | शुक्ल | શુક્લ | shukla |
ग् + ल = ग्ल | ग्लानि | ગ્લાનિ | Glani |
प् + ल = प्ल | विप्लव | વિપ્લવ | Viplav |
म् + ल = म्ल | म्लान | મ્લાન | Mlaan |
र् + ल = र्ल | दुर्लभ | દુર્લભ | durlabh |
ल् + ल = ल्ल | मल्ल | મલ્લ | Malla |
श् + ल = श्ल | श्लोक | શ્લોક | shlok |
ह् + ल = ह्ल | आह्लाद | આહ્લાદ | Aahlad |
વ-સંયુક્તાક્ષર / व -संयुक्ताक्षर | |||
સંયુક્તાક્ષર / संयुक्ताक्षर | હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી શબ્દ / गुजराती शब्द | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
क् + व = क्व | परिपक्व | પરિપકવ | Paripakva |
ख् + व = ख्व | ख्वाब | ખ્વાબ | Khwaab |
ग् + व = ग्व | दिग्विजय | દિગ્વિજય | digvijay |
ज् + व = ज्व | ज्वर | જ્વર | Jwar |
त् + व = त्व | राजत्व | રાજત્વ | Raajatva |
द् + व = द्व | द्वार | દ્વાર | Dwar |
ध् + व = ध्व | ध्वनि | ધ્વનિ | Dhwani |
श् + व = श्व | अश्व | અશ્વ | Ashva |
र् + व = र्व | गर्व | ગર્વ | Garva |
स् + व = स्व | स्वभाव | સ્વભાવ | Swabhaav |
ह् + व = ह्व | आह्वान | આહ્વાન | Aahwaan |
ન -સંયુક્તાક્ષર / न- संयुक्ताक्षर | |||
સંયુક્તાક્ષર / संयुक्ताक्षर | હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી શબ્દ / गुजराती शब्द | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
ग् + न = ग्न | भग्न | ભગ્ન | Bhagna |
घ् + न = घ्न | विघ्न | વિઘ્ન | Vighna |
त् + न = त्न | रत्न | રત્ન | Ratna |
न् + न = न्न | अन्न | અન્ન | Anna |
म् + न = म्न | निम्न | નિમ્ન | Nimna |
श् + न = श्न | प्रश्न | પ્રશ્ન | Prashna |
स् + न = स्न | स्नान | સ્નાન | Snaan |
ह् + न = ह्न | चिह्न | ચિહ્ન | Chihna |
ष् + ण = ष्ण | कृष्ण | કૃષ્ણ | KrishNa |
क्ष् + ण = क्ष्ण | तीक्ष्ण | તીક્ષ્ણ | teekshNa |
મ -સંયુક્તાક્ષર / म - संयुक्ताक्षर | |||
સંયુક્તાક્ષર / संयुक्ताक्षर | હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી શબ્દ / गुजराती शब्द | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
क् + म = क | रुक्मणि | રુક્મણિ | RukmaNi |
ख् + म = ख्म | जख्म | જખ્મ | Jakhm |
ग् + म = ग्म | युग्म | યુગ્મ | Yugm |
त् + म = त्म | दुरात्मा | દુરાત્મા | Duraatmaa |
द् + म = द्म | छद्म | છદ્મ | Chhadm |
न् + म = न्म | जन्म | જન્મ | Janm |
म् + म = म्म | सम्मान | સમ્માન | Sammaan |
र् + म = र्म | कर्म | કર્મ | Karm |
ल् + म = ल्म | जुल्म | જુલ્મ | Julm |
श् + म = श्म | रश्मि | રશ્મિ | Rashmi |
ष् + म = ष्म | ग्रीष्म | ગ્રીષ્મ | GreeShm |
स् + म = स्म | भस्म | ભસ્મ | Bhasm |
ह् + म = ह्म | ब्रह्म | બ્રહ્મ | Brahm |
સમાન સંયુક્તાક્ષર / समान संयुक्ताक्षर | |||
સંયુક્તાક્ષર / संयुक्ताक्षर | હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી શબ્દ / गुजराती शब्द | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
क् + क = क्का | धक्का | ધક્કા | dhakkaa |
ख् + ख = ख्ख | मख्खन | મખ્ખન | Makhkhan |
ग् + ग = ग्ग | दिग्गज | દિગ્ગજ | diggaj |
च् + च = च्च | बच्चा | બચ્ચા | Bachchaa |
ज् + ज = ज्ज | छज्जा | છજ્જા | Chhajjaa |
ट् + ट = ट्ट | खट्टा | ખટ્ટા | Khattaa |
ठ् + ठ = ठठ | मठ्ठा | મઠ્ઠા | MaThThaa |
त् + त = त्त | पचहत्तर | પચહત્તર | Pachahattar |
द् + द = द्द | रद्द | રદ્દ | Radd |
प् + प = प्प | छप्पर | છપ્પર | Chhappar |
ब् + ब = ब्ब | डब्बा | ડબ્બા | Dabbaa |
म् + म = म्म | सम्मাन | સમ્માન | Sammaan |
य् + य = य्य | शय्या | શય્યા | Shayyaa |
स् + स = स्स | रस्सी | રસ્સી | Rassee |
અસમાન સંયુક્તાક્ષર / असमान संयुक्ताक्षर | |||
સંયુક્તાક્ષર / संयुक्ताक्षर | હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી શબ્દ / गुजराती शब्द | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
क् + त = क्त | भक्त | ભક્ત | Bhakt |
ख् + त = ख्त | सख्त | સખ્ત | Sakht |
ग् + घ = ग्घ | बग्घी | બગ્ઘી | Bagghee |
च् + छ = च्छ | मच्छर | મચ્છર | Machchhar |
ज् + ञ = ज्ञ | ज्ञान | જ્ઞાન | Gnyaan |
ट् + ट = ट्ट | पट्टी | પટ્ટી | Pattee |
ट् + ठ = ट्ठ | गट्ठर | ગત્ઠર | GaTThar |
त् + थ = त्थ | कत्था | કત્થા | Kattha |
द् + ध = द्ध | शुद्ध | શુદ્ધ | Shuddha |
द् + भ = द्भ | उद्भव | ઉદ્ભવ | Udbhav |
द् + व = द्व | द्वार | દ્વાર | Dwaar |
ध् + व = ध्व | ध्वज | ધ્વજ | dhvaj |
न् + त =ंत | अंत | અંત | Ant |
न् + थ = ंथ | ग्रंथ | ગ્રંથ | Granth |
न् + द = ंद | बंद | બંદ | Band |
न् + ध =ंध | सुगंध | સુગંધ | Sugandh |
न् + य = न्य | सन्यासी | સન્યાસી | Sanyasee |
प् + त = प्त | समाप्त | સમાપ્ત | Samaapt |
फ् + त = फ्त | दफ्तर | દફ્તર | daphtar |
ब् + द = ब्द | शब्द | શબ્દ | Shabd |
म् + त = म्त | सम्मत | સમ્મત | Sammat |
म् + प =ंप | भूकंप | ભૂકંપ | Bhookamp |
म् + ब = ंब | लंबा | લંબા | Lambaa |
म् + भ =ंभ | संभव | સંભવ | Sambhav |
र् + ज = र्ज | गर्जन | ગર્જન | Garjan |
र् + च = र्च | अर्चन | અર્ચન | Archan |
र् + क = र्क | तर्क | તર્ક | Tark |
र् + च = र्च | खर्च | ખર્ચ | Kharch |
र् + ल = र्ल | दुर्लभ | દુર્લભ | Durlabh |
र् + श =र्श | स्पर्श | સ્પર્શ | Sparsh |
र् + ष = र्ष | हर्ष | હર્ષ | HarSh |
ल् + क = ल्क | शुल्क | શુલ્ક | Shulk |
ल् + प = ल्प | विकल्प | વિકલ્પ | Vikalp |
श् + च = श्च | निश्चय | નિશ્ચય | Nishchay |
श् + छ = श्छ | निश्छल | નિશ્છલ | nishchhal |
ष् + क = ष्क | शुष्क | શુષ્ક | shuShk |
ष् + ट = ष्ट | कष्ट | કષ્ટ | KaShT |
ष् + प = ष्प | पुष्प | પુષ્પ | PuShpa |
स् + ख = स्ख | स्खलन | સ્ખલન | Skhalan |
स् + प = स्प | स्पंदन | સ્પંદન | Spandan |
स्+फ = स्फ | स्फूर्ति | સ્ફૂર્તિ | Sfoorti |
स् + म = स्म | स्मारक | સ્મારક | Smaarak |
ण् + ड = ण्ड | पिण्ड | પિંડ | PinD |
ञ + च = ञ्च | पंचम | પંચમ | Pancham |
ङ् + क = ंक | बैंक | બૅંક | Bank |
ङ् + ख = ंख | शंख | શંખ | Shankh |
ङ् + ग = ंग | गंगा | ગંગા | Gangaa |
ङ् + घ =ंघ | संघ | સંઘ | Sangh |
ञ् + च = ंच | मंच | મંચ | Manch |
स् + थ् + य = स्थ्य | स्वास्थ्य | સ્વાસ્થ્ય | Swaasthya |
ञ् + छ = ंछ | पूंछ | પૂંછ | Poonchh |
ञ् + ज = ंज | रंजिश | રંજિશ | Ranjish |
ण् + ट = ंट | ऊंट | ઊંટ | Oont |
ण् + ठ = ंठ | कंठ | કંઠ | KanTh |
ण् + ड = ंड | ठंड | થંડ | ThanD |
क् + ष् + म = क्ष्म | लक्ष्मण | લક્ષ્મણ | LakShman |
र् + ज + उ =र्जु | अर्जुन | અર્જુન | Arjun |
ज् + ज् + व = ज्ज्व | उज्ज्वल | ઉજ્જવલ | Ujjval |
ष् + प् + र + आ = ष्प्रा | दुष्प्राप्य | દુષ્પ્રાપ્ય | duShpraapya |
1.10 सर्वनाम / સર્વનામ
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | ઉચ્ચાર / उच्चारण |
मैं | હું | Main |
तुम | તમે | tum |
आप | આપ | Aap |
वह | તે | Vah |
वे | તેઓ | Ve |
हमे | અમારે | Hame |
हमलोग | અમે લોકો | Hamlog |
तुमलोग | તમે લોકો | tumlog |
आपलोग | આપ લોકો | Aaplog |
वे लोग | તે લોકો | Ve log |
मेरा | મારું | Meraa |
तुम्हारा | તારું | tumhaaraa |
आपका | આપનું | Aapkaa |
हमारा | અમારા | Hamaaraa |
उसका / उसकी | તેનું / તેણીનું | Uskaa / Uskee |
उनका / उनकी | તેમના / તેમની | Unkaa / unkee |
उनलोगों का | તે લોકોનું | Unlogon kaa |
मुझे | મને | Mujhe |
तुम्हे | તને | tumhe |
आपका | આપને | Aapkaa |
उसे | તેને | Use |
उनको | તેઓને | Unko |
उनलोगों को | તે લોકોને | Unlogon ko |
1.11 કેટલીક ક્રિયાઓ / कुछ क्रियाएं
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | ઉચ્ચાર / उच्चारण |
आना | આવવું | Aanaa |
जाना | જવું | Jaanaa |
बैठना | બેસવું | Baithnaa |
खड़ा होना | ઉભા થવું | Khadaa honaa |
खाना | ખાવું | Khaanaa |
पीना | પીવું | Peenaa |
पढ़ना | વાંચવું | Padhanaa |
बोलना | બોલવું | Bolnaa |
लिखना | લખવું | Likhnaa |
लेना | લેવું | Lenaa |
देना | આપવું | Denaa |
करना | કરવું | Karana |
गाना | ગાવું | Gaanaa |
कमाना | કમાવુ | Kamaanaa |
खींचना | ખેંચવું | Kheenchanaa |
खोलना | ખોલવું | Kholnaa |
खेलना | રમવું | Khelnaa |
काटना | કાપવું | Kaatnaa |
सोना | સૂવું | Sonaa |
बुलाना | બોલાવવું | Bulaanaa |
रहना | રહેવું | Rahnaa |
पीटना | પીટવું | PeeTnaa |
सहना | સહેવું | Sahnaa |
धोना | ધોવું | Dhonaa |
चाहना | ચાહવું | Chaahnaa |
छूना | અડકવું | Chhoonaa |
ढकना | ઢાંકવું | Dhaknaa |
उड़ना | ઉડવું | Udnaa |
सुनना | સાંભળવું | Sunaanaa |
लौटना | પાછું આવવું | LouTnaa |
सजाना | સજાવવું | Sajaanaa |
पकाना | પકાવવું | Pakaanaa |
पाना | પામવું | Paanaa |
जानना | જાણવું | Jaananaa |
मरना | મરવું | Marnaa |
फेंकना | ફેંકવું | Phenknaa |
छोड़ना | છોડવું | Chhodnaa |
चुराना | ચોરવું | Churaanaa |
भेजना | મોકલવું | Bhejnaa |
बेचना | વેચવું | Bechnaa |
सोना | સૂવું | Sonaa |
कांपना | કાંપવું | Kaampnaa |
गिरना | પડી જવું | Girnaa |
झगड़ना | ઝગડવું | Jhagadnaa |
देखना | દેખવું | Dhekhnaa |
रखना | રાખવું | Rakhnaa |
सीखना | સીખવું | Seekhnaa |
हँसना | હસવું | Hansnaa |
वर्षा होना | વરસાદ થવો | Varsha hona |
फाड़ना | ફાડવું | Phaadnaa |
दौड़ना | દોડવું | Daudnaa |
पकड़ना | પકડવું | Pakadnaa |
बदलना | બદલવું | Badalnaa |
बनाना | બનાવવું | Banaanaa |
1.12 બે અક્ષરો નાં શબ્દો / दो अक्षरों के शब्द
હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી માં અર્થ / गुजराती मे अर्थ | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
अब | હવે | Ab |
कब | ક્યારે | Kab |
सब | બધું | Sab |
आज | આજ | Aaj |
कल | કાલ | Kal |
आग | આગ | Aag |
ओर | તરફ | Or |
और | અને | Aur |
पर | ઉપર | Par |
कर | કર | Kar |
डर | ડર | Dar |
घर | ઘર | Ghar |
जमा | જમા | Jamaa |
ऋण | ઉધાર | RiN |
शेष | બાકી | SheSh |
पत्र | પત્ર | Patra |
दर | દર | dar |
काम | કામ | Kaam |
नाम | નામ | Naam |
दाम | દામ | daam |
दिन | દિવસ | din |
रात | રાત | Raat |
कल | કાલ | Kal |
खाना | ખાવું | Khaana |
पानी | પાણી | Paanee |
पैसा | પૈસા | Paisaa |
खाता | ખાતું | Khaataa |
1.13 ત્રણ અક્ષરોના શબ્દો / तीन अक्षरों के शब्द
હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી માં અર્થ / गुजराती में अर्थ | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
बचत | બચત | Bachat |
अचल | અચલ | Achal |
अगर | અગર | Agar |
सागर | સાગર | Saagar |
महिला | મહિલા | Mahilaa |
आचार | આચાર | Aachaar |
आदत | આદત | Aadat |
इधर | અહિયાં | Idhar |
उधर | ત્યાં | Udhar |
किधर | ક્યાં | Kidhar |
सुबह | સવાર | Subah |
शाम | સાંજ | shaam |
रुपया | રુપયા | Rupaya |
फाइल | ફાઈલ | File |
कागज | કાગળ | Kaagaj |
किराया | ભાડું | Kiraayaa |
शहर | શહેર | Shahar |
कलम | કલમ | Kalam |
दीवार | દીવાલ | Deevaar |
विभाग | વિભાગ | Vibhag |
प्रमाण | પ્રમાણ | PramaaN |
उधार | ઉધાર | Udhaar |
1.14 ચાર અક્ષરોના શબ્દો / चार अक्षरों के शब्द
હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી માં અર્થ / गुजराती मे अर्थ | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
सावधान | સાવધાન | Saavdhaan |
कामकाज | કામકાજ | Kaamkaaj |
दुर्घटना | દુર્ઘટના | DurghaTna |
मानसिक | માનસિક | Maanasik |
जागरूक | જાગરુક | Jaagrook |
परामर्श | પરામર્શ | Paraamarsh |
विनिमय | વિનિમય | Vinimay |
सहायता | સહાયતા | Sahaaytaa |
पितामह | પિતામહ | Pitaamah |
पलटन | પલટન | PalTan |
राजधानी | રાજધાની | Raajdhanee |
सौदागर | સૌદાગર | Soudaagar |
कसरत | કસરત | Kasrat |
मखमल | મખમલ | Makhmal |
अवनति | અવનતિ | Avnati |
वज्रपात | વજ્રપાત | Vajrapaat |
ऐरावत | ઐરાવત | Airaavat |
1.15 પાંચ અક્ષરોના શબ્દો / पांच अक्षरों के शब्द
હિન્દી શબ્દ / हिंदी शब्द | ગુજરાતી માં અર્થ / गुजराती मे अर्थ | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
औपचारिक | ઔપચારિક | Oupchaarik |
दिशानिर्देश | દિશાનિર્દેશ | dishanirdesh |
परिचालन | પરિચાલન | Parichaalan |
असंगठित | અસંગઠિત | AsangaThit |
खरीददार | ખરીદદાર | Khareeddaar |
अनुमोदन | અનુમોદન | Anumodan |
पकड़कर | પકડીને | PakaDkar |
अभिभावक | અભિભાવક | Abhibhaavak |
दुःसाहसिक | દુ:સાહસિક | duhsaahasik |
अभिवादन | અભિવાદન | Abhivaadan |
अनधिकार | અનધિકાર | Anadhikaar |
सहयोगिता | સહયોગિતા | Sahayogitaa |
1.16 દિવસોના નામ / दिनों के नाम
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
रविवार / इतवार | રવિવાર | Ravivaar / Itvaar |
सोमवार | સોમવાર | Somvaar |
मंगलवार | મંગળવાર | Mangalvaar |
बुधवार | બુધવાર | Budhvaar |
बृहस्पतिवार / गुरुवार | ગુરુવાર | Brihaspativaar / Guruvaar |
शुक्रवार | શુક્રવાર | Shukravaar |
शनिवार | શનિવાર | Shanivaar |
1.17 અંગ્રેજી મહિનાઓના નામ / अंग्रेजी महीनों के नाम
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
जनवरी | જાન્યુઆરી | January |
फरवरी | ફેબ્રુઆરી | February |
मार्च | માર્ચ | March |
अप्रैल | એપ્રિલ | April |
मई | મે | May |
जून | જૂન | June |
जुलाई | જુલાઈ | July |
अगस्त | ઓગસ્ટ | August |
सितंबर | સપ્ટેમ્બર | September |
अक्तूबर | ઓક્ટોબર | October |
नवंबर | નવેંબર | November |
दिसंबर | ડીસેમ્બર | December |
1.18 अंक / અંક
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg06_online.jpg)
1.19 સંખ્યા ગણતરી / संख्या गिनती
હિન્દી / हिंदी | ગુજરાતી / गुजराती | હિન્દીમાં ઉચ્ચાર / हिंदी में उच्चारण |
एक | એક | EK |
दो | બે | Do |
तीन | ત્રણ | Teen |
चार | ચાર | Chaar |
पांच | પાંચ | Paanch |
छह | છ | Chhah |
सात | સાત | Saat |
आठ | આંઠ | AaTh |
नौ | નવ | Nau |
दस | દસ | Das |
ग्यारह | અગિયાર | Gyaarah |
बारह | બાર | Baarah |
तेरह | તેર | Terah |
चौदह | ચૌદ | Choudah |
पंद्रह | પંદર | Pandrah |
सोलह | સોળ | Solah |
सत्रह | સત્તર | Satrah |
अठारह | અઢાર | ATharah |
उन्नीस | ઓગણીસ | Unnees |
बीस | વીસ | Bees |
इक्कीस | એકવીસ | Ikkees |
बाईस | બાવીસ | Baaees |
तेईस | ત્રેવીસ | Teies |
चौबीस | ચોવીસ | Choubees |
पच्चीस | પચ્ચીસ | Pachees |
छब्बीस | છબ્બીસ | Chhabbees |
सत्ताईस | સત્તાવીસ | Sattaees |
अठाईस | અઠ્ઠાવીસ | AThaaees |
उन्तीस | ઓગણત્રીસ | Untees |
तीस | ત્રીસ | Tees |
इकतीस | એકત્રીસ | Ikatees |
बत्तीस | બત્રીસ | Battees |
तैंतीस | તેત્રીસ | Taintees |
चौंतीस | ચોન્ત્રીસ | Chountees |
पैंतीस | પાંત્રીસ | Paintees |
छत्तीस | છત્રીસ | Chattees |
सैंतीस | સાડત્રીસ | Saintees |
अड़तीस | આડત્રીસ | Artees |
उन्चालीस | ઓગણચાલીસ | Unchaalees |
चालीस | ચાલીસ | Chaalees |
इकतालीस | એકતાલીસ | Iktaalees |
बयालीस | બેતાલીસ | Bayaalees |
तैंतालीस | તેંતાલીસ | Taintaalees |
चौवालीस | ચુમ્માલીસ | Chouvaalees |
पैंतालीस | પિસ્તાલીસ | Paintaalees |
छियालीस | છેન્તાલીસ | Chhiyaalees |
सैंतालीस | સુન્તાલીસ | Saintaalees |
अड़तालीस | અડતાલીસ | Adtaalees |
उनचास | ઓગણપચાસ | Unchaas |
पचास | પચાસ | Pachaas |
इक्यावन | એકાવન | Ikyaawan |
बावन | બાવન | Baawan |
तिरपन | ત્રેપન | Tirpan |
चौवन | ચોપ્પન | Chouvan |
पचपन | પંચાવન | Pachpan |
छप्पन | છપ્પન | Chhappan |
सतावन | સત્તાવન | Sataavan |
अट्ठावन | અઠ્ઠાવન | ATThavan |
उनसठ | ઓગન સાઈઠ | UnsaTh |
साठ | સાઈઠ | SaTh |
इकसठ | એકસઠ | IksaTh |
बासठ | બાસઠ | BaasaTh |
तिरसठ | ત્રેંસઠ | TirsaTh |
चौंसठ | ચોંસઠ | ChousaTh |
पैंसठ | પાંસઠ | PainsaTh |
छियासठ | છાસઠ | ChhiyasaTh |
सड़सठ | સડસઠ | SadsaTh |
अड़सठ | અડસઠ | AdsaTh |
उनहत्तर | ઓગન સિત્તેર | Unhattar |
सत्तर | સિત્તેર | Sattar |
इकहत्तर | ઇકોતેર | Ikhattar |
बहत्तर | બોત્તેર | Bahattar |
तिहत्तर | તોત્તેર | Tihattar |
चौहत्तर | ચુમ્મોતેર | Chouhattar |
पचहत्तर | પંચોત્તેર | Pachhattar |
छिहत्तर | છોત્તેર | Chihattar |
सतहत्तर | સીત્ત્યોતેર | Sathattar |
अठहत्तर | ઇઠયોતેર | Athhattar |
उन्नासी | ઓગ્નાએંસી | Unnasee |
अस्सी | એંસી | Assee |
इक्यासी | એક્યાસી | Ikyasee |
बयासी | બ્યાંસી | Bayaasee |
तिरासी | ત્યાંસી | Tirasee |
चौरासी | ચૌરાસી | Chourasee |
पचासी | પંચ્યાસી | Pachasee |
छियासी | છ્યાંસી | Chiyasee |
सतासी | સીત્ત્યાસી | Sataasee |
अठासी | ઇઠયાસી | Athaasee |
नवासी | નવ્યાસી | Navaasee |
नब्बे | નેવું | Nabbe |
इक्यानवे | એકાણું | Ikyaanve |
बानवे | બાણું | Baanve |
तिरानवे | ત્રાણું | Tiraanve |
चौरानवे | ચોરાણું | Chouranve |
पंचानवे | પંચાણું | Panchaanve |
छियानवे | છન્નું | Chhiyaanve |
सत्तानवे | સત્તાણું | Sattanve |
अट्ठानवे | અઠ્ઠાણું | Atthaanve |
निन्यानवे | નવ્વાણું | Ninyaanve |
एक सौ | એક સો | Ek sou |
हजार | હજાર | Hajaar |
लाख | લાખ | Laakh |
करोड़ | કરોડ | Karod |
******************************
પ્રકરણ ૨ / अध्याय 2
હિન્દી વ્યાકરણ / हिंदी व्याकरण
સંજ્ઞા અને સર્વનામ તથા તેની પર લિંગ, વચન અને કારકની અસર
संज्ञा एवं सर्वनाम तथा उन पर लिंग, वचन और कारक का प्रभाव
2.1 સંજ્ઞા / संज्ञा
કોઈ વ્યક્તિ, પ્રાણી,પક્ષી કે પદાર્થને સૂચવતા પદને ને સંજ્ઞા કહે છે. ગુજરાતીમાં સંજ્ઞાનાં મુખ્ય પાંચ પ્રકાર છે. ૧. વ્યક્તિવાચક સંજ્ઞા, ૨.જાતિવાચક સંજ્ઞા, ૩. ભાવવાચક સંજ્ઞા ૪. દ્રવ્યવાચક સંજ્ઞા
૫. સમૂહ્વાચક સંજ્ઞા
૧. વ્યક્તિવાચક સંજ્ઞા: એ ચોક્કસ વ્યક્તિઓના નામ છે. જે સંજ્ઞા એ નામથી ઓળખાતી એક જ વ્યક્તિને લાગુ પડે છે તેને વ્યક્તિવાચક સંજ્ઞા કહે છે. જેમ કે, ગાંધીજી, રાજેશ, કબીરવડ, હિમાલય, સુરત, ગંગા નદી વગેરે
૨.જાતિવાચક સંજ્ઞા: આ સંજ્ઞાઓ આખી જાતિને લાગુ પડે છે અને જાતિની દરેક વસ્તુ કે વ્યક્તિને લાગુ પડે છે.જેમ કે; ઝાડ,પર્વત, નદી, સરોવર, પશુ, પંખી, નગર, ગામ, શહેર, શાળા, છોકરો, છોકરી, સ્ત્રી, પુરુષ, ફૂલ, ફળ વગેરે.
ઉદા. ઝાડ છાયા આપે છે, લીમડો ઉપયોગી ઝાડ છે, વગેરે.
૩. ભાવવાચક સંજ્ઞા: આ સંજ્ઞાઓ વિવિધ ભાવ સૂચવે છે.
જેમ કે, ડહાપણ, હોંશિયારી, ખટાશ, કડવાશ, ઊંઘ, પ્રેમ, સુખ, દુ:ખ, ગરમી, ઠંડી વગેરે.
૪. દ્રવ્યવાચક સંજ્ઞા: જે સંજ્ઞાઓ પ્રવાહી, અનાજ, કઠોળ, ખનીજ વગેરે દ્રવ્યો માટે વપરાય છે તેને દ્રવ્યવાચક સંજ્ઞા કહેવાય છે.
જેમ કે, પાણી, દૂધ, ઘી, ચોખા, બાજરી, મગ, ચણા, તાંબુ, સોનું, ચાંદી, લોખંડ વગેરે.
૫. સમૂહ્વાચક સંજ્ઞા:કોઈ એક સમૂહ માટે વપરાતી સંજ્ઞાને સમૂહ્વાચક સંજ્ઞા કહેવામાં આવે છે,જોકે આ સંજ્ઞા જે વ્યક્તિ કે વસ્તુનો સમૂહ દર્શાવે છે તેમાંની કોઈ એક વ્યક્તિ કે પદાર્થને એ શબ્દ લાગુ પડતો નથી. જેમ કે, ટોળું, સભા, સરઘસ, સૈન્ય, ઝુમખું, કાફલો વગેરે.
किसी व्यक्ति, स्थान, वस्तु अथवा भाव के नाम को संज्ञा कहते हैं। हिंदी में संज्ञा के तीन मुख्य भेद हैं:
1. व्यक्तिवाचक संज्ञा, 2. जातिवाचक संज्ञा और 3. भाववाचक संज्ञा
સંજ્ઞા વિકારી શબ્દ છે. સંજ્ઞા ત્રણ રીતે શબ્દ નાં રૂપ બદલે છે.
संज्ञा विकारी शब्द हैं। संज्ञा शब्द के रूप तीन कारणों से बदलते हैं:
૧. લિંગ થી, ૨. વચન થી અને ૩. કારક થી.
1. लिंग से, 2. वचन से और 3. कारक से।
2.2 સર્વનામ / सर्वनाम
નામ ની (સંજ્ઞા) જગ્યાએ જે શબ્દ વપરાય તેને સર્વનામ કહેવાય.
જેમ કે, હું, મારું, મને, અમે, અમારું, આપણું, અમને, આપણને,તું, તારું, તને, તમે, તમારું,તમને, તે, તેને, તેનું, તેઓ, તેઓનું, તેઓએ.
સર્વનામ નાં ઉપયોગથી લખાણ ટૂંકું થાય છે અને તે સ્વાભાવિક લાગે છે.
सर्वनाम वे शब्द हैं जो संज्ञाओं के स्थान पर प्रयोग किए जाते हैं।
ઉદાહરણ: આજે મોહન અસ્વસ્થ છે. તેને ડોકટર પાસે લઇ જાઓ. / उदाहरण: मोहन आज अस्वस्थ है। उसको डॉक्टर के पास ले जाओ।
આ વાક્યમાં મોહન ની જગ્યાએ “તેને” નો પ્રયોગ કર્યો છે તેથી તે સર્વનામ છે.
इस वाक्य में मोहन के स्थान पर ‘उसको’ का प्रयोग किया गया है। अत: यह सर्वनाम है।
સંજ્ઞા નાં વારંવાર ઉપયોગ ને દુર કરવા માટે સર્વનામ નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
सर्वनाम का प्रयोग संज्ञा के बार-बार प्रयोग को दूर करने के लिए किया जाता है।
પોતે, સ્વયં, જાતે નો પણ નિજવાચક સર્વનામનાં રૂપમાં ઉપયોગ થાય છે. / खुद, स्वयं, स्वत: भी निजवाचक सर्वनाम के रूप में प्रयुक्त होते हैं।
જેમ કે –હું જાતે આ કામ કરી શકું છું; તમે પોતે ત્યાં જાઓ. / जैसे - मैं खुद यह काम कर सकता हूं; आप स्वयं वहां जाइए।
સર્વનામ શબ્દોની રૂપ રચના / सर्वनाम शब्दों की रूप-रचना
અમુક સર્વનામમાં, સંજ્ઞાઓની સરખામણીએ કારકોને લીધે વધારે રૂપાંતર જોવામાં આવે છે.
संज्ञाओं की तुलना में कुछ सर्वनामों में कारकों के कारण अधिक रूपांतर देखा जाता है।
કેટલાંક ખુબ પ્રચલિત સર્વનામોની રૂપ રચના આ પ્રકારે છે.
હું- હું, મેં, મને, મારાથી, મારા દ્વારા, મારા માટે, મારું, મારા, મારી, મારામાં, મારી પર
कुछ बहुप्रचलित सर्वनामों की रूप-रचना इस प्रकार हैं:
मैं- मैं, मैंने, मुझे, मुझसे, मेरे द्वारा, मेरे लिए, मेरा, मेरे, मेरी, मुझमें, मुझ पर
અમે- અમે, અમારે, અમને, અમારાથી, અમારા દ્વારા, અમારે માટે, અમારું, અમારા, અમારી, અમારામાં, અમારી પર.
हम- हम / हमने, हमें, हमको, हमसे, हमारे द्वारा, हमारे लिए, हमारा, हमारे, हमारी, हममें, हम पर
તુ- તુ, તેં, તને, તારાથી, તારા દ્વારા, તારા માટે, તારું, તારી, તારામાં, તારી પર.
तू- तू, तूने, तुझे / तुझको, तुझसे, तेरे द्वारा, तेरे लिए, तेरा, तेरी, तुझमें, तुझ पर
તમે- તમે, તમેં, તમને, તમારાથી, તમારા દ્વારા, તમારા માટે, તમારુ, તમારા, તમારી, તમારામાં, તમારી પર.
तुम- तुम, तुमने, तुम्हें / तुमको, तुमसे, तुम्हारे द्वारा, तुम्हारे लिए, तुम्हारा, तुम्हारे, तुम्हारी, तुममें, तुम पर
તે- તે, તેને, તેનાથી, તેના દ્વારા, તેનાં માટે, તેનું, તેના, તેની, તેનામાં, તેની પર.
वह- वह, उसने / उसे / उसको, उससे, उसके द्वारा, उसके लिए, उसका, उसके, उसकी, उसमें, उस पर
તેઓ –તેઓ, તેઓએ,તેઓને, તેઓથી, તેઓ દ્વારા, તેઓ માટે, તેઓનું, તેઓના, તેઓની, તેઓમાં, તેઓ પર.
वे- वे, उन्होंने, उन्हें / उनको, उनसे, उनके द्वारा, उनके लिए, उनका, उनके, उनकी, उनमें, उन पर
આ –આ, આને, આનાથી, આના દ્વારા, આના માટે, આનું, આનાં, આની, આનામાં, આની પર.
यह- यह, इसने / इसे / इसको, इससे, इसके द्वारा, इसके लिए, इसका, इसके, इसकी, इसमें, इस पर
કોઈ- કોઈ, કોઈએ, કોઈને વગેરે
कोई- कोई, किसीने / किन्हींने, किसी को / किन्हीं को आदि।
કોણ- કોણ, કોણે, વગેરે.
कौन- कौन, किसने / किन्होंने / किसको / किसे / किन्हें / किनको आदि।
જે- જેને, જેઓએ, જેમણે, જેને, જેઓને, જેને વગેરે.
जो- जिसने, जिन्होंने, जिसको, जिसे, जिनको, जिन्हें आदि।
2.3 લિંગ / लिंग
લિંગ- ગુજરાતી ભાષામાં ત્રણ લિંગ આવે છે.-(i) પુલ્લિંગ (ii) સ્ત્રીલિંગ (iii) નપુંસકલિંગ
/ हिंदी भाषा में दो ही लिंग माने जाते हैं – (i) पुल्लिंग और (ii) स्त्रीलिंग।
સામાન્ય રીતે લિંગ ની ઓળખ માટે અમુક સંકેત આપવામાં આવે છે. જેમાં ઘણા બધા અપવાદ છે, છતાં પણ મોટા ભાગની જગ્યાએ તે સહાયક થઇ શકે છે:
आम तौर पर लिंग की पहचान के लिए कुछ संकेत दिए जा रहे हैं, इनके कई अपवाद हैं, फिर भी अधिकांश स्थानों पर ये सहायक हो सकते हैं:
2.3.1 પુલ્લિંગ / पुल्लिंग
(i) પુલ્લિંગ: નર જાતિ દર્શાવે તેને પુલ્લિંગ કહે છે; જેને ઓળખવા માટે નામને ‘કેવો’ વિશેષણ લગાડી પ્રશ્ન પૂછી શકાય તેને પુલ્લિંગ કહે છે,
જેમ કે, કેવો છોકરો, કેવો દેડકો, કેવો પાડો, કેવો ઘોડો વગેરે.
- “આ” થી સમાપ્ત થતા શબ્દો / आ’ से अंत होने वाले शब्द:
દા.ત. કપડા, પૈસા, વગેરે / उदा- कपड़ा, पैसा आदि।
અપવાદ- હવા, દવા, સજા, વગેરે / अपवाद- हवा, दवा, सजा आदि। - “ના”, “આવ “, “પન”, “પા” થી સમાપ્ત થતી ભાવ વાચક સંજ્ઞાઓ / ना’, ‘आव’, ‘पन’, ‘पा’ से अंत होने वाली भाववाचक संज्ञाएं
જેમ કે બહાવ, બચપન,બુઢાપા વગેરે / जैसे - बहाव, बचपन, बुढ़ापा आदि। - ‘આન’ થી સમાપ્ત થતી ક્રિયાર્થક સંજ્ઞાઓ – જેમ કે લગાન, ખાન-પાન, મિલાન વગેરે ‘आन’ (આન) से अंत होने वाली क्रियार्थक संज्ञाएं: / जैसे - लगान, खान-पान, मिलान आदि।
- ‘ત્વ’, ‘ત્ય’, ‘વ્ય’, ‘ર્ય’, થી સમાપ્ત થતી સંજ્ઞાઓ / त्व’, ‘त्य’, ‘व्य’, ‘र्य’ से अंत होने वाली संज्ञाएं:
જેમ કે વ્યક્તિત્વ,કૃત્ય, કર્તવ્ય, ચાતુર્ય વગેરે / जैसे – व्यक्तित्व, कृत्य, कर्तव्य, चातुर्य आदि। - ‘અ’ થી સમાપ્ત થતી સંજ્ઞાઓ\: / ‘अ’ से अंत होने वाली संज्ञाएं:
જેમ કે ઘર, મકાન, ખેતર, ઝાડ વગેરે / जैसेः घर, मकान, खेत, पेड़ आदि।
અપવાદ: કિતાબ, કલમ, દીવાલ વગેરે / अपवाद: किताब, कलम, दीवार आदि। - દેશો, પર્વતો, સમુદ્રોના નામ: / देशों, पर्वतों, सागरों के नाम:
જેમ કે ભારત, ચીન, જાપાન, અમેરિકા, ઇટલી, હિમાલય, વિંધ્યાચલ, આલ્પ્સ, હિન્દ મહાસાગર, અરબ સાગર વગેરે / जैसेः भारत, चीन, जापान, अमेरिका, इटली, हिमालय, विंध्याचल, आल्प्स, हिंद महासागर, अरब सागर आदि। - બધી જ ધાતુ અને દાગીનાના નામ: / सभी धातुओं और गहनों के नाम:
જેમ કે: સોનાં, હીરા, લોહા વગેરે / जैसेः सोना, हीरा, लोहा आदि।
અપવાદ: ચાંદી / अपवाद: चाँदी। - દિવસો અને મહિનાઓના નામ: / दिनों और महीनों के नाम:
દિવસ: રવિવાર, સોમવાર, મંગળવાર, બુધવાર, ગુરુવાર, શુક્રવાર, શનિવાર. / दिन- रविवार, सोमवार, मंगलवार, बुधवार, गुरुवार, शुक्रवार और शनिवार ।
મહિના- ચૈત્ર, વૈશાખ, જેઠ, અષાઢ, શ્રાવણ, ભાદ્રપદ, આશ્વિન, કારતક, માગશર, પોષ, માઘ, ફાગણ. / महीने- चैत्र, वैशाख, जेठ, आषाढ़, श्रावण, भाद्रपद, आश्विन, कार्तिक, मार्गशीर्ष, पौष, माघ, फाल्गुन। - ઝાડના નામ: કાઠોલ, તાડ, વડ, સાગ, સીસમ વગેરે / पेड़ के नाम: कटहल, ताड़, बरगद, सागौन, शीशम आदि।
અપવાદ: આંબલી / अपवाद: इमली। - અનાજનાં નામ: ધાન્ય, ચોખા, ઘઉં, ચણા, તલ, / अनाजों के नाम: धान, चावल, गेहूं, चना, तिल।
અપવાદ:, જુવાર, દાળ, અરહર, મટર / अपवाद: ज्वार, दाल, अरहर, मटर।
2.3.2 સ્ત્રીલિંગ / स्त्रीलिंग
સ્ત્રીલિંગ: નારી જાતિ દર્શાવે તેને સ્ત્રીલિંગ કહે છે; જેને ઓળખવા માટે નામને ‘કેવી ’ વિશેષણ લગાડી પ્રશ્ન પૂછી શકાય તેને સ્ત્રીલિંગ કહે છે,
જેમ કે, કેવી છોકરી, કેવી દેડકી, કેવી પાડી, કેવી ઘોડી વગેરે.
- ‘ઈ’ થી સમાપ્ત થતી સંજ્ઞાઓ: / ‘ई’ से अंत होने वाली संज्ञाएं:
જેમકે: નદી, ચિઠ્ઠી, ટોપી, રોટી, વિનંતી / जैसेः नदी, चिट्ठी, टोपी, रोटी, गाली, विनती ।
અપવાદ: પાણી, ઘી, દહી, મોતી / अपवाद: पानी, घी, दही, मोती। - ऊनवाचक संज्ञाएं: खटिया, डिबिया, पुड़िया ।
- ‘આ’ થી સમાપ્ત થતી સંસ્કૃત ની સંજ્ઞાઓ / ‘आ’ से अंत होने वाली संस्कृत की संज्ञाएं:
જેમ કે, દયા, કૃપયા, ક્ષમા. / जैसेः दया, कृपया, क्षमा।
અપવાદ: પિતા, કર્તા. / अपवाद: पिता, कर्ता। - ‘ઇ’ થી સમાપ્ત થતી સંજ્ઞાઓ: / ‘इ’ से अंत होने वाली संज्ञाएं:
જેમ કે રુચિ. વિધિ, ગતિ / जैसेः रुचि, विधि, गति।
અપવાદ: મુનિ, ઋષિ / अपवाद: मुनि, ऋषि। - ‘તા’, ‘વટ’, ‘હટ’,’ટ’, ‘ત’, થી સમાપ્ત થતી સંજ્ઞાઓ; / ‘ता’, ‘वट’, ‘हट’, ‘ट’, ‘त’ से अंत होने वाली संज्ञाएं:
જેમકે, સુંદરતા, રુકાવટ, ઘબરાહટ, બનાવટ, બગાવત / जैसेः सुंदरता, रुकावट, घबराहट, बनावट, बगावत। - ‘ત’ અથવા ‘ટ’ થી સમાપ્ત થતી સંજ્ઞાઓ: / ‘त’ या ‘ट’ से अंत होने वाली संज्ञाएं:
જેમકે, છત, હાટ / जैसेः छत, खाट, हाट।
અપવાદ: પેટ, ખેત, ભાત વગેરે / अपवाद: पेट, खेत आदि। - નદીયોના નામ / नदियों के नाम:
જેમ કે, ગંગા, યમુના, ગોદાવરી, કૃષ્ણા, કાવેરી. / जैसेः गंगा, जमुना, गोदावरी, कृष्णा, कावेरी।
અપવાદ: સિંધુ. બ્રહ્મપુત્ર / अपवाद: सिंधु, ब्रह्मपुत्र। - ભાષાઓના નામ: / भाषाओं के नाम:
જેમકે, હિંદી, જાપાની, અંગ્રેજી, જર્મન વગેરે. / जैसेः हिंदी, जापानी, अंग्रेज़ी, जर्मन आदि। - ‘ઊં’ થી સમાપ્ત થતા શબ્દ: / ‘ऊ’ से अंत होने वाले शब्द:
જેમકે, લૂ, બાલૂ, ઝાડૂ / जैसेः लू, बालू, झाड़ू
અપવાદ: આલૂ, આંસૂ, ડાકૂ, ભાલૂ. / अपवाद: आलू, आंसू, डाकू, भालू।
ઉપર જણાવેલ દાખલા માત્ર ઉદાહારણ તરીકે જ છે અને તેમનો ઉપયોગ ખુબજ મર્યાદિત છે, ધ્યાનપૂર્વક નું વાચન અને શબ્દ કોશ ની મદદથી આ જાણકારી વધારી શકાય છે.આમ છતાં, સંજ્ઞા નાં લિંગ ની જાણકારી માટે અમુક સૂચનો નીચે મુજબ છે.
उपर्युक्त संकेत केवल उदाहरण स्वरूप के हैं और इनका दायरा अत्यंत सीमित है। ध्यानपूर्वक पठन और शब्द कोश के सहारे जानकारी को बढ़ाया जा सकता है। तथापि, संज्ञा के लिंग की जानकारी के लिए कुछ सुझाव नीचे दिए गए हैं:
- ક્રિયાથી: સરકાર આદેશ જારી કરે છે; બેંક અધિસુચના જારી કરે છે. / क्रिया से: सरकार आदेश जारी करती है; बैंक अधिसूचना जारी करता है।
- સંજ્ઞાનાં વિશેષણથી: સરસ છોકરો, સરસ છોકરી, મોટી ફાઈલ, મોટું રજીસ્ટર / संज्ञा के विशेषण से: अच्छा लड़का; अच्छी लड़की; मोटी फाइल; मोटा रजिस्टर।
- સંજ્ઞા સાથે જોડેલ વિભક્તિથી: ખર્ચની રકમ, ગયા વરસનો પુરસ્કાર / संज्ञा के साथ जुड़ी विभक्ति से: व्यय की राशि; गत वर्ष का पुरस्कार।
- વચનથી: છોકરો –છોકરાઓ / वचन से: लड़का – लड़के।
નોટ: ધ્યાન રાખો કે ‘આ’ થી સમાપ્ત થતા પુલ્લિંગનાં વચન બદલવા ‘આ’ ને ‘ઓ’ માં બદલવામાં આવે છે. બીજા પુલ્લિંગ શબ્દોમાં એવું કોઈ પરિવર્તન કરવામાં આવતું નથી.
नोट: ध्यान रखें कि ‘आ’ से अंत होने वाले पुल्लिंग शब्दों का वचन बदलने के लिए ‘आ’ को ‘ए’ में बदल दिया जाता है। अन्य पुल्लिंग शब्दों में ऐसा कोई परिवर्तन नहीं किया जाता है।
જેમકે, એક છોકરો-ચાર છોકરાઓ, એક બકરો-બે બકરાઓ, / जैसे- एक लड़का – चार लड़के, एक बकरा – दो बकरे,
પરંતુ એક ઘર- ચાર ઘર, એક પત્ર-પાંચ પત્ર / लेकिन एक घर – चार घर। एक पत्र – पांच पत्र।
2.3.3 નપુંસક લિંગ: નાન્યતર જાતિ દર્શાવે તેને નપુંસકલિંગ કહે છે: જેને ઓળખવા માટે નામને ‘કેવું’ વિશેષણ લગાડી પ્રશ્ન પૂછી શકાય તેને નપુંસકલિંગ કહે છે.
જેમકે, કેવું છોકરું, કેવું દેડકું, કેવું પાડું, કેવું ઘોડું વગેરે
2.4 વચન / वचन
શબ્દના જે રૂપ થી તેના એક અથવા અનેક હોવાનો સંકેત મળે તેને વચન કહે છે. ગુજરાતી ભાષામાં બે વચન છે: એકવચન અને બહુવચન.
शब्द के जिस रूप से उसके एक या अनेक होने का बोध हो उसे वचन कहते हैं। हिंदी भाषा में दो वचन हैं: एकवचन और बहुवचन।
એકવચન: કોઈ શબ્દ બોલવાથી તે એકજ વસ્તુ, વ્યક્તિ કે પ્રાણી છે એમ સમજાય ત્યારે તે શબ્દ ‘એકવચન’ કહેવાય: જેમકે, વિદ્યાર્થી, લખોટી, પુસ્તક, ગધેડું, હાથ, મોર, વાઘ, બોર વગેરે
एकवचन: शब्द के जिस रूप से एक व्यक्ति या वस्तु का बोध हो उसे एकवचन कहते हैं।
जैसे- घोड़ा, कन्या, नदी।
બહુવચન: કોઈ શબ્દ બોલવાથી તે એક કરતા વધારે વસ્તુ, વ્યક્તિ કે પ્રાણી છે એમ સમજાય ત્યારે તે શબ્દ ‘બહુવચન’ કહેવાય: જેમકે, વિદ્યાર્થીઓ, લખોટીઓ, પુસ્તકો, ગધેડાં, બે હાથ, ત્રણ મોર, ચાર વાઘ, દસ બોર, ઘોડાઓ, કન્યાઓ, નદીઓ વગેરે, અહિયાં રેખાંકિત સંજ્ઞાઓ બહુવચન છે.
સામાન્ય રીતે ‘ઓ’ પ્રત્યય લગાવીને બહુવચન દર્શાવી શકાય છે, જેમકે, વિદ્યાર્થીઓ, લખોટીઓ, પુસ્તકો, કેટલીક સંજ્ઞાઓને ‘ઓ’ પ્રત્યય લગાવવો જરૂરી નથી, જેમ કે, ગધેડાં, જ્યારે કેટલીક સંજ્ઞાઓ એકવચન અને બહુવચન બંનેમાં એક સરખી હોય છે, જેમ કે, હાથ, મોર, વાઘ, બોર વગેરે.
बहुवचन: शब्द के जिस रूप से एक से अधिक व्यक्तियों या वस्तुओं का बोध हो उसे बहुवचन कहते हैं। जैसे- घोड़े, कन्याएं, नदियां।
2.5 કારક / कारक
સંજ્ઞા અથવા સર્વનામ નાં જે રૂપથી તેનો ક્રિયાની સાથે નો સંબંધ મનાય છે તેને કારક કહે છે. કારકીય સંબંધ ને પ્રકટ કરવા વાળા ચિન્હોને કારક-ચિહ્ન, વિભક્તિ કે પરસર્ગ કહે છે. કારક્ના આઠ પ્રકાર છે.
संज्ञा या सर्वनाम के जिस रूप से उसका संबंध क्रिया के साथ जाना जाता है, उसको कारक कहते हैं। कारकीय संबंध को प्रकट करने वाले चिह्नों को कारक-चिह्न, विभक्ति या परसर्ग कहते हैं। कारक के आठ भेद होते हैं:
ક્રમાંક / क्र.सं. | કારક નું નામ / कारक का नाम | વિભક્તિ કે પરસર્ગ विभक्ति या परसर्ग | ઉદાહરણ / जैसे |
1 | કર્તા વિભક્તિ / कर्ता | ‘ने’ या ‘o’ (कुछ भी नहीं)।@ ‘એ’, ‘ને’, ‘થી’ |
કોઈપણ પદ જ્યારે ક્રિયા કરનારને દર્શાવે: અમે ખુશ હતા. તેમને આનંદ થયો. તેનાથી વહેલા અવાયું. |
2 | કર્મ વિભક્તિ / कर्म | ‘को’ या ‘o’ (कुछ भी नहीं)।# ‘ને’ |
કોઈપણ પદ જ્યારે ક્રિયા નો વિષય કે લક્ષ્ય દર્શાવે: કોષા દાદાજીને જુએ છે. બાબા રોગીને મફત દવા આપે છે. |
3 | કરણ વિભક્તિ / करण | से, के द्वारा, के साथ / साधन प्रकट करने के लिए એ, થી, દ્વારા, |
કોઈપણ પદ જ્યારે ક્રિયાનું સાધન, રીત કે કારણ દર્શાવે: મારા હાથે તેલનો ડબ્બો નહી ઉંચકાય. તલવારથી શાક નાં સમારાય. |
4 | સમ્પ્રદાન વિભક્તિ / संप्रदान | को, के लिए, हेतु એ, માટે, વાસ્તે |
ક્રિયાનું ફળ જેને પ્રાપ્ત થતું હોય કે જેને લક્ષ કરીને કોઈ ક્રિયા થતી હોય: મેં ધોબીને કપડા આપ્યા. |
5 | અપાદાન વિભક્તિ / अपादान | से / થી, થકી, વડે (અલગતા બતાવવા માટે / अलगाव दर्शाने के लिए) | વાક્યના પદ થી એક બીજાની છુટા પડવાની ક્રિયા વ્યકત કરતુ પદ: ચોપડી હાથ માંથી પડી ગઈ. સીમ થકી છેટી હતી વાડી. |
6 | સંબંધ વિભક્તિ / संबंध | का, के, की (रा, रे, री, ना, ने, नी) નું,નું, નાં, નો, ની |
એક નામ પદ અન્ય નામ પદ સાથે નો સંબંધ પ્રગટ કરે તે પદ: બપોરની ટ્રેઈન માં જાઉં છે. કુતરાની જીભ લટકતી હતી. મહેશે રીક્ષાનું હેન્ડલ પકડ્યું. |
7 | અધિકરણ વિભક્તિ / अधिकरण | में, पर / માં | વાક્યમાં ક્રિયાનું સ્થાન કે ક્રિયાનો સમય દર્શાવનાર પદ: રાત્રે ઘરમાં દીવો બળતો રહે છે. તમે કઈ હોસ્પીટલમાં જન્મેલા? |
8 | સંબોધન વિભક્તિ / संबोधन | हे, रे, अरे, ओ... એ, અરે, ઓ |
વાક્યમાં કોઈને બોલવા કે બોલાવવામાં આવે ત્યારે તે દર્શાવનાર પદ એ ભાઈ, જરા અહી આવશો? અરે બા, હું બજારમાં જાઉં છું. |
2.6 कर्ता कारक में ‘ने’ का प्रयोग सामान्यत: केवल सकर्मक धातुओं से बने भूतकालिक कृदंत (देखिए क्रिया का अध्याय) से बनी क्रियाओं के साथ होता है ।
जैसे: राम ने रोटी खाई, मोहन ने पत्र लिखा है, सीता ने आम खरीदे थे।
इन वाक्यों में खाई, लिखा, खरीदे सकर्मक धातु खाना, लिखना, खरीदना के भूतकालिक कृदंत हैं, अत: इनके कर्ता के साथ ‘ने’ लगा है। अकर्मक धातुओं से बने क्रिया-रूपों के साथ ‘ने’ का प्रयोग नहीं होता ।
/ जैसे: राम गया, मोहन बहुत चिल्लाया, सीता खूब सोई।
/ कुछ अपवाद हैं:
(क़) बोलना, भूलना, लाना सकर्मक क्रियाएँ है किन्तु इनसे बने भूतकालिक रूपों के साथ ‘ने’ का प्रयोग नहीं होता।
(अ) किसान बोला (आ) तुम भूल गए हो।
(इ) मोहन मिठाई लाया
(ख) नहाना, छींकना, खॉंसना, अकर्मक क्रियाएँ हैं किन्तु इनसे बने भूतकालिक कृदन्तों के साथ ‘ने’ का प्रयोग होता है।
(अ) राम ने नहाया (कुछ लोग ‘राम नहाया’ भी बोलते हैं।)
(आ) मोहन ने छींका। (इ) सीता ने खाँसा ।
(ग) लगना, सकना, जाना, चुकना, पाना, रहना, उठना, बैठना, पड़ना, सहायक क्रियाएँ लगने पर सकर्मक धातुओं के साथ भी ‘ने’ का प्रयोग नहीं होता।
सीता रोटी खाने लगी। राजीव सारा खाना खा गया।
मोहन पत्र नहीं लिख सका। हीरा अपना करम कर चुका।
(क़) कुछ लोग तो बकना, जानना आदि के साथ ‘ने’ का प्रयोग करते हैं, किन्तु कुछ लोग नहीं करते।
2.7 સંજ્ઞા શબ્દોના વચન બદલવા નાં નિયમ / संज्ञा शब्दों का वचन बदलने के नियम (कारक चिन्हों को ध्यान में रखते हुए)
વાક્યોમાં પ્રયોગ કરતી વખતે ઘણી વખત સંજ્ઞા શબ્દો સાથે એ, ને, થી, ને માટે વગેરે કારક ચિહ્ન લાગે છે અને ઘણી વાર નથી લાગતા. આ કારણે શબ્દોના બહુવચન પણ બે રીતે બને છે.
वाक्य में प्रयोग करते समय संज्ञा शब्दों के साथ कई बार ने, को, से, के लिए आदि कारक चिह्न लगते हैं और कई बार नहीं लगते। इस कारण शब्दों के बहुवचन भी दो प्रकार से बनते हैं:
(क) જ્યારે શબ્દોની સાથે કારક ચિહ્ન નથી લાગતા. / जब शब्दों के साथ कारक चिह्न नहीं लगते।
નામને અંતે અ,આ, ઇ,ઈ,ઉ કે ઊ પ્રત્યય લગાવવાથી બહુવચન બને છે. જેમ કે,પુસ્તક-પુસ્તકો; કમળ-કમળો; ઋતુ-ઋતુઓ વગેરે;
(ख) જ્યારે શબ્દોની સાથે કારક ચિહ્ન લાગે છે. / जब शब्दों के साथ कारक चिह्न लगते हैं।
‘ઓ’ કારાંત પુલ્લિંગ - નામ ઓ’કારાંતહોય તો ‘ઓ’ નો ‘આ’ કરવાથી બહુવચન થાય છે, જેમ કે, છોકરો-છોકરાઓ; ઘોડો-ઘોડાઓ વગેરે.
‘ઉં’ કારાંત પુલ્લિંગ: નામને અંતે ‘ઉં’ હોય તો ‘ઉં’ નો ‘આં’ કરીને પછી ‘ઓ’ લગાવવાથી બે રીતે
બહુવચન થાય છે, જેમ કે, છોકરું-છોકરાં, છોકરાંઓ.
ઘણી વાર જે એક્વાચનનું રૂપ છે તે જ ચાલુ રાખીને બહુવચનમાં વપરાય છે, જેમ કે,
૧) તેને ઘણી ગાય દાનમાં આપી.(ઘણી ગાયો).
૨) આ છોકરાએ ઘણા બોર ખાધા છે.(ઘણા બોરો).
૩) જંગલમાં ઘણા ઝાડ છે ( અહી ઝાડો કરીએ તે ઠીક નથી ).
૪) એક્વચનનું રૂપ પ્રાણી કે પદાર્થની આખી જાતિ કે આખા વર્ગને સૂચવવા વપરાય છે. જેમ કે,
મોર સુંદર પીન્છાવાળું પંખી છે.(મોરનો આખો વર્ગ).
૫) શબ્દ એક્વચનનાં રૂપનો રાખીને માનાર્થે બહુવચન નો અર્થ સૂચવવા વપરાય છે.જેમ કે,
મારા બા આવી ગયા છે; રાણી નદી કિનારે નહાવા પધાર્યા. (નારી જાતિના નામનું એક્વચન રૂપ માનાર્થે બહુવચન તરીકે વપરાય છે.)
એકવચનનો પ્રયોગ: ખૂબ પ્રેમ બતાવતા નામો એકવચનમાં વપરાય છે. જેમ કે,
કેમ ભાઈ આવ્યો? બા, ક્યારે ગામ જવાની છે? હે પ્રભો, મારા દુ:ખ દુર કરજે!
બહુવચનમાં વપરાતા કેટલાક નામો:
# કેટલાક અનાજના નામ બહુવચનમાં વપરાય છે, જેમ કે,
આ વરસે ઘઉં ખુબ પાક્યા; મેં વટાણા બહારગામથી ખરીધ્યા;
તે જ રીતે મગ, મઠ, અડદ, તલ, ચણા, વગેરે બહુવચનમાં વપરાય છે.
નોંધ: ઉપરના નામ નો ઉપયોગ જ્યારે અનાજનાં છૂટક નાણાનો અર્થ દર્શાવવા વપરાય છે ત્યારે તે એકવચનમાં આવે છે.જેમ કે,
આ ચણો પેલા ચણા કરતા કદમાં મોટો છે.
નીચેના નામો સામાન્ય રીતે બહુવચનમાં વપરાય છે.
સમાચાર, સોગંધ, કાલાવાલા, ધમપછાડા, વંદન, વલખાં, પ્રણામ વગેરે
(2) અન્ય પુલ્લિંગ / अन्य पुल्लिंग – (જેમ કે- વ્યજનાંત મિત્ર, ઇકારાંત કવિ, ઇકારાંત સાથી, ઉકારાંત સાધુ અને ઉકારાંત ડાકુ વગેરે / जैसे व्यंजनांत मित्र, इकारांत कवि, ईकारांत साथी, उकारांत साधु तथा ऊकारांत डाकू / आदि) ।
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg16_online.jpg)
(3) ઇકારાંત / इकारांत – (જેમ કે- જાતિ / जैसे जाति), ઇકારાંત / ईकारांत (જેમ કે- છોકરી / जैसे लड़की), ઇયાંત / इयांत (જેમ કે ગુડિયા / जैसे गुडि़या)
સ્ત્રીલિંગ / स्त्रीलिंग।
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg19_online.jpg)
(4) અન્ય સ્ત્રીલિંગ / अन्य स्त्रीलिंग – (જેમ કે- વ્યન્જનાત પુસ્તક / जैसे -व्यंजनांत पुस्तक, આ-કારાંત માતા / आ-कारांत माता, ઉકારાંત ઋતુ / उ-कारांत ऋतु, ઉ-કારાંત વહુ / ऊ-कारांत बहू, તથા / तथा ઓ-કારાંત ગાય / ओ-कारांत गौ વગેરે / आदि)
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg20_online.jpg)
2.8 વિશેષણ / विशेषण
જ્યારે વ્યક્તિ કે વસ્તુ સૂચવતા શબ્દને સંજ્ઞા કહે છે, ત્યારે નામ પહેલા આવતા અને નામના આકાર, રંગ, અવસ્થા કે સંખ્યા દર્શાવતા શબ્દને વિશેષણ કહે છે. તે નામ ની વિશેષતા બતાવે છે. /
जिस शब्द से संज्ञा या सर्वनाम की विशेषता प्रकट होती है, उसे विशेषण कहते हैं।
શહીદ ભગતસિંહ, ડઝન કેળા, સ્વચ્છ કપડા, ભૂખ્યું ઢોર, હોશિયાર છોકરો, નાનું ઘર, વગેરે
જેમ કે- આ સુંદર ફૂલ છે; તે કાળો ઘોડો છે; પાંચ છોકરીઓ ભણી રહી છે; ગ્લાસ ભરેલ દૂધ લાવો; કાળા વાદળ ઘેરાયેલ છે; આ બાગ સુંદર છે. / जैसे- यह सुंदर फूल है; वह काला घोड़ा है; पांच लड़कियां पढ़ रही हैं; गिलास भर दूध लाओ; काले बादल घिर आए हैं; यह बाग सुंदर है।
નોધ: વિશેષણ જે શબ્દની વિશેષતા પ્રગટ કરે છે તેને વિશેષ્ય કહેવાય છે.
![](/documents/87730/28909807/Gujratiimg21_online.jpg)
नोट: विशेषण जिस शब्द की विशेषता प्रकट करता है उसे विशेष्य कहा जाता है।
જેમ કે-
સુંદર ફૂલ માં સુંદર વિશેષણ છે જ્યારે ફૂલ વિશેષ્ય છે; આવી જ રીતે
ભોળું કબુતર ઉડે છે માં ભોળું વિશેષણ છે જ્યારે કબુતર વિશેષ્ય છે.
રાતી ગાય ચરે છે, એમાં રાતી વિશેષણ છે જ્યારે ગાય વિશેષ્ય છે.
તે દયાળુ માણસ છે. દયાળુ વિશેષણ છે જ્યારે માણસ વિશેષ્ય છે.
મને ઠંડુ પાણી આપો, એમાં ઠંડુ વિશેષણ છે જ્યારે પાણી વિશેષ્ય છે.
ઉપરના વાક્યો માં કબુતર, ગાય, માણસ અને પાણી – આ પદો નામ છે જ્યારે ભોળું, રાતી, દયાળુ અને ઠંડુ –આ પદો નામની વિશેષતા સૂચવે છે. અર્થાત, કેવું કબુતર? ભોળું. કેવી ગાય? રાતી.
કેવો માણસ? દયાળુ. કેવું પાણી? ઠંડુ.
આમ કેવો, કેવી, કેવું વગેરે પ્રશ્ન પુછાતા જે ઉત્તર મળે તે ‘વિશેષણ’ છે.
/ जैसे- सुंदर फूल में सुंदर विशेषण और फूल विशेष्य ।
વિશેષણોમાં લિંગ, વચન, અને કારક ને લગતું અંતર ખુબ ઓછું હોય છે. માત્ર અમુક આકારાંત ( આ થી પુરા થતા) વિશેષણોમા જ આ પ્રકારના પરિવર્તન આવે છે. / विशेषणों में लिंग, वचन और कारक संबंधी अंतर बहुत कम होता है। केवल कुछ ‘आकारांत’ (‘आ’ से अंत होने वाले) विशेषणों में ही इस प्रकार के परिवर्तन आते हैं।
જેમ કે- સારો છોકરો, સારા છોકરાઓ, સારી છોકરી, સારા છોકરાને, સારા છોકરાઓને, સારી છોકરીને / जैसे- अच्छा लड़का, अच्छे लड़के, अच्छी लड़की। अच्छे लड़के को, अच्छे लड़कों को, अच्छी लड़की को।
2.9 ઉપસર્ગ અને પ્રત્યય / उपसर्ग एवं प्रत्यय
2.9.1 ઉપસર્ગ / उपसर्ग
1.જેનો પ્રયોગ સ્વતંત્ર થતો નથી અને જેને કોઈક શબ્દની પહેલા કઈક વિશેષતા લાવવા માટે જોડવામાં આવે છે તે વર્ણ અથવા વર્ણ-સમૂહ ને ‘ઉપસર્ગ’ કહે છે.
‘અ’ | ‘બ’ | ||
૧ | આશા દીપા કહ્યું. | ૧ | આશાએ દીપાને કહ્યું. |
૨ | ઝાડ વાંદરો બેઠો છે, | ૨ | ઝાડ પર વાંદરો બેઠો છે, |
૩ | અમે નદી રેતી રમ્યા | ૩ | અમે નદીની રેતીમાં રમ્યા |
૪ | મારા ભાઈ નામ શરદ છે. | ૪ | મારા ભાઈનું નામ શરદ છે. |
૫ | મારા બોલાઈ ગયું. | ૫ | મારાથી બોલાઈ ગયું. |
ઉપરના ‘અ’ અને ‘બ’ વિભાગના વાક્યો વાંચતા જણાશે કે ‘અ’ વિભાગના વાક્યોનો અર્થ બરાબર સમજાતો નથી, જ્યારે ‘બ’ વિભાગના વાક્યોનો અર્થ બરાબર સમજાય છે. અંડરલાઇન કરેલા ‘એ’, ‘ને’, ‘પર’, ‘ની’, ‘માં’, ‘નું’, ‘થી’ ને લીધે આમ બન્યું છે. અંડરલાઇન કરેલા એ’, ‘ને’, ‘પર’, ‘ની’, ‘માં’, ‘નું’, ‘થી’ વિભક્તિના પ્રત્યયો છે.આમ નામને લાગેલા પ્રત્યયને ‘વિભક્તિપ્રત્યયો’કહેવાય છે.
‘उपसर्ग’ उस वर्ण या वर्ण-समूह को कहते हैं, जिसका स्वतंत्र प्रयोग न होता हो, और जो किसी शब्द के पूर्व, कुछ आर्थिक विशेषता लाने के लिए जोड़ा जाए।
2. ભારતીય પરિવારમાં ઉપસર્ગો નો ઈતિહાસ ખુબ જ પ્રાચીન કાળ સુધી જાય છે. પહેલા તે સ્વતંત્ર શબ્દ હતા તથા તેમનો પોતાનો અર્થ હતો. પછેથી તેમની સ્વતંત્રતા પૂરી થઇ ગઈ અને તે માત્ર મૂળ શબ્દથી સંબંધિત થઈને જ આવવા લાગ્યા. સંસ્કૃત (અને ગુજરાતીમાં)
અતિ, અધિ, અનુ, અપ, અપિ, અવ, અભિ, આ, ઉત્-ઉદ્, ઉપ, દુસ્-દૂર્, નિ, નિસ-નિર્, પરા, પરિ,પ્ર, પ્રતિ, સમ્, સુ અને વિ વગેરે ૨૦ ઉપસર્ગ માનવામાં આવે છે.
भारतीय परिवार में उपसर्गों का इतिहास काफी प्राचीन काल तक जाता है। पहले ये स्वतंत्र शब्द थे तथा इनका अपना अर्थ था। बाद में इनकी यह स्वतंत्रता पूर्णत: समाप्त हो गई और ये केवल मूल शब्द से संबद्ध होकर ही आने लगे। संस्कृत में प्र, परा, अप, सम, अनु, अव, निस्, निर्, दुस्, दुर् आदि 22 उपसर्ग माने जाते हैं।
ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિએ બે જાતના ગુજરાતી ઉપસર્ગ છે. / ऐतिहासिक दृष्टि से हिंदी उपसर्ग तीन प्रकार के हैं:
તત્સમ: ‘વ્ય’ પ્રત્યય, જેમ કે. –મંતવ્ય, ગંતવ્ય, વક્તવ્ય, સેવ્યા વગેરે;
/ तत्सम - जैसे - अभाव, अभिमान),
તદ્ભવ –વાળો (પ્રત્યય), જેમ કે, દૂધવાળો, શાકવાળો, છાપાવાળો વગેરે
/ तद्भव, जैसे - पैसे,उनचास),
વિદેશજ / विदेशज (જેમ કે- દરઅસલ, ઉપ ગવર્નર / जैसे - दरअसल, उपगवर्नर) ।
2.9.2 પ્રત્યય / प्रत्यय
પ્રત્યય એટલે ધ્વનિ અથવા ધ્વનિ-સમૂહ થી થતો ભાષાનો એવો એકમ જેને કોઈ શબ્દ અથવા ધાતુના અંતમાં લગાવીને શબ્દ અથવા ધાતુના નવા રૂપની રચના કરવામા આવે છે. / प्रत्यय ध्वनि अथवा ध्वनि-समूह की वह भाषिक इकाई है जिसे किसी शब्द अथवा धातु के अंत में जोड़कर शब्द अथवा रूप की रचना की जाती है।
(क़) તત્સમ પ્રત્યય / तत्सम प्रत्यय –આ સંસ્કૃત સમાન છે / ये संस्कृत के समान हैं,
જેમ કે- વૈજ્ઞાનિક (ઇક),પ્રિયા (આ), વગેરે / जैसे वैज्ञानिक (इक), प्रिया (आ) आदि ।
(ख़) તદ્ભવ પ્રત્યય / तद्भव प्रत्यय – ગુજરાતીમાં ઘણા બધા તદ્ભવ પ્રત્યય છે / तद्भव प्रत्यय हिंदी में काफ़ी है, જેમ કે-કઠિનાઈ (આઈ),બનાવટ(આવટ) / जैसे कठिनाई (आई), बनावट (आवट) आदि।
(ग) દેશજ પ્રત્યય / देशज प्रत्यय – દેશજ પ્રત્યય એ અજ્ઞાત વ્યુત્પન્ન હોય છે / देशज प्रत्यय
अज्ञात व्युत्पत्तिक होते है। જેમ કે- ઘુમક્કડ (અક્કડ) / जैसे घुमक्कड़ (अक्कड़) ।
(ग़) વિદેશી પ્રત્યય / विदेशी प्रत्यय – એ બધા ફારસી અને અંગ્રેજી માંથી આવેલા પ્રત્યય છે. / फ़ारसी (अरबी) एवं अंग्रेजी से आए प्रत्यय! જેમ કે- સલાહકાર (કાર), કમ્યુનીજ્મ(ઇજ્મ) / जैसे - कार (सलाहकार), इज्म (कम्यूनिज्म) ।
2.10 ક્રિયા અને ક્રિયા વિશેષણ / क्रिया और क्रिया विशेषण
2.10.1 ક્રિયા / क्रिया
ક્રિયા એટલે કાર્ય. ક્રિયા (કાર્ય) બતાવનાર શબ્દને ક્રિયાપદ કહેવાય. જેમકે, ગાય ઘાસ ખાય છે. એમાં ગાય ઘાસ ખાવાની ક્રિયા કરે છે.
હરીશે અનુવાદ કર્યો. એમાં હરીશે અનુવાદ કરવાની ક્રિયા કરી છે.
આ બંને વાક્યમાં ‘ખાય છે’, અને ‘કર્યો’ એ ક્રિયાપદો છે અને તે બંને ક્રમશ; વર્તમાન અને ભૂતકાળમાં છે.
जिस शब्द से किसी कार्य के करने का या होने का बोध हो उसे क्रिया कहते हैं।
ઉદાહરણ: રામ પત્ર લખે છે; ફાઈલો કબાટમાં રાખી છે; ઝાડની ડાળી તૂટી ગઈ. / उदाहरण: राम चिट्ठी लिखता है; फाइलें अलमारी में रखी हैं; पेड़ की डाली टूट गई।
પહેલા વાક્યમાં રામ ‘લખવા’ નું કાર્ય કરી રહ્યો છે અને બીજા બંને માં ‘રાખવાનું’ અને ‘તૂટવાનું’ કાર્ય થઇ રહ્યું છે. એટલા માટે આ ત્રણે ક્રિયાના ઉદાહરણ છે.
पहले वाक्य में राम ‘लिखने’ का कार्य कर रहा है और दूसरे दोनों में ‘रखने’ और ‘टूटने’ का कार्य हो रहा है। इसलिए ये तीनों पद क्रिया के उदाहरण हैं।
2.10.2 ધાતુ / धातु
ક્રિયાનાં મૂળ ભાગને ધાતુ કહે છે. / क्रिया के मूल अंश को धातु कहते हैं।
જેમ કે- વાંચ, લખ, ઉઠ, રમ, દેખ વગેરે / जैसे- पढ़, लिख, उठ, खेल, देख आदि।
ધાતુની પાછળ ‘વું’ લગાવવાથી વાંચવું, લખવું,, ઉઠવું, રમવું, દેખવું વગેરે ક્રિયાના સામાન્ય રૂપમાં થઈ જાય છે. / धातु के पीछे ‘ना’ जोड़ने से पढ़ना, लिखना, उठना, खेलना, सोना, देखना आदि क्रिया के सामान्य रूप में बन जाते हैं।
પ્રત્યેક ક્રિયામાં બે વાત હોય છે-કાર્ય અને પરિણામ. કર્તા એટલે ક્રિયાને કરનાર; કર્મ-જેની પર ક્રિયાનું પરિણામ આવે છે. / प्रत्येक क्रिया में दो बातें होती हैं – व्यापार (कार्य) और फल। कर्ता- क्रिया के व्यापार को करने वाला; कर्म- जिस पर क्रिया का फल पड़ता है।
‘ધોબી કપડા ધુએ છે’-આ વાક્યમાં ‘ધુએ છે’ એ ક્રિયા છે, ધોવાનું કાર્ય ધોબી કરે છે અને તેનું પરિણામ ‘કપડા’ પર આવે છે. આ વાક્યમાં ધોબી ‘કર્તા’ છે અને ‘કપડા’ એ કર્મ છે. ‘કપડા ‘ વિના ‘ધોવા’ ની ક્રિયા થઇ શકતી નથી. / ‘धोबी कपड़े धोता है’ – इस वाक्य में ‘धोता है’ क्रिया है, धोने का व्यापार (कार्य) धोबी करता है और उसका फल ‘कपड़े’ पर पड़ता है। इस वाक्य में ‘धोबी’ कर्ता है और ‘कपड़े’ कर्म। ‘कपड़े’ के बिना ‘धोना’ क्रिया नहीं हो सकती।
2.10.3 ક્રિયાના પ્રકાર / क्रिया के भेद
ક્રિયાના બે પ્રકાર છે. (i) સકર્મક અને (ii) અકર્મક ।
क्रिया के दो भेद होते हैं: (i) सकर्मक और (ii) अकर्मक।
(i) સકર્મક ક્રિયા: સકર્મક ક્રિયાઓ ની સાથે કર્મ હોય છે અથવા તેના હોવાની શક્યતા રહે છે. એટલે કે જે ક્રિયાઓનું પરિણામ કર્મ પર પડે છે તેને ‘સકર્મક’ ક્રિયાઓ કહે છે.
सकर्मक क्रिया: सकर्मक क्रियाओं के साथ कर्म होता है या उसके होने की संभावना रहती है। अर्थात जिन क्रियाओं का फल कर्म पर पड़ता है, उन्हें ‘सकर्मक’ क्रियाएं कहते हैं।
દાખલા તરીકે: વિભાગે પુસ્તક ખરીદ્યું; નરેશ પત્ર લખશે; સરકાર નિયમ બનાવશે. / उदाहरण: विभाग ने पुस्तक खरीदी; नरेश पत्र लिखेगा; सरकार नियम बनाएगी।
આ વાક્યોમાં પુસ્તક, પત્ર, અને નિયમ એ કર્મ છે. ખરીદવાનું, લખવાનું અને બનાવવાનું કામ તો બીજું કોઈક કરે છે પણ તેનું પરિણામ આની પર પડી રહ્યું છે. આથી આ ત્રણે ક્રિયાઓ સકર્મક છે.
इन वाक्यों में पुस्तक, पत्र और नियम कर्म हैं। खरीदने, लिखने और बनाने का कार्य तो कोई और कर रहा है पर फल इन पर पड़ रहा है। अत: ये तीनों क्रियाएं सकर्मक हैं।
(ii) અકર્મક ક્રિયા / अकर्मक क्रिया
અકર્મક ક્રિયાઓની સાથે કર્મ નથી હોતું. અર્થાત, જે ક્રિયાઓનું કાર્ય અને પરિણામ, બંને કર્તામાં મળી આવે એને ‘અકર્મક’ ક્રિયા કહે છે, કારણ કે એમાં કર્મ નથી હોતું.
अकर्मक क्रियाओं के साथ कर्म नहीं रहता। अर्थात जिन क्रियाओं के व्यापार और फल दोनों कर्ता में ही पाए जाएं उन्हें ‘अकर्मक’ क्रिया कहते हैं। क्योंकि उनमें कर्म नहीं होता है।
દાખલા તરીકે; રાજેશ સુઈ ગયો છે; દીપા હસે છે; બાળકો રમે છે; પક્ષી ઉડે છે. / उदाहरण: राजेश सोया है; दीपा हँसती है; बच्चे खेलते हैं; पक्षी उड़ता है।
આ વાક્યોમાં સુઈ ગયો છે, હસે છે, રમે છે અને ઉડે છે- એ અકર્મક ક્રિયાઓ છે.
इन वाक्यों में सोया है, हँसती है, खेलते हैं और उड़ता है – अकर्मक क्रियाएं हैं।
*****
2.10.4 ક્રિયા નાં કાળ / क्रिया का काल
ક્રિયાનું એ રૂપ કે જેનાથી તેના હોવાનો કે થવાનો સમય જાણી શકાય, તેને કાળ કહે છે. તેના ત્રણ પ્રકાર છે.
क्रिया का वह रूप जिससे उसके होने या करने का समय जाना जाए, काल कहते हैं। इसके तीन भेद हैं:
ક) ભૂત કાળ: જે વાક્યમાં ક્રિયા પૂર્ણ થઇ હોવાનો સંકેત હોય તે વાક્ય ‘ભૂતકાળ’ સૂચવે છે.
भूत काल: भूत काल क्रिया का वह रूप है जिससे बीते समय में क्रिया का होना या करना पाया जाए।
જેમ કે- મોહને ટિપ્પણી લખી; રાકેશ નીચું જોઈ બોલ્યો; મહેશે ડાંસ કર્યો; છોકરા એને વળગી પડ્યા.
અહિયાં- લખી, બોલ્યો, કર્યો, વળગી પડ્યા, વગેરે ભૂતકાળ દર્શાવે છે. / जैसे- मोहन ने टिप्पणी लिखी।
ખ) વર્તમાનકાળ: જે વાક્યમાં ક્રિયા ચાલુ હોવાનો સંકેત હોય તે વાક્ય ‘વર્તમાનકાળ’ સૂચવે છે. / वर्तमान काल: वर्तमान काल क्रिया का वह रूप है जिससे वर्तमान (चालू) समय में क्रिया का होना या करना पाया जाए।
જેમ કે- પ્રભા ગાયન ગાય છે; અમે પરીક્ષા આપીએ છીએ;અમે અનુવાદ કરીએ છીએ;ગાય ઘાસ ખાય છે. અહિયાં ગાય છે, આપીએ છીએ, કરીએ છીએ, ખાય છે વગેરે વર્તમાનકાળ દર્શાવે છે. / जैसे- प्रभा गाना गाती है।
(ગ) ભવિષ્યકાળ: જે વાક્યમાં ક્રિયા થવાની સંભાવનાનો સંકેત હોય તે વાક્ય ‘ભવિષ્યકાળ’ સૂચવે છે भविष्यत् काल: भविष्यत् काल क्रिया का वह रूप है जिससे भविष्यत् (आने वाले) समय में क्रिया का होना या करना पाया जाए। जैसे- वह कल दिल्ली जाएगा।
જેમ કે- તે કાલે દિલ્હી જશે;મારા મામા આજે આવશે; અમે સાંજે પતંગ ચગાવીશું.
અહિયાં જશે, આવશે, ચગાવીશું વગેરે ભવિષ્યકાળ દર્શાવે છે.
2.10.5 ક્રિયા નું વાચ્ય / क्रिया का वाच्य
વાચ્ય એ ક્રિયાનું એ રૂપ છે જેનાથી એવું મનાય કે ક્રિયા દ્વારા કરાયેલ કાર્યો નો મુખ્ય વિષય કર્તા છે, કર્મ છે કે ભાવ છે.વાચ્ય નાં ત્રણ પ્રકાર છે.
वाच्य क्रिया का वह रूप है जिससे यह माना जाए कि क्रिया द्वारा किए हए कार्य का प्रधान विषय कर्ता है, कर्म है या भाव है। वाच्य के तीन भेद हैं:
- કર્તરિ વાક્યો: એમાં ક્રિયાનાં લિંગ, વચન, અને પુરુષ, ‘કર્તા’ મુજબ હોય છે. તેને કર્તુપ્રધાન ક્રિયા પણ કહે છે.
कर्तृवाच्य: इसमें क्रिया का लिंग, वचन और पुरुष ‘कर्ता’ के अनुसार होता है। इसको कर्तृप्रधान क्रिया भी कहते हैं।
જેમ કે- હરીશે શીરો ખાધો.મોર નૃત્ય કરે છે.સહાયક ડ્રાફ્ટ લખે છે. લતા કથા સંભળાવે છે. કર્મચારી કામ કરે છે. / जैसे- सहायक मसौदा लिखता है। लता कथा सुनाती है। कर्मचारी काम करते हैं। - કર્મણિ વાક્યો: એમાં ક્રિયાના લિંગ, વચન અને પુરુષ, ‘કર્મ’ મુજબ હોય છે. તેને કર્મ પ્રધાન ક્રિયા પણ કહે છે.
कर्मवाच्य: इसमें क्रिया का लिंग, वचन और पुरुष ‘कर्म’ के अनुसार होता है। इसको कर्मप्रधान क्रिया भी कहते हैं।
જેમ કે- હરીશ દ્વારા શીરો ખવાયો.મોર દ્વારા નૃત્ય કરાય છે.સહાયક દ્વારા ડ્રાફ્ટ લખાઈ ગયો. લતા દ્વારા કથા સંભળાવાય છે.કર્મચારી દ્વારા કામ કરાય છે.સરકાર દ્વારા નિયમ બનાવાય છે. વગેરે
/ जैसे- सहायक द्वारा मसौदा लिखा गया। सरकार द्वारा नियम बनाए जाते हैं।
हिंदी में अधिकतर कर्तृवाच्य का ही प्रयोग होता है। - પ્રેરણા વાક્ય: વાક્યમાં ક્રિયા કરવા માટે બીજાને પ્રેરણા આપવી તેને પ્રેરક વાક્ય કહેવાય છે. અહિયાં ક્રિયાનો ભાવ જ મુખ્ય હોય છે.એમાં કર્તાની આગળ ‘થી’, ‘પાસે’ લગાવવાથી પ્રેરણા વાક્ય બને છે.
भाववाच्य: जहाँ न तो कर्ता की प्रधानता हो और न कर्म की, बल्कि जहां क्रिया का भाव ही मुख्य हो, उसे भाववाच्य कहते हैं। इसमें कर्ता के आगे ‘से’ या ‘के द्वारा’ लगा दें तो कर्तृवाच्य से भाववाच्य रूप बनाया जा सकता है।
દાખલા તરીકે- મારાથી બોલાતું નથી.
- અમારાથી બેસાતું નથી.
- બહેને રાધા પાસે ગીત ગવડાવ્યું.
- / उदाहरण:
- मुझसे बोला भी नहीं जाता।
- हमसे बैठा नहीं जाता।
- राधा से रात भर कैसे जगा जाएगा?
*****
2.10.6 ક્રિયા વિશેષણ / क्रियाविशेषण
ક્રિયા કેવી રીતે બને છે કે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે દર્શાવતા શબ્દને ‘ક્રિયાવિશેષણ’ કહે છે.
જેમ કે, ગાડી ધીમી ચાલતી હતી; બાળક શાંતિથી ઊંઘી ગયું; દાદીમાં સદાય હસતા હોય;
અહિયાં ધીમી, શાંતિથી અને સદાય વગેરે ક્રિયા કેવી રીતે બની એ બતાવે છે અને તેથી તે ક્રિયાવિશેષણ છે.
ઘણી વાર ખુબ, અત્યંત એવો અર્થ બતાવવા માટે ક્રિયાવિશેષણ બે વાર વપરાય છે.
જેમ કે, અમે ધીમે ધીમે ગયા; તે બેઠા બેઠા પગાર લે છે.
અહિયાં ધીમે ધીમે (ખુબ ધીમેથી), બેઠા બેઠા (જરાય કામ કર્યા વગર) ક્રિયાવિશેષણ છે જે બે વાર વપરાયા છે.
जो शब्द क्रिया की विशेषता बताएं या क्रिया के अर्थ में. कुछ विशेषता प्रकट करे, वे क्रियाविशेषण कहलाते हैं।
જેમ કે- જલદી, અહિયાં વગેરે / जैसे- जल्दी, यहां आदि।
2.11 વાક્ય રચના / वाक्य-रचना
વાક્યની રચના આવશ્યક પદો થી થાય છે. આ પદો સર્વનામ, વિશેષણ, ક્રિયા, તથા અન્વય હોય છે.
वाक्य की रचना मूलत: पदों से होती है। ये पद संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया तथा अव्यय होते हैं।
ક્યારે-ક્યારે પદોથી શબ્દ સમૂહની રચના થાય છે, અને આ શબ્દ સમૂહ વાક્યની રચનામાં, સંજ્ઞા, સર્વનામ, વિશેષણ, ક્રિયા વિશેષણ નાં રૂપમાં આવે છે.
कभी-कभी पदों से पदबंध की रचना होती है, और वाक्य की रचना में ये पदबंध, संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रियाविशेषण आदि के रूप में आते हैं।
ઉપર ની વાતો સાદા વાક્યની રચનામાં આવે છે જેમા, જેમ કે પહેલા કહ્યું છે તેમ, એક ઉદ્દેશ્ય અને એક વિધેય હોય છે. પહેલા કહ્યું છે તેમ, સંયુક્ત અને મિશ્ર વાક્યની રચના વિવિધ પ્રકારના સરળ વાક્યો થી થાય છે. મિશ્ર વાક્યોમાં બે કે વધુ સરળ વાક્યો એ રીતે જોડવામાં આવે છે કે એમાં એક મુખ્ય ઉપવાક્ય થઇ જાય છે અને બાકીના આશ્રિત ઉપવાક્ય તરીકે રહે છે. સંયુક્ત વાક્યમાં સરળ વાક્યો એ રીતે જોડવામાં આવે છે કે કોઈ પણ ઉપવાક્ય આશ્રિત નથી હોતું.
उपर्युक्त बातें सरल वाक्य की रचना में मिलती हैं जिसमें, जैसा कि पीछे कहा जा चुका है, कि एक उद्देश्य और एक विधेय होता है। संयुक्त और मिश्रित वाक्य की रचना जैसा कि पीछे दिया गया है, विभिन्न प्रकार के सरल वाक्यों से होती है। मिश्रित वाक्य में दो या अधिक सरल वाक्य इस प्रकार जोड़े जाते हैं कि उनमें एक तो प्रधान उपवाक्य हो जाता है, और शेष आश्रित उपवाक्य रहते हैं। संयुक्त वाक्य में सरल वाक्य इस प्रकार जोड़े जाते हैं कि कोई भी उपवाक्य आश्रित नहीं होता।
પદોથી વાક્ય રચના કરવાના સંદર્ભમાં પદ્ક્રમ અને અન્વય નું વિશેષ મહત્વ છે, જેનું અર્થઘટન નીચે મુજબ બતાવ્યું છે.
पदों से वाक्य-रचना करने के संदर्भ में पदक्रम एवं अन्वय का विशेष महत्व है, जिसका विवेचन नीचे दर्शाया गया है:
2.12 શબ્દ ક્રમ / पदक्रम (word order)
શબ્દ ક્રમ નો અર્થ છે ‘વાક્યમાં શબ્દોને રાખવાનો ક્રમ’. ‘પદ’ ને શબ્દ કહેવાનું કારણ એ છે કે અમુક લોકો ‘પદક્રમ’ ને ‘શબ્દ્ક્રમ’ પણ કહે છે. દરેક ભાષાઓનાં વાક્યોમાં પદો કે શબ્દોનો પોતાનો એક ક્રમ હોય છે. દાખલા તરીકે અંગ્રેજીમાં કર્તા + ક્રિયા + કર્મ (Ram killed Mohan) નો ક્રમ છે તો ગુજરાતીમાં કર્તા + કર્મ+ ક્રિયા (રામે મોહન ને મારી નાખ્યો) નો ક્રમ છે. અહિયાં ગુજરાતી વાક્યોમાં શબ્દ ક્રમની ચર્ચા થઇ રહી છે. મુખ્ય મુદ્દા નીચે મુજબ છે--
‘पदक्रम’ का अर्थ है ‘वाक्य में पदों के रखे जाने का क्रम’। ‘पद’ को ‘शब्द’ कहने के कारण कुछ लोग ‘पदक्रम’ को ‘शब्दक्रम’ भी कहते हैं। हर भाषा के वाक्य में पदों या शब्दों के अपने क्रम होते हैं। उदाहरण के लिए अंग्रेजी में कर्ता+क्रिया+कर्म (Ram killed Mohan) का क्रम है तो हिंदी में कर्ता+कर्म+क्रिया (राम ने मोहन को मार डाला)। यहां हिंदी वाक्यों में पदक्रम पर विचार किया जा रहा है। मुख्य बातें निम्नांकित हैं—
(1) કર્તા વાક્યમાં પહેલા અને ક્રિયા સામાન્ય રીતે અંતમાં હોય છે. / कर्ता वाक्य में पहले और क्रिया प्राय: अंत में होती है:
જેમ કે-મોહન ગયો, છોકરો દોડ્યો. આમાં ભાર મુકવા માટે ક્રમ ઉલટા પણ થઇ શકે છે. ગયો તે છોકરો, પાસ થઇ ગયા તમે / जैसे - मोहन गया, लड़का दौड़ा। यों बल देने के लिए क्रम उलट भी सकते हैं। गया वह लड़का, पास हो चुके तुम।
(2) કર્તાનો વિસ્તાર તેની પહેલા અને ક્રિયાનો વિસ્તાર કર્તાની પછી આવે છે. / कर्ता का विस्तार उसके पहले तथा क्रिया का विस्तार कर्ता के बाद आता है:
જેમ કે.- રામનો છોકરો મોહન ગાડીથી તેની ઘરે ગયો. / जैसे - राम का लड़का मोहन गाड़ी से अपने घर गया।
(3) કર્મ તથા પુરક, કર્તા અને ક્રિયાની વચ્ચે આવે છે: / कर्म तथा पूरक कर्ता और क्रिया के बीच में आते हैं:
જેમ કે- રામે પુસ્તક લીધું. / जैसे - राम ने पुस्तक ली।
જો બે કર્મ હોય તો ગૌણ કર્મ પહેલા તથા મુખ્ય કર્મ પછી આવે છે. / यदि दो कर्म हों तो गौण कर्म पहले तथा मुख्य कर्म बाद में आता है:
જેમ કે- રામે મોહન ને પત્ર લખ્યો. / जैसे - राम ने मोहन को पत्र लिखा।
કર્મ તથા પુરકનો વિસ્તાર તેની પહેલા આવે છે. / कर्म तथा पूरक के विस्तार उनके पूर्व आते हैं:
જેમ કે- રામે તેના મિત્ર નાં પુત્ર રાજીવને વધાઈનો પત્ર લખ્યો, મોહન સારો ડોકટર છે. / जैसे - राम ने अपने मित्र के बेटे राजीव को बधाई का पत्र लिखा, मोहन अच्छा डाक्टर है।
ભાર મુકવા માટે કર્મ પહેલા પણ આવી શકે છે. / बल देने के लिए कर्म पहले भी आ सकता है:
જેમ કે- પુસ્તક લઇ લીધું તમે? / जैसे - पुस्तक ले ली तुमने?
(4) વિશેષણ સામાન્ય રીતે વિશેષ્યની પહેલા આવે છે. / विशेषण प्राय: विशेष्य के पूर्व आते हैं:
જેમ કે- ઝડપી ઘોડાને ઇનામ મળ્યું, આળસુ વિદ્યાર્થી નાપાસ થયો છે. / जैसे - तेज़ घोड़े को इनाम मिला, अकर्मण्य विद्यार्थी फेल हो गया है।
(5) ક્રિયા વિશેષણ સામાન્ય રીતે કર્તા અને ક્રિયાની વચ્ચે આવે છે. / क्रियाविशेषण प्राय: कर्ता और क्रिया के बीच में आते हैं:
જેમ કે- બાળક ધીરે ધીરે ખાઈ રહ્યું છે. / जैसे - बच्चा धीरे-धीरे खा रहा है।
(6) સર્વનામ સામાન્ય રીતે સંજ્ઞા ની જગ્યાએ આવે છે. / सर्वनाम प्राय: संज्ञा के स्थान पर आता है।
(7) હિન્દીમાં ક્રિયા સામાન્ય રીતે અંતમાં આવે છે. / हिंदी में क्रिया सामान्यत: अंत में आती है।
જેમ કે- હું ચાલ્યો, હું હવે ચાલ્યો / जैसे - मैं चला, मैं अब चला।
2.13 અન્વય / अन्वय (Agreement)
‘અન્વય’- નો અર્થ છે ‘પાછળ આવવું’, ‘અનુરૂપ થવું’, અથવા ‘સમાનતા’. વ્યાકરણમાં તેનો અર્થ છે ‘વ્યાકરણીય સમાનતા’ અર્થાત વાક્યમાં હોય અથવા વધારે શબ્દોના આપસી વ્યાકારણીય એકરૂપતાને અન્વય કહે છે. તે લિંગ, વચન, પુરુષ, તથા મૂળ અને વિકૃત રૂપની હોય છે.
‘अन्वय’-का अर्थ है ‘पीछे जाना’, ‘अनुरूप होना’अथवा ‘समानता’। व्याकरण में इसका अर्थ है ‘व्याकरणिक एकरूपता’ अर्थात् वाक्य में हो या अधिक शब्दों की आपसी व्याकरणिक एकरूपता को अन्वय कहते हैं। यह लिंग, वचन, पुरुष, तथा मूल और विकृत रूप की होती है:
(क़) સીતા ઘેર ગઈ. (બંને સ્ત્રીલિંગ એકવચન) / सीता घर गई। (दोनों स्त्रीलिंग एकचवन)
(ख) છોકરો ઘેર ગયો. (બંને પુલ્લિંગ એકવચન) / लड़का घर गया। (दोनो पुल्लिंग एकवचन)
(ग) તે નેતા છે. (બંને અન્ય પુરુષ એકવચન છે) / वह नेता है (दोनों अन्य पुरुष एकवचन)
(घ) સિપાઈ કાળા ઘોડા પર બેઠો છે.(બંને વિકૃત રૂપ છે) / सिपाही काले घोड़े पर बैठा है। (दोनों विकृत रूप)
આ પછી વિવિધ પ્રકારના શબ્દો વચ્ચે અન્વય પર સંક્ષિપ્તમાં બતાવ્યું છે. / आगे विभिन्न प्रकार के शब्दों के बीच अन्वय पर संक्षेप में विचार किया जा रहा है:
(क) કર્તા અને ક્રિયા નો અન્વય / कर्ता और क्रिया का अन्वय
(1) જો કર્તા ની સાથે કારક-ચિન્હ નાં લાગેલું હોય તો ક્રિયા કર્તા મુજબ હોય છે. / यदि कर्ता के साथ कारक-चिह्न न लगा हो तो क्रिया कर्ता के अनुसार होती है:
જેમ કે- છોકરી ખાવાનું ખાઈ રહી છે, છોકરો રોટી ખાઈ રહ્યો છે. એક વાત ધ્યાન રાખવા જેવી છે કે આવી સ્થિતિમાં ક્રિયા ઉપર કર્મનો પ્રભાવ નથી પડતો. / जैसे - लड़की खाना खा रही है, लड़का रोटी खा रहा है। यह ध्यान देने की बात है कि कर्म का प्रभाव क्रिया पर ऐसी स्थिति में नहीं पड़ता।
(2) આનાથી ઉલટું, જો કર્તાની સાથે ‘ને’, ‘થી’ વગેરે કારક-ચિન્હો લાગેલા હોય તો કર્તા અને ક્રિયા નો અન્વય નથી થતો;
/ इसके विपरीत यदि कर्ता के साथ ने, को, से आदि कारक-चिह्न लगे हों तो कर्ता और क्रिया का अन्वय नहीं होता:
જેમ કે, રામે રોટી ખાધી, મોહન ને જવું છે, સીતાથી ચલાતું નથી, છોકરાઓને જવું છે, છોકરીઓને જવું છે, છોકરાઓથી ચાલતું નથી. /
जैसे - राम ने रोटी खाई, मोहन को जाना है सीता को जाना है, लड़कों को जाना है, लड़कियों को जाना है, राम से चला नहीं जाता, सीता से चला नहीं जाता, लड़कों से चला नहीं जाता।
(3) કર્તા પ્રત્યે આદર દર્શાવવો હોય તો એકવચન કર્તા સાથે બહુવચનની ક્રિયા આવે છે. / कर्ता के प्रति यदि आदर सूचित करना है, तो एकवचन कर्ता के साथ बहुवचन की क्रिया आती है:
જેમ કે- ભગવાન બુદ્ધ મહાન વ્યક્તિ હતા, મહાત્મા ગાંધી માનવતાના સાચા નેતા હતા. /
जैसे - भगवान बुद्ध महान व्यक्ति थे, महात्मा गांधी मानवता के सच्चे नेता थे।
(4) જો વાક્યમાં એક જ લિંગ,વચન,પુરુષનાં કારક-ચિહ્ન વગર કર્તા વગેરે થી જોડાયેલ હોય તો ક્રિયા એ જ લિંગ માં બહુવચન માં હોય છે.:
वाक्य में यदि एक ही लिंग, वचन, पुरुष के कारक-चिह्न रहित कर्ता ‘आदि से जुड़े हों तो क्रिया उसी लिंग में बहुवचन में होती है:
જેમ કે- રામ, મોહન અને દિનેશ વિદેશ જઈ રહ્યા છે; શિલા, અલકા તથા કરુણા કાલે આવશે. /
जैसे - राम, मोहन और दिनेश विदेश जा रहे हैं; शीला, अलका तथा करुणा कल आएँगी।
પરંતુ એવા કેટલાક શબ્દો કે મળીને એક જ વસ્તુ નો બોધ કરાવતા યોય તો પછી ક્રિયા એકવચન માં હશે. /
किन्तु यदि ऐसे कई शब्द मिलकर एक ही वस्तु का बोध करा रहे हों तो क्रिया एकवचन में होगी:
જેમ કે-આ રહી ઘોડા-ગાડી / जैसे - यह रही उसकी घोड़ा-गाड़ी।
(5) અલગ-અલગ લિંગો નાં બે એકવચન કર્તા જો કારક-ચિહ્ન વગર હોય તો ક્રિયા પુલ્લિંગ-બહુવચનમાં હોય છે. /
अलग-अलग लिंगों के दो एकवचन कर्ता यदि कारक-चिह्न रहित हों तो क्रिया पुल्लिंग-बहुवचन में होती है –
જેમ કે વર અને કન્યા ગયા, માતાજી અને પિતાજી આવશે. /
जैसे - वर और वधू गए, माताजी और पिताजी आएँगे।
(6) જો અલગ-અલગ લિંગો અને વચનો નાં કોઈ કર્તા કારક-ચિહ્ન વગરના હોય તો ક્રિયા, વચનની દ્રષ્ટીએ બહુવચનમાં હશે પરંતુ લીંગની દ્રષ્ટિ થી છેલ્લા કર્તાના લિંગ મુજબ થશે: /
यदि अलग-अलग लिंगों और वचनों के कई कर्ता कारक-चिह्न रहित हों तो क्रिया वचन की दृष्टि से तो बहुवचन में होगी किन्तु लिंग की दृष्टि से अंतिम कर्ता के लिंग के अनुसार:
જેમ કે- એક છોકરો અને કેટલીક છોકરીઓ જઈ રહી છે, એક છોકરી અને કેટલાક છોકરાઓ જઈ રહ્યા છે /
जैसे - एक लड़का और कई लड़कियां जा रही हैं, एक लड़की और कई लड़के जा रहे हैं।
(7) જો કર્તા ઘણા પુરુષમાં હોય તો પહેલા અન્ય પુરુષને, એના પછી મધ્યમ પુરુષને અને છેલ્લે અંતમાં ઉત્તમ પુરુષને રાખવા જોઈએ. /
यदि कर्ता कई पुरुषों में हों तो पहले अन्य पुरुष को उसके बाद मध्यम पुरुष को और सबसे अन्त में उत्तम पुरुष को रखना चाहिए। क्रिया अन्तिम के अनुसार होगी।
જેમ કે-આવો, મોહન તુ અને અમે વાંચીએ; મોહન અને તમે જાઓ; શ્યામ, તુ અને હું ચાલીશ. /
जैसे - आओ, मोहन तुम और हम पढ़ें: मोहन और तुम जाओ; श्याम तुम और मैं चलूंगा।
(8) દર્શન, આંસુ, પ્રાણ, હોશ વગેરે કર્તાના રૂપમાં આવે પછી ક્રિયા બહુવચનમાં હોય છે. /
दर्शन, आँसू, प्राण, होश, आदि के कर्ता रूप में आने पर क्रिया बहुवचन में होती है:
જેમ કે- બહુ દિવસો પછી તમારા દર્શન થયા છે, સિંહને જોતા જ મારા તો પ્રાણ જ સુકાઈ ગયા. /
जैसे - बहुत दिनों बाद आपके दर्शन हुए हैं, शेर को देखते ही मेरे तो प्राण ही सूख गए।
(9) કર્તા કે લીંગની ખબર ન હોય તો ક્રિયા પુલ્લિંગ હોય છે; /
कर्ता के लिंग का पता न हो तो क्रिया पुल्लिंग होती है:
જેમ કે- હમણા-હમણા કોણ બહાર ગયું છે? / जैसे - अभी-अभी कौन बाहर गया है?
(ख) કર્મ અને ક્રિયાનો અન્વય / कर्म और क्रिया का अन्वय
કર્તા ની સાથે કારક-ચિહ્ન હોય તો ક્રિયા કર્મ ને અનુસાર હોય છે.
कर्ता के साथ कारक-चिह्न हो तो क्रिया कर्म के अनुसार होती है:
જેમ કે-રામે રોટલી ખાધી, સીતાએ એક કેરી ખાધી, છોકરાઓએ એક પ્રદર્શની જોઈ, મોહન ને રોટલી ખાવી છે, સીતાને અત્યારે છાપું વાંચવું છે, હવે શિલાથી આ ખાવાનું ખવાતું નથી, રામૂથી આ સુકી રોટીઓ ખવાતી નથી, બીમારે રોટલી ખાવી જોઈએ, બિમારે દૂધ પીવું જોઈએ. / जैसे - राम ने रोटी खाई, सीता ने एक आम खाया, लड़कों ने वह प्रदर्शनी देखी, मोहन को रोटी खानी है, सीता को अभी अखबार पढ़ना है, शीला से यह खाना अब खाया नहीं जाता, रामू से ये सूखी रोटियां नहीं खाई जातीं, बीमार को रोटी खानी चाहिए, बीमार को दूध पीना चाहिए।
ક્રિયા નાં કર્મ અનુસાર થવા માટે એ જરૂરી છે કે કર્મ ની સાથે કારક-ચિહ્ન ન હોય. જો કારક-ચિહ્ન હોય તો ક્રિયા તેનું અનુસરણ નહી કરે: /
क्रिया के कर्म के अनुसार होने के लिए आवश्यक है कि कर्म के साथ कारक-चिह्न न हो। यदि कारक-चिह्न हुआ तो क्रिया उसका अनुसरण नहीं करेगी:
જેમ કે- સીતાએ એ ચીઠ્ઠી વાંચી, રામે એ ચીઠ્ઠી ને વાંચી. / जैसे - सीता ने उस चिट्ठी को पढ़ा, राम ने उस चिट्ठी को पढ़ा।
આવી જ રીતે કર્તાની સાથે કારક-ચિહ્ન ન હોય તો ત્યારે પણ ક્રિયા કર્મનું અનુંસરણ નહી કરે: /
ऐसे ही कर्ता के साथ कारक-चिह्न न हुआ तब भी क्रिया कर्म का अनसुरण नहीं करेगा:
જેમ કે- રામ રોટલી ખાઈ રહ્યો છે, સીતા ચાવલ ખાઈ રહી છે. /
जैसे - राम रोटी खा रहा है, सीता चावल खा रही है।
(ग) કર્તા અને કર્મ થી નિરપેક્ષ ક્રિયા / कर्ता और कर्म से निरपेक्ष क्रिया
જો કર્તા અને કર્મ બંને ની સાથે કારક-ચિહ્ન હોય તો ક્રિયા હંમેશા પુલ્લિંગ એકવચન હોય છે: /
यदि कर्ता और कर्म दोनों के साथ कारक-चिह्न हों तो क्रिया सदा ही पुल्लिंग एकवचन होती है:
જેમ કે- વિદ્યાર્થી એ વિદ્યાર્થીની ને જોઈ, વિદ્યાર્થીની એ વિદ્યાર્થી ને જોયો, વિદ્યાર્થીઓ એ વિદ્યાર્થીની ને જોઈ, વિદ્યાર્થીનીઓ એ વિદ્યાર્થીઓને જોયા, મેં (પુરુષ) તેને (સ્ત્રી) જોઈ, તેને (સ્ત્રી) મને જોયો / जैसे - छात्र ने छात्रा को देखा, छात्रा ने छात्र को देखा, छात्रों ने छात्रा को देखा, छात्राओं ने छात्रों को देखा, मैंने (पुरुष) उसे (स्त्री) देखा, उसने (स्त्री) मुझे (पुरुष) देखा।
(घ) વિશેષણ અને વિશેષ્યનો અન્વય / विशेषण और विशेष्य का अन्वय
વિશેષણ નાં અન્વય નો સવાલ માત્ર એ વિશેષણો સાથે આવે છે કે જે ‘આ’-કારાંત હોય છે. બાકી બધા વિશેષણ, જેમ કે વિશેષણ નાં પ્રકરણ માં કહેવાયેલું છે, હમેશા એકરૂપ રહે છે;
विशेषण के अन्वय का प्रश्न केवल उन्हीं विशेषणों के साथ उठता है जो आकारांत होते हैं। शेष सभी विशेषण, जैसा कि विशेषण के अध्याय में कहा जा चुका है, हमेशा एकरूप रहते हैं:
જેમ કે, સુંદર ફુલ, સુંદર પત્તી, સુંદર ફૂલોને, સુંદર પત્તીઓ: / जैसे - सुन्दर फूल, सुन्दर पत्ती, सुन्दर फूलों को, सुन्दर पत्तियां।
(1) ‘આ’-કારાંત વિશેષણ ભલે વિશેષ્ય પહેલા આવે કે પછી આવે, તે વિધેય-વિશેષણ નાં રૂપમાં, લિંગ-વચન માં વિશેષ્ય ને અનુસાર જ રહે છે:
आकारांत विशेषण चाहे विशेष्य के पहले आए अथवा बाद में विधेय-विशेषण के रूप में, वह लिंग-वचन में विशेष्य के अनुसार ही रहता है:
જેમ કે- પેલું ઝાડ ખુબ લાંબુ છે, પેલું લાંબુ ઝાડ સુંદર છે, પેલી લાંબી ડાળી ફૂલોથી લદાયેલી છે, પેલી ડાળી લાંબી છે. / जैसे - वह पेड़ बहुत लंबा है, वह लंबा पेड़ खूबसूरत है, वह लंबी डाली फूलों से लदी है, वह डाली लंबी है।
(2) જો વિશેષ્ય મૂળ રૂપમાં હોય તો આકારાંત વિશેષણ પણ મૂળ રૂપમાં આવે છે, પરંતુ જો તે વિકૃત રૂપમાં હોય તો વિશેષણ પણ વિકૃત રૂપમાં આવે છે.:
यदि विशेष्य मूल रूप में है तो आकारांत विशेषण भी मूल रूप में आता है, किन्तु यदि वह विकृत रूप में है तो विशेषण भी विकृत रूप में आता है:
જેમ કે, લાંબો છોકરો ગયો, લાંબા છોકરાને બોલાઓ. / जैसे - लंबा लड़का गया, लंबे लड़के को बुलाओ।
જો વિશેષ્ય વિકૃત રૂપમાં હોય પરંતુ પરિવર્તિત નાં હોય, તો પણ વિશેષણ પરિવર્તિત થઇ જશે:
विशेष्य विकृत रूप में हो किन्तु परिवर्तित न हो, तब भी विशेषण परिवर्तित हो जाएगा:
જેમ કે – પીળું ફૂલ ખીલ્યું છે, પીળા ફૂલને તોડી દો. / जैसे - पीला फूल खिला है, पीले फूल को तोड़ लो।
(3) એક વિશેષણ નાં ગમે તેટલા વિશેષ્ય હોય તો પણ આ જ નિયમ લાગૂ પડે છે:
एक विशेषण के कई विशेष्य हों तब भी ये ही नियम लागू होते हैं:
જેમ કે- પેલું મોટું અને લીલું મકાન સુંદર છે, તે મોટા અને લીલા મકાનમાં કોણ રહે છે? /
जैसे - वह बड़ा और हरा मकान सुन्दर है, उस बड़े और हरे मकान में कौन रहता है?
(4) ઘણા બધા સમાસ રહિત વિશેશ્યોના વિશેષણો નિકટવર્તી વિશેષ્ય ને અનુરૂપ હોય છે.
अनेक समासरहित विशेष्यों का विशेषण निकटवर्ती विशेष्य के अनरूप होता है।
જેમ કે, ભોળા-ભાળાં બાળકો અને બાળકીઓ, ભોળી-ભાળી બાળકીઓ અને બાળકો / जैसे - भोले-भाले बच्चे और बच्चियां, भोली-भाली बच्चियां और बच्चे।
(ड.) સંબંધ અને સંબંધીનો અન્વય / संबंध और संबंधी का अन्वय
સંબંધના રૂપો પર પણ એ જ નિયમ લાગુ પડે છે જે વિશેષણ ને માટે ઉપર આપેલ છે. હકીકતમાં સંબંધ નાં રૂપમાં વિશેષણ જ હોય છે તથા સંબંધી વિશેષ્ય હોય છે.
सम्बन्ध के रूपों पर भी वही नियम लागू होते हैं, जो ऊपर विशेषण के बारे में दिए गये हैं। वस्तुत: सम्बन्ध के रूप विशेषण ही होते हैं तथा सम्बन्धी विशेष्य होता है:
જેમ કે- આ મારી છડી છે, આ છડી મારી છે, તેણીની માતા અને પિતા ગયા, તેનાં પિતા અને માતા ગઈ. / जैसे - यह मेरी छड़ी है, यह छड़ी मेरी है, उसकी माताजी तथा पिताजी गये, उसके पिताजी तथा माताजी गईं।
(च) સર્વનામ અને સંજ્ઞા નો અન્વય / सर्वनाम और संज्ञा का अन्वय
(1) જે સંજ્ઞાની જગ્યાએ સર્વનામ આવે છે તેના જ લિંગ-વચન નું અનુસરણ કરે છે.:
सर्वनाम उसी संज्ञा के लिंग-वचन का अनुसरण करता है, जिसके स्थान पर आता है:
જેમ કે, તે (સીતા) ગઈ, તે (રામ) ગયો, તે (છોકરાઓ) ગયા, મારા પિતાજી અને મોટા ભાઈ આવ્યા છે, તે (લોકો) કાલે જશે. / जैसे - वह (सीता) गई, वह (राम) गया, वे (लड़के) गए, मेरे पिताजी और बड़े भाई आए हैं, वे (लोग) कल जाएँगे।
(2) આદર માટે એકવચન સંજ્ઞા માટે બહુવચન સર્વનામ નો પ્રયોગ થાય છે.
आदर के लिए एकवचन संज्ञा के लिए बहुवचन सर्वनाम का प्रयोग होता है।
જેમ કે- પિતાજી આવ્યા છે અને તે એક-બે દિવસ રોકાશે; તે પછી તેમને મુંબઈ જવાનું હશે. /
जैसे - पिताजी आए हैं और वे एक-दो दिन रुकेंगे; उसके बाद उन्हें बम्बई जाना होगा।
(3) કોઈ વર્ગના પ્રતિનિધિ નાં રૂપમાં ‘હું’ નાં સ્થાન પર અમે નો પ્રયોગ થાય છે.એવી જ રીતે ‘મારા’ ની જગ્યાએ ‘અમારા’ વગેરે અન્ય રૂપ નો પણ. એટલા માટે સંપાદક, પ્રતિનિધિ મંડળ નાં નેતા, દેશના પ્રતિનિધિ, દેશ તરફથી બોલવાવાળા રાષ્ટ્રપતિ, પ્રધાનમંત્રી, વગેરે ‘અમે’, ‘અમારા’ વગેરેનો જ પ્રયોગ કરે છે, નહી કે ‘હું’, ‘મારો’ વગેરે. જો તેઓ હું, મારો, વગેરે નો પ્રયોગ કરે તો તેનો અર્થ વ્યક્તિગત રૂપ માં થાય છે.
किसी वर्ग के प्रतिनिधि के रूप में ‘मैं’ के स्थान पर ‘हम’ का प्रयोग होता है। इसी प्रकार ‘मेरा’ के स्थान पर ‘हमारा’ आदि अन्य रूपों का भी। इसीलिए संपादक, प्रतिनिधि-मंडल का नेता, देश का प्रतिनिधि, देश की ओर से बोलनेवाला राष्ट्रपति, प्रधानमंत्री आदि हम, हमारा आदि का ही प्रयोग करते हैं, मैं, मेरा आदि का नहीं। यदि वे मैं, मेरा आदि का प्रयोग करें तो उसका अर्थ उनका व्यक्तिगत रूप आदि होता है।
(4) તુ, તમે, આપ વગેરે મધ્યમ પુરુષ છે, પરંતુ પ્રયોગમાં તે સંબંધિત સંજ્ઞા મુજબ આવે છે. ત્રણે નો તફાવત સર્વનામનાં પ્રસંગમાં બતાવાઈ ગયું છે.
तू, तुम, आप तीनों ही मध्यम पुरुष हैं, किन्तु प्रयोग में वे सम्बन्धित संज्ञा के अनुसार आते हैं। तीनों का अन्तर सर्वनाम के प्रसंग में बतलाया जा चुका है।
2.14 અધ્યાહાર / अध्याहार
અધ્યાહાર એટલે, વાક્યનો અર્થ કરતી વખતે કોઈક એવા શબ્દો લાવવા કે જેમને વાક્ય બનાવતી વખતે છોડી દેવામાં આવે છે કારણ કે તેમના ન હોવાથી પણ એવા સંજોગોમાં વાક્યનો અર્થ સમજવામાં કોઈ તકલીફ નથી પડતી. ‘રામ જઈ રહ્યો છે અને મોહન પણ જઈ રહ્યો છે’ એ મૂળ વાક્ય છે પરંતુ અંતિમ ‘જઈ રહ્યો છે.’ નો અધ્યાહાર કરીને તેને ‘રામ જઈ રહ્યો છે અને મોહન પણ’ તરીકે સંક્ષિપ્ત રૂપ આપવામાં આવ્યું છે.
‘રામ જઈ રહ્યો છે અને મોહન પણ જઈ રહ્યો છે’; ‘રામ જઈ રહ્યો છે અને મોહન પણ’:
‘राम जा रहा है और मोहन भी’: ‘राम जा रहा है और मोहन भी जा रहा है’,
‘जा रहा है’
अध्याहार का अर्थ है, वाक्य का अर्थ करते समय कुछ ऐसे शब्दों को लाना जिन्हें वाक्य बनाते समय छोड़ दिया गया है क्योंकि उनके न रहने पर भी उस प्रसंग में वाक्य को समझने में बाधा नहीं पड़ती। ‘राम जा रहा है और मोहन भी’ वाक्य मूलत: हे ‘राम जा रहा है और मोहन भी जा रहा है’, किन्तु अन्तिम ‘जा रहा है’ का अध्याहार करके वाक्य को यह संप्क्षित रूप दे दिया गया है।
સાંભળ્યું છે રાજાની ઘેર ચોરી થઇ ગઈ. – सुना है राजा साहब के घर चोरी हो गई
ઘરની મુર્ગી દાળ બરાબર: घर की मुर्गी दाल बराबर,
નવું નવ દિવસ, જુનું સો દિવસ. नया नौ दिन पुराना सौ दिन।
(2) राम जा रहा है और मोहन भी । અધ્યાહાર; ‘જઈ રહ્યો છે’, अध्याहार; ‘जा रहा है’!
તમારૂ નામ શું છે? રામ. तुम्हारा नाम क्या है? - राम
( અધ્યાહાર: ‘મારું નામ છે’ / ‘मेरा नाम है’
(आ) એ એવો સીધો છે જેવી કે ગાય.: वह ऐसा सीधा है जैसे गाय { અધ્યાહાર -સીધી હોય છે / अध्याहार; ‘सीधी होती है’ }
અધ્યાહારના ઘણા પ્રકાર છે;
(૧) કર્તાનો અધ્યાહાર-સાંભળ્યું છે,રાજાસાહેબની ઘેર ચોરી થઇ ગઈ.
(૨) ક્રિયાનો અધ્યાહાર-(૧ ) લોકોક્તિમાં: ઘરની મુર્ગી દાળ બરાબર, નવું નવ દિવસ જુનું સો દિવસ (૨) રામ જઈ રહ્યો છે અને મોહન પણ. અહિયાં ‘પણ’ એ ‘જઈ રહ્યો છે’ નું અધ્યાહાર છે
(૩) વાક્યાન્શમાં અધ્યાહાર-(ક) પ્રશ્નોત્તરીમાં; પ્રશ્ન –તમારું નામ શું છે? જવાબ- રામ ( ‘મારું નામ’ તથા ‘છે’ નો અધ્યાહાર છે.)
(ખ) તે એવો સીધો છે જેમકે ગાય. (સીધી હોય છે તેનો અધ્યાહાર છે.)
अध्याहार कई प्रकार का हाता है: (क) कर्ता का अध्याहार – सुना है राजा साहब के घर चोरी हो गई, (ख) क्रिया का अध्याहार – (1) लोकोक्तियों में: घर की मुर्गी दाल बराबर, नया नौ दिन पुराना सौ दिन। (2) राम जा रहा है और मोहन। यहां ‘जा रहा है’ का अध्याहार है, (ग) वाक्यांश का अध्याहार – (अ) प्रश्नोत्तर में: प्रश्न – तुम्हारा नाम क्या है? उत्तर- राम (‘मेरा नाम’ तथा ‘है’ का अध्याहार)। (आ) अन्यत्र: वह ऐसा सीधा है जैसे गाय (‘सीधी होती है’ का अध्याहार)।
******************************
પ્રકરણ ૩ / अध्याय 3
હિન્દીમાં સંબોધવું / बोलचाल में हिंदी
3.1 બજારમાં / बाजार में / At Bazar
સ્ટોર્સમાં સામાન્ય પૂછપરછ | दुकानों में सामान्य पूछताछ | General enquiries at the shop |
કપડાંની દુકાનમાં | कपड़े की दुकान पर | At a Cloth Store |
કરિયાણાની દુકાનમાં | पंसारी की दुकान पर | At a Grocer’s shop |
દરજીની દુકાનમાં | दर्जी की दुकान पर | At a Tailor’s shop |
ડ્રાય ક્લીનરની દુકાનમાં | डाई क्लीनर की दुकान पर | At a Drycleaner’s shop |
ઘડિયાળીની દુકાનમાં | घड़ी वाले की दुकान पर | At a Watchmaker’s shop |
નાવી ની દુકાનમાં | नाई की दुकान में | At the Barber’s shop |
સ્ટોર્સમાં સામાન્ય પૂછપરછ | दुकानों पर सामान्य पूछताछ | General enquiries at the shops |
રેડીમેડ કપડાની દુકાન ક્યાં છે? | रेडीमेड कपड़ों की दुकान कहां है? | Where’s the readymade garment store? |
મારે એક શર્ટ ખરીદવું છે. | मुझे एक कमीज खरीदनी है। | I want to buy a shirt. |
આનો શું ભાવ છે? | इसका दाम क्या? | How much does this cost? |
શું તમારી પાસે આના કરતા ઓછા ભાવવાળી કોઈ વસ્તુ છે? | क्या आपके पास इससे कम दाम की कोई चीज है? | Do you have something less expensive? |
બિલ આપો. | बिल दीजिए। | Please, may I have the bill? |
પૈસા ક્યાં આપવાનાં છે? | पैसे कहां देने होंगे? | Where do I pay? |
શું તમારી પાસે સો રૂપિયાનાં છુટ્ટા છે? | क्या आपके पास सौ रुपए के छुट्टे हैं? | Do you have change for a hundred rupee note? |
શું તમે સિગારેટ વેચો છો? | क्या आप सिगरेट बेचते हैं? | Do you sell cigarettes? |
શું તમે આ માલ પર કોઈ ડિસ્કાઉન્ટ આપો છો? | क्या आप इन सामानों पर कोई छूट देंगे? | Do you allow some rebate on these items? |
કૃપા કરીને આ સામાનને પેક કરો. | कृपया इन सामान को पैक कर दें। | Please get these things packed. |
ઘરેણાંની દુકાન કઈ બાજુ છે? | गहने की दुकान किस तरफ है? | Which way are the jewellery shops? |
કપડાંની દુકાનમાં | कपड़े की दुकान पर | At a cloth store |
સાડીની પહોળાઈ કેટલી છે? | साड़ी की चौड़ाई कितनी है? | What is the width of this saree? |
સાડી કેટલા મીટર છે? | साड़ी कितने मीटर है? | How many metres is this saree? |
શું સાડી સાથે બ્લાઉઝ પીસ પણ છે? | क्या साड़ी के साथ ब्लाउज पीस भी है? | Is there a blouse piece with saree? |
આ કાપડની એક મીટરની કેટલી કિંમત છે? | इस कपड़े के एक मीटर का क्या मूल्य है? | How much per meter for this material? |
આના કરતા થોડું સસ્તું કાપડ બતાવો. | इससे कुछ हल्का कपड़ा दिखाइए। | Please show me something less expensive. |
આના કરતા વધુ સારી કવોલીટી વાળી વસ્તુ બતાવો. | इससे कुछ और बढ़िया चीज दिखाइए। | I would like to see a better quality. |
મારા એક શર્ટ માટે કેટલું કપડુ જોઇશે? | मेरी एक कमीज के लिए कितना कपड़ा लगेगा? | How much fabric will I need for a shirt? |
કાપડ નો રંગ પાક્કો છે ને? | कपड़े का रंग पक्का है न? | Is the colour fast? |
કપડા ધોયા પછી સંકોચાઈ તો નહીં જાય ને? | कपड़ा धुलने पर सिकुड़ तो नहीं जाएगा? | I hope the fabric won’t shrink in the wash. |
શું તમે થોડા વધુ રંગ બતાવશો? | कुछ और रंग दिखाएंगे? | Will you show me some more shades? |
આ મેચ થતું નથી | यह मैच नहीं करता। | This doesn’t match. |
આ કઈ મિલનું કાપડ છે? | यह किस मिल का कपड़ा है? | Which mill-brand is this? |
આની પર કોઈ ડિસ્કાઉન્ટ છે? | क्या इस पर कोई छूट है? | Is there any discount on this? |
કરિયાણાની દુકાનમાં | पंसारी की दुकान पर | At the grocer’s shop |
મને બે કિલો ચોખા / લોટ આપો. | मुझे दो किलो चावल / आटा दे दीजिए। | Please give me 2 kilos of rice / flour. |
એક કિલો વનસ્પતિ તેલનો ડબ્બો કેટલામાં મળશે? | एक किलो वनस्पति तेल का डिब्बा कितने में मिलेगा? | How much is a one-kilo tin of Vegetable oil? |
મારે અર્ધો કિલો મસ્ટર્ડ તેલ / નારિયેળ તેલ જોઈએ છે | मुझे आधा किलो सरसों का तेल / नारियल का तेल चाहिए। | I want half a kilo of mustard / coconut oil. |
ખાંડનો શું ભાવ છે? | चीनी क्या भाव है? | What’s the price of sugar? |
શું તમારી પાસે માચીસ છે? | क्या आपके पास माचिस है? | Do you sell match-boxes? |
શું તમારી પાસે કપડા ધોવાનો સાબુ છે? | क्या आपके पास कपड़ा धोने का साबुन है? | Do you have washing soap? |
આ વસ્તુઓને બેગમાં મૂકો ને. | इन चीजों को थैले में डाल दें। | Please put these things in the bag. |
શું તમે આ બધો સામાન આ સરનામે મોકલી શકશો? | आप यह सारा सामान इस पते पर पहु्ंचा सकेंगे? | Can you send all these things to this address? |
આના કરતાં મોટો ડબ્બો બતાવો. | इससे बड़ा डिब्बा दिखाइए। | Show me a bigger pack. |
આ પેકેટનું કેટલું વજન છે? | इस पैकेट का वजन क्या है? | What’s the weight of this packet? |
દરજીની દુકાનમાં | दर्जी की दुकान पर | At the Tailor’s shop |
હું એક જેકેટ સીવડાવવા માંગુ છું. | मैं एक जैकेट सिलवाना चाहता (चाहती) हूं। | I would like to get a jacket stitched. |
મારું માપ લો | मेरा नाप ले लीजिए। | Please take my measurements. |
કપડાં ક્યારે સિવાઈ જશે? | कपड़े कब तक सिल जाएंगे | When will the clothes be ready? |
કોટ / બ્લાઉઝ થોડા ઢીલા / ટાઈટ કરી આપો. | कोट / ब्लाउज थोड़ा ढीला / चुस्त कर दीजिए। | Please make the coat / blouse a little loose / tight. |
આ પેન્ટ કમર પર ખૂબ જ ટાઈટ છે. | पैंट कमरमें पर बहुत तंग है। | These trousers are too tight around the waist |
પેન્ટ ની મોરી સોળ ઇંચની રાખો. | पैंट की मोरी सोलह इंच रखिए। | I want the trouser bottom to be sixteen inches. |
ખભા માં ઝોલ પડે છે. | कंधे में झोल पड़ता है। | The shoulder is sagging. |
સિલાઈ ની જગ્યાએ થોડું વધારે કાપડ રાખજો જેથી જરૂર પડે તો તેને ઢીલું કરી શકાય. વધારે ટાઈટ કરજો. | सिलाई की जगह थोड़ा कपड़ा अलग से रखें जिससे जरूरत पड़ने पर इसे ढीला किया जा सके। काफ़ी दबाव रखिए। | Please take in extra material at the seams for letting out. Keep it tight. |
બટન ટાંકી આપો. | बटन टाँक दीजिए। | Please stitch the buttons. |
બટન નાં કાણા મોટા / નાના છે | बटन के छेद बड़े / छोटे हैं। | The button-holes are loose. |
કુર્તા તૈયાર છે? | क्या कुर्ता तैयार है? | Is the kurta ready? |
સુટની સીલાઈનો કેટલો ચાર્જ થશે? | सूट की सिलाई पर कितना खर्च आएगा? | What are your stitching charges for a suit? |
ડ્રાઈક્લીનરની દુકાનમાં | ड्राई क्लीनर की दुकान पर | At the Drycleaner’s shop |
રેશમી શર્ટ ધોવાનો કેટલો ચાર્જ થશે? | रेशमी कमीज की धुलाई का खर्च कितना होगा? | How much does it cost to clean a silk shirt? |
સ્વેટરની બાંયને રફુ કરવાનું છે. | स्वेटर की आस्तीन रफू करनी है। | The sleeve of the sweater has to be darned. |
કપડાં કાલે મળી જશે? | क्या कपड़े कल मिल जाएंगे? | Will I be able to collect the clothes tomorrow? |
આ કાપડ પર કયો રંગ ચઢી શકે? | इस कपड़े पर कौन-सा रंग चढ़ सकता है? | What colour can you dye this dress? |
તેમાં કેટલો સમય લાગશે? | इसमें कितना समय लगेगा? | How long will it take? |
હું તેને જલ્દી ધોવડાવવા માંગુ છું. | मैं इसे जल्दी धुलवाना चाहता (चाहती) हूं। | I would like this cleaned urgently. |
શું આ ડાઘો નીકળી થશે? | क्या यह दाग निकल जाएगा? | Will you be able to remove this stain? |
પેન્ટ પર બરાબર ઇસ્ત્રી થઇ નથી. | पैंट पर ठीक तरह से इस्त्री नहीं हुई है। | The trousers have not been properly ironed. |
આ ડાઘ કેવી રીતે રહી ગયો? | यह दाग कैसे रह गया? | How come this stain is still there? |
કલર ઝાંખો છે, મારે વધુ ગાઢો કલર જોઈએ છે. | रंग फीका है, मुझे और अधिक गाढ़ा रंग चाहिए। | It’s pale. I want a darker shade. |
ઘડિયાળની દુકાન પર | घड़ी साज की दुकान पर | At a Watch-maker’s shop |
ઘડિયાળનો કાચ બદલી આપો. | घडी का शीशा बदल दीजिए। | Please replace the glass on this watch. |
મારે એક નવો સ્ટ્રેપ જોઈએ છે.घडी का शीशा बदल दीजिए। ઘડિયાળનો કાચ બદલી આપો. | मुझे एक नया स्ट्रैप चाहिए। | I would like a new strap. |
આ દિવાલ ઘડિયાળની ગેરંટી કેટલી છે? | इस दीवार घड़ी की गारंटी कितनी है? | What’s the guarantee period of this wall-clock? |
શું આ ઘડિયાળ લોકલ / ઈમ્પોર્ટેડ છે? | क्या यह घड़ी लोकल है / बाहर की बनी है? | Is this watch indigenous / imported? |
ઘડિયાળને સાફ કરવા માટે તમે કેટલા પૈસા લો છો? | आप घड़ी की सफ़ाई के कितने पैसे लेते है? | What are your charges for cleaning? |
મારી ઘડિયાળ બંધ થઇ ગઈ છે. | मेरी घड़ी बंद हो गई है। | My watch has stopped working. |
તેને રીપેર કરી આપો. | इसकी मरम्मत कर दीजिए। | Please repair it. |
આ ઘડિયાળ પાંચ મિનિટ આગળ જાય છે. | यह घड़ी पांच मिनट आगे हो जाती है। | This watch gains five minutes a day. |
આ એલાર્મ ઘડિયાળ દરરોજ સાત મિનિટ પાછળ જાય છે. | यह अलार्म घड़ी रोज सात मिनट पीछे हो जाती है। | This alarm clock loses seven minutes a day. |
તેનું બેલેન્સ તૂટી ગયું છે. | इसकी बाल-कमानी टूट गई है। | The balance is broken. |
ઘડિયાળની ચાવી તૂટી ગઈ છે. | घड़ी की चाबी टूट गई है। | The winding key has broken. |
નાવીની દુકાનમાં | नाई की दुकान में | At the Barber’s shop |
મારા નખ કાપી આપો. | मेरे नाखून काट दीजिए। | I want my nails trimmed. |
માથામાં તેલ-મસાજ કરી આપો. | सिर में तेल-मालिश कर दीजिए। | Please give my head on oil massage. |
હું વાંકડિયા વાળ કરાવવા માંગુ છો. | मैं घुंघराले बाल कराना चाहता हूँ। | I want my hair curled. |
પફ કરી આપો. | पफ़ बना दीजिए। | I want a puff. |
રેઝર લગાવશો નહીં. | रेझर न लगाइए। | Please don’t use razor. |
હું બોબ કટ કરાવવા માંગું છું. | मैं बॉब कट कराना चाहती हूं। | I want a bobbed cut. |
મારા વાળ કાપી આપો. | मेरे बाल काट दीजिए। | I want a hair-cut, please. |
મારી દાઢી બનાવો. | मेरी दाढ़ी बना दीजिए। | I need a shave. |
મારા વાળ ટૂંકા કરજો. | मेरे बाल छोटे कर दीजिए। | Trim my hair short. |
હું વાળને ખુબ ટૂંકા કરાવવા માંગતો નથી. | मैं बाल बहुत छोटे कराना नहीं चाहता। | I don’t want it too short. |
મારા વાળને શેમ્પૂ કરી આપો. | मेरे बाल शैंपू कर दीजिए। | I want to get my hair shampooed. |
મારી કલમ વ્યવસ્થિત કરી આપો. | मेरी कलम ठीक कर दीजिए। | Please trim my sideburns. |
3.2 પૂછપરછ / पूछताछ / Enquiries
પૂછપરછ | पूछताछ | Enquiries |
ક્યાં | कहां | Where |
કેવી રીતે | कैसे | How |
ક્યારે | कब | When |
શું? | क्या | What |
કોણ | कौन | Who |
શા માટે | क्यों | Why |
કયું | कौन-सा | Which |
ક્યાં | कहां | Where |
ટિકિટ ઘર ક્યાં છે? | टिकट घर कहां है? | Where’s the Booking Office? |
ચોરન્ગી જવા માટે બસ ક્યાં મળશે? | चौरन्गी जाने के लिए बस कहां से मिलेगी? | Where do I get the bus for Chowrangee? |
લેટર બોક્સ ક્યાં છે? | लेटर बोक्स कहां है? | Where’s the letter box? |
આ વિસ્તારનું પોલીસ સ્ટેશન ક્યાં છે? | इस क्षेत्र का पुलिस थाना कहां है? | Where’s the police station of this area? |
મને રોડ-મેપ ક્યાં મળી શકે? | मुझे रोड मैप कहां मिलेगा? | Where can I get a road map? |
તમે ક્યાં રહો છો? | आप कहां रहते (रहती) हैं? | Where do you live? |
સારા ચોખા ક્યાં મળશે? | अच्छा चावल कहां मिलेगा? | Where can I buy some good rice? |
કૉલેજ કઈ બાજુ છે? | कॉलेज किस जगह है? | Where exactly is the college? |
કેવી રીતે | कैसे | How |
એરપોર્ટ પહોંચવામાં કેટલો સમય લાગશે? | हवाई अड्डा पहुंचने में कितना समय लगेगा? | How long does it take to get to the airport? |
અહીંથી ડાક બંગલો કેટલો દૂર છે? | डाक बंगला यहां से कितनी दूर है? | How far is the Dak Bungalow from here? |
અહીં કેટલા વાગ્યા સુધી દુકાનો ખુલ્લી રહે છે? | यहां दुकानें कितने बजे तक खुली रहती हैं? | How long do the shops remain open in this area? |
આ કેરીની શું કિંમત છે? | इस आम की क्या कीमत है? | How much are these mangoes? |
તમે એમને કેવી રીતે મળશો? | आप उनसे कैसे मिलेंगे (मिलेंगी)? | How will you get in touch with him? |
તમારી માતા કેમ છે? | आपकी माताजी कैसी हैं? | How is your mother? |
ક્યારે | कब | When |
જૂની દિલ્હીની છેલ્લી બસ કેટલા વાગે જાય છે? | पुरानी दिल्ली के लिए आखिरी बस कितने बजे चलती है? | When is the last bus to Old Delhi? |
ટ્રેન ક્યારે આવશે? | ट्रेन कब आएगी? | When will the train come? |
ફિલ્મ ક્યારે શરૂ થાય છે? | फिल्म कब शुरू होती है? | When does the film begin? |
આપણે ક્યારે મળી શકીએ? | हम कब मुलाकात कर सकते हैं? | When can we meet? |
શું? | क्या | What |
ઓફિસ કેટલા વાગે બંધ થાય છે? | ऑफिस कितने बजे बंद होता है? | At what time does the office close? |
અહીં સ્કૂટરનો મીટર ચાર્જ કેટલો છે? | यहां पर स्कूटर का मीटर रेट क्या है? | What are the meter charges for scooter here? |
ડ્રાઇવર, કેટલુ ભાડું થયુ? | ड्राइवर, कितना किराया हुआ? | Driver, what’s the fare? |
આ શર્ટની શું કિંમત છે? | इस कमीज की क्या कीमत है? | What’s the price of this shirt? |
શું બાબત છે? | क्या बात है? | What’s the matter? |
કેટલો સમય થયો? | क्या समय हुआ है? | What’s the time? |
તમે શું જોવા માગો છો? | आप क्या देखना चाहेंगे (चाहेंगी)? | What would you like to see? |
કોણ | कौन | Who |
આ પ્રવાસી બસમાં ગાઈડ કોણ છે? | इस टूरिस्ट बस का गाइड कौन है? | Who is the guide in this tourist bus? |
તમે કોને મળવા માગો છો? | आप किनसे मिलना चाहते (चाहती) हैं? | Whom do you want to meet? |
તે માણસ કોણ છે? | वह (आदमी) कौन है? | Who is that person? |
આ મહેલ કોને બનાવ્યો હતો? | यह महल किसने बनाया? | Who built this palace? |
આ કોનું સ્મારક છે? | यह स्मारक किसका है? | Whose monument is this? |
શા માટે | क्यों | Why |
અહીં શા માટે લોકો ભેગા થયા છે? | यहां पर लोग इकट्ठे क्यों हुए हैं? | Why have people assembled here? |
તમે અમારી સાથે શા માટે નથી આવતા? | आप हमारे साथ क्यों नहीं चलती (चलते)? | Why don’t you accompany us? |
આજે નોકર / જમાદાર કેમ નથી આવ્યો? | आज नौकर / जमादार क्यों नहीं आया? | Why didn’t the servant / sweeper turn up today? |
કયું | कौन-सा | Which |
આ કયું સ્ટેશન છે? | यह कौन-सा स्टेशन है? | Which station is this? |
અહીં કઈ કઈ હોટલ પશ્ચિમી ખોરાક આપે છે? | यहां कौन-कौन से होटल पाश्चात्य ढंग का खाना देते हैं? | Which hotels serve Western meals here? |
આ શહેરમાં કયા કયા સ્થળો જોવાલાયક છે? | इस शहर में कौन-कौन सी जगहें देखने लायक हैं? | Which places are worth seeing in this city? |
કઈ બસ સંસદ બાજુ જાય છે? | कौन-सी बस संसद जाती है? | Which bus goes to Parliament? |
મારે કઈ બસમાં જવું જોઈએ? | मुझे कौनसी बस में जाना चाहिए? | Which bus should I board? |
પાલમ માટે કયો રસ્તો છે? | पालम के लिए कौन-सी सड़क है? | Which is the road to Palam? |
તમારું ઘર કયું છે? | आपका घर कौन-सा है? | Which house is your’s? |
3.3 મનોરંજન / मनोरंजन / Entertainment
સિનેમામાં | सिनेमा में | At a Cinema |
સંગીત સમારંભમાં | संगीत समारोह में | At a Concert |
લગ્ન સમારંભમાં | विवाह समारोह में | At a Wedding |
રમતના મેદાનમાં | खेल के मैदान में | At a Playground |
સિનેમામાં | सिनेमा में | At a Cinema |
આ થિયેટરમાં કઈ ફિલ્મ ચાલે છે? | इस थिएटर में कौन-सी फिल्म लगी है? | What movie is running at this theatre? |
શું આ ફિલ્મ સારી છે? | क्या यह फिल्म अच्छी है? | Is it a good film? |
આ ફિલ્મમાં કયા કલાકારો છે? | इस फिल्म में कौन-कौन से कलाकार हैं? | Who are the actors in this film? |
શહેરમાં આ ફિલ્મ વિશે ઘણી ચર્ચા છે. | शहर में इस फिल्म की बहुत चर्चा है। | Everyone seems to be talking about this movie. |
બાળકની ની એક ટિકિટ આપો. | बालकनी की एक टिकट दीजिए। | I’d like a ticket for the balcony, please. |
ફિલ્મ ક્યારે શરૂ થશે? | फिल्म किस समय शुरू होगी? | When does the film begin? |
આ સિનેમા એર કન્ડિશંડ છે? | क्या यह सिनेमाघर वातानुकूलित है? | Is this theatre air conditioned? |
રવિવારે કેટલા શો બતાવવામાં આવે છે? | रविवार के दिन कितने शो दिखाए जाते हैं? | How many shows will there be on Sundays? |
શું આ ફિલ્મ આગામી સપ્તાહમાં ચાલશે? | क्या यह फिल्म अगले हफ्ते चलेगी? | Will this film continue next week? |
સંગીત સમારંભમાં | संगीत समारोह में | At a concert |
તમને શાસ્ત્રીય સંગીત ગમે કે સુગમ સંગીત? | आपको शास्त्रीय संगीत अच्छा लगता है या सुगम संगीत? | Do you like classical or light music? |
મને કથકલી ગમે છે | मुझे कथकली पसंद है। | I like Kathakali dances. |
આજે સાંજે તમે ડ્રામા / નૃત્ય જોવા જાઓ આવશો? | क्या आज शाम को नाटक / नृत्य देखने चलेंगे? | Would you like to come to a play / dance recital this evening? |
પ્રોગ્રામ / કાર્યક્રમ ખૂબ સુંદર હતો. | प्रोग्राम / कार्यक्रम बहुत सुंदर था। | The programme was fascinating. |
રમતના મેદાનમાં | खेल के मैदान में | On a Playground |
પેલા ખેલાડીનું નામ શું છે? | उस खिलाड़ी का नाम क्या है? | What’s the name of that player? |
આ મેચ ની કોમેન્ટ્રી રેડિયો પર આવશે? | क्या रेडियो पर इस मैच की कमेंट्री आएगी? | Will there be a running commentary of the match over the radio? |
કેટલો સ્કોર છે? | स्कोर कितना है? | What’s the score, please? |
સોની કેટલા રન પર આઉટ થયો? | सोनी कितने रन पर आउट हुआ? | On how many runs Soni was out? |
કઈ કઈ ટીમ વચ્ચે મેચ રમાય છે? | मैच किनके बीच खेला जा रहा है? | Which teams are playing the match? |
લગ્ન સમારંભમાં | विवाह समारोह में | At a Wedding |
જાન ક્યાંથી આવી છે? | बारात कहां से आई है? | Where has the wedding party come from? |
લગ્નનું મુહૂર્ત ક્યારે છે? | विवाह का मुहूर्त कब का है? | When will the wedding ceremony be performed? |
હું વર- કન્યા ને જોવા માંગુ છું. | मैं वर-वधू को देखना चाहता (चाहती) हूं। | I would like to see the bride and the bridegroom. |
દુલ્હન ખૂબ સુંદર છે | दुल्हन बहुत सुंदर है। | The bride is very beautiful. |
શું હજી યે તમારામા દહેજ પ્રથા છે? | क्या आप लोगों में अब भी दहेज प्रथा है? | Do you still have the dowry system? |
લગ્ન સરસ હતું. | शादी अच्छी रही। | It was a lovely wedding. |
3.4 અભિવ્યક્તિ / अभिव्यक्तियाँ / EXPRESSIONS
સામાન્ય અને સૌજન્યપૂર્ણ અભિવ્યક્તિઓ | सामान्य तथा शिष्टाचार पूर्ण अभिव्यक्तियां | Common and Polite Expressions |
હર્ષ, પ્રશંસા સૂચક | हर्ष, प्रशंसा सूचक | Off Happiness, Approval etc. |
પ્રેમ, સ્નેહ સૂચક | प्रेम, स्नेह सूचक | Of Love, Affection etc. |
ખેદ, દુઃખ સૂચક | खेद, दुख सूचक! | Of Sorrow, Apology etc. |
ક્રોધ, રોષ સૂચક | क्रोध, रोष सूचक! | Of Anger, Exasperation etc. |
સામાન્ય અને સૌજન્યપૂર્ણ અભિવ્યક્તિઓ | सामान्य तथा शिष्टाचार पूर्ण अभिव्यक्तियां | Common and Polite Expressions |
કેમ છો તમે? | आप कैसे है? | How are you? How do you do? |
શું હાલ ચાલ છે? | क्या हाल- चाल है? | How is everything? |
બધું બરાબર છે? / ઠીક છે ને? | सब ठीक तो है? / खैरियत तो है? | Everything O.K.? |
મઝામાં છું. આભાર! | अच्छा (अच्छी) हूं! धन्यवाद! | I am quite well. Thank you. |
મજામાં / સારી છું. આભાર! | मजे में / अच्छी हूं! धन्यवाद! | I’m fine. Thank you. |
તમને મળીને ખુબ આનંદ થયો. | आपसे मिल कर बड़ी खुशी हुई! | I am so glad to meet you. |
તમે ક્યાં જઈ રહ્યા છો? | आप कहां जा रहे (रही) हैं? | Where are you going? |
હું ઘરે જાઉં છું! | मै घर जा रहा (रही) हूं! | I am going home. |
આવો / પધારો! | आइए / पधारिए! | Do come in. |
બેસો. | बैठिए / तशरीफ़ रखिए | Please sit down. |
આભાર | धन्यवाद | Thank you. |
તમારો ખુબ આભાર! તમારી ખુબ મહેરબાની છે. | आपकी बड़ी मेहरबानी! आपकी बड़ी कृपा है। | It’s very kind of you. |
હું ખૂબ આભારી છું | मैं बड़ा आभारी हूं। | I am very grateful. |
ક્ષમા કરશો / માફ કરશો! | क्षमा कीजिए / माफ़ कीजिए! | Excuse me / Forgive me. |
તમે ક્યાં રહો છો? | आप कहां रहते (रहती) हैं? | Where do you live? |
હું મુંબઈમાં રહું છું! તમે ક્યાં રહો છો? | मैं मुंबई में रहता (रहती) हूं! आप कहां रहते (रहती) है? | I live in Mumbai. And you? |
તમારું શુભ નામ? | आपका शुभ नाम? | What’s your name? |
મારું નામ શીલા છે! | मेरा नाम शीला है! | My name is Sheela. |
તમે શું કરો છો? | आप क्या (काम) करते (करती) हैं? | What (work) do you do? |
હું બેંકમાં કામ કરું છું. | मैं बैंक में काम करता (करती) हूं। | I work in a bank. |
હું પ્રવાસી / પર્યટક છું | मैं टूरिस्ट / पर्यटक हूं। | I am a tourist. |
હું શાળામાં ભણું છું. | मैं स्कूल में पढ़ता (पढ़ती) हूं। | I am a student. |
હું કૉલેજમાં ભણાવું છું. | मैं कॉलेज में पढ़ाता (पढ़ाती) हूं। | I am a teacher in college. |
હર્ષ, પ્રશંસા સૂચક | हर्ष, प्रशंसा सूचक | Of Happiness, Approval etc. |
શાબાશ! | शाबाश! | Well done / Bravo / Good show! |
હું ખૂબ ખુશ થયો! | मुझे बड़ी प्रसन्नता / खुशी हुई! | I am very pleased! |
ગજબનું કર્યું! | कमाल कर दिया! | You have worked wonders! |
તમે મારી મોટી મદદ કરી છે! | आपने मेरी बड़ी सहायता / मदद की! | You have been a great help! |
તમારું કાર્ય પ્રશંસનીય છે! | आपका काम तारीफ / प्रशंसा के काबिल है! | You’ve done an excellent job! |
ખુબ ખુશી / આનંદ ની વાત છે. | बड़ी खुशी की बात है! | That’s wonderful news! |
મારી શુભેચ્છાઓ સ્વીકારો! | मेरी शुभकामनाएं स्वीकार करें! | Please accept my good wishes! |
આ દિવસ ફરી ફરી આવે! | यह दिन बार-बार आए! | May you see many more such days! |
હું તમારી સફળતા ઈચ્છું છું! | मै आपकी सफलता की कामना करता (करती) हूं! | I wish you all success! |
વાહ, શું વાત છે! | वाह क्या बात है! | That’s great / wonderful! |
સાંભળો, સાંભળો! | सुनो सुनो! | Hear, hear! |
બહુ સારું! | बहुत अच्छा। | That’s good! |
પ્રેમ, સ્નેહ સૂચક | प्रेम, स्नेह सूचक | Of Love, Affection etc. |
હું તમને પ્રેમ કરું છું. | मैं तुम्हें प्यार करता (करती) हूँ! | I love you! |
તું / તમે ખુબ સુંદર છે / છો. | तुम कितनी सुंदर हो! | You are beautiful! |
ફરીથી ક્યારે મળીશું? | फिर कब मुलाकात होगी? | Can we meet sometime? |
ડાર્લિંગ, હું તને કઇક મદદ કરી શકું? | डार्लिंग, मैं तुम्हारी कुछ मदद करूं? | Darling, may I help you? |
હું તને / તમને હંમેશા યાદ કરીશ! | मै तुम्हें हमेशा याद करुंगा (करूंगी)! | I’ll always remember you! |
મારા તરફથી આ એક નાની ભેટ છે! | मेरी ओर से यह एक छोटी-सी भेंट है! | Here’s a present for you! |
ખેદ, દુઃખ સૂચક | खेद, दुख सूचक! | Of Sorrow, Apology etc. |
હું દિલગીર છું? | मुझे बहुत दुख है! | I’m very sorry! |
ખુબ દુઃખ ની વાત છે. | बड़े दुख की बात है! | How very sad |
મારી સહાનુભૂતિ સ્વીકારો! | मेरी संवेदना स्वीकार करें! | Please accept my sympathy! You have all my sympathy |
મારી જ ભૂલ હતી! | गलती मेरी ही थी! | It was my fault! |
માફ કરશો! / માફી માંગુ છું / માફ કરો! | क्षमा करें! माफ़ी चाहता (चाहती) हूं / माफ कीजिए! | Excuse me! Forgive me! |
ખેદ / અફસોસ છે. મારે કારણે તમને કષ્ટ / દુઃખ થયું. | खेद / अफ़सोस है, मेरे कारण आपको कष्ट हुआ / तकलीफ़ हुई! | I am very sorry; you had to suffer on my account! |
માફ કરશો, તમારે તકલીફ ભોગવવી પડી. | मुझे दु:ख है, आपको तकलीफ उठानी पड़ी! | I am sorry to have bothered you! |
માફ કરશો, મારાથી ભૂલ થઈ! | माफ़ कीजिए, मुझसे गलती हुई! | I am sorry, I made a mistake! |
મારો મતલબ તમને દુઃખ પહોચાડવાનો / હેરાન કરવાનો ન હતો! | मेरा मतलब आपको दु:ख पहुंचाने का / नाराज़ करने का नहीं था! | I didn’t mean to offend you! |
તકલીફ બદલ ક્ષમા / માફ કરશો! | कष्ट के लिए क्षमा / माफ़ करें! | Excuse me for the trouble! |
ગુસ્સો, રોષ સૂચક | क्रोध, रोष सूचक! | Of Anger, Exasperation etc. |
હું તમારાથી ખૂબ ગુસ્સે છું! | मैं तुमसे बहुत नाराज हूं! | I am very annoyed with you! |
આ માટે તમને ક્યારેય માફ નહિ કરી શકાય! | तुम्हें इसके लिए कभी माफ नहीं किया जा सकता! | You can never be forgiven for this! |
ઢાંકણીમાં પાણી લઈને ડૂબી મરો! | चुल्लू भर पानी में डूब मरो! | You should be ashamed of yourself! |
તેં મને ક્યાંય નો રાખ્યો નહી! | तुमने मुझे कहीं का नहीं रखा! | You have let me down! |
હું તારી સૂરત જોવા નથી માગતો! | मैं तुम्हारी सूरत / शक्ल नहीं देखना चाहता (चाहती)! | I don’t want to see you again! |
બહાર નીકળ / જતો રહે અહીંથી! | निकल जाओ / भागो यहां से! | Get lost! |
બકવાસ નાં કરો! | बक-बक मत करो! | Don’t talk nonsense! |
આ બધો તમારો વાંક છે! | यह सब तुम्हारी गलती है! | This is all your fault! |
તેના માટે તમે જવાબદાર છો! | इसके जि़म्मेदार तुम हो! | You’re to blame for this! |
તમે એનાથી નહિ બચી શકો! | तुम इससे बच नहीं सकते (सकती)! | You can’t get away with this! |
મારે તમારી ફરિયાદ કરવી પડશે! | मुझे तुम्हारी शिकायत करनी पड़ेगी! | I shall have to complain about you! |
3.5 અભિવાદન / अभिवादन / GREETINGS
હેલ્લો / નમસ્કાર | नमस्ते / नमस्कार | Good morning / afternoon / evening / night |
વધાઈ / ખુબ ખુબ અભિનંદન | बधाई / बधाइयां / बहुत-बहुत बधाइयां | Congratulations |
સુખી રહો | खुश रहो | God bless you |
જન્મદિવસની શુભેચ્છાઓ | जन्मदिन की शुभकामनाएं | Happy Birthday |
નવું વર્ષ મુબારક / નવા વર્ષની શુભેચ્છાઓ | नया साल मुबारक / नए वर्ष की बधाइयां | Happy New Year |
અચ્છા નમસ્તે / નમસ્કાર! | अच्छा, नमस्ते / नमस्कार | Goodbye |
ટૂંક સમયમાં ફરી મળીશું | फिर जल्दी मिलेंगे | See you soon |
3.6 પ્રતિક્રિયાત્મક / पारस्परिक क्रिया / Interaction
બેંકમાં | बैंक में | At the Bank |
બુકસ્ટોર, અખબાર સ્ટેન્ડ પર | किताबों की दुकान, समाचार पत्र के स्टैँड पर | At the Bookshop, News-stand |
મોચી સાથે | मोची के साथ | With the Cobbler |
કસ્ટમ ઑફિસમાં | कस्टम ऑफिस में | At the Custom’s Office |
કોર્ટમાં | न्यायालय में | At the Law Court |
પોસ્ટ અને તાર ઘરમાં | डाक व तार घर में | At the Post and Telegraph office |
નોકર સાથે | नौकर के साथ | With the Servant |
ટેલિફોનમાં | टेलिफोन में | Over the Telephone |
પ્રવાસન કચેરીમાં | पर्यटन कार्यालय में | At the Tourist Office |
યુનિવર્સિટીમાં | विश्वविद्यालय में | At the University |
ધોબી સાથે | धोबी के साथ | With the washer man |
બેંકમાં | बैंक में | At the Bank |
મને સો ડોલરનાં રૂપિયા જોઈએ છે. | मुझे सौ डॉलर के रुपए चाहिए। | I’d like to exchange one hundred dollars. |
આ ચેક કયા કાઉન્ટર પર આપવો પડશે? | यह चेक किस काउंटर पर देना होगा? | Where should I present this cheque? |
હું એક નવું એકાઉન્ટ ખોલવા માંગુ છું. ફોર્મ આપોને. | मैं नया खाता खोलना चाहता (चाहती) हूं। फार्म चाहिए। | I want to open a new account. Please give me forms. |
મારે એક રૂપિયા વાળી નોટો જોઈએ છે. | मुझे एक रुपए के नोट चाहिए। | I want one-rupee notes. |
મારે ટ્રાવેલર્સ ચેક્સ વટાવવા છે. | मुझे ट्रैवलर्स चेक भुनाना है। | I want to encash the traveller’s cheque. |
આ મારી સહીઓ છે. | ये दस्तखत मेरे हैं। | These signatures are mine. |
મારે એજન્ટને મળવું છે. | मुझे एजेंट से मिलना है। | I want to see the Agent. |
આગ્રામાં તમારી બેંક શાખા છે? | क्या आगरा में आपके बैंक की शाखा है? | Do you have a branch office of your bank at Agra? |
મારો ડ્રાફ્ટ્ ખોવાઈ ગયો છે. | मेरा ड्राफ्ट खो गया है। | I have lost my draft. |
મને નવી ચેક બુક આપશો? | मुझे नई चेक-बुक चाहिए। | Will you issue me a new cheque-book |
મેં ગયા સપ્તાહે રૂ. એક હજાર રૂપિયાનો ચેક જમા કર્યો હતો. ખાતામાં પૈસા જમા થઇ ગયા? | मैने पिछले हफ्ते हजार रुपए का चेक जमा कराया था। क्या पैसे खाते में आ गए? | I had deposited a cheque for one thousand rupees last week. Has it been realised? |
આની પાછળ ફરીથી બીજી સાઇન કરવી પડશે? | क्या इसके पीछे एक और हस्ताक्षर करना पडेगा? | Should I sign again on the back of it? |
પુસ્તકોની દુકાનમાં / અખબાર સ્ટેન્ડ પર | किताबों की दुकान / अखबार स्टेंड पर | At the Books-Shop / News-Stand |
મને ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસની એક કોપી આપો. | मुझे एक इंडियन एक्सप्रेस की कोपी दीजिए। | I’d like a copy of the Indian Express. |
મારે ગયા સપ્તાહનું ઇન્ડિયા ટુડે જોઈએ છે. | मुझे पिछले हफ्ते का इंडिया टुडे चाहिए। | I want last week’s India today. |
ટાઇમ મેગેઝિનનો નવો અંક આવી ગયો છે? | क्या टाइम मैगजीन का नया अंक आ गया है? | Has the latest Time magazine come in yet? |
તમારી પાસે ફિલ્મફેયર છે? | क्या आपके पास फिल्मफेयर है? | Do you have Film fare? |
તમે મારા માટે એક પુસ્તક મંગાવી આપશો? | क्या आप मेरे लिए एक किताब मंगा सकते हैं? | Can you order a book for me? |
આ પુસ્તક પેપરબેકમાં મળશે? | क्या यह किताब पेपर-बैक में मिल जाएगी? | Is this book available in paper-back? |
તમારી પાસે જૂના પુસ્તકો છે? | क्या आपके पास पुरानी किताबें हैं? | Do you have second-hand books? |
તમે જૂના પુસ્તકો ખરીદો છો? | क्या आप पुरानी किताबें खरीदते हैं? | Do you buy used books? |
તમારી પાસે કયા તમિલ જર્નલો છે? | आपके पास तमिल की कौन-कौन सी पत्रिकाएं हैं? | What Tamil magazines do you have? |
તમે આની પર કેટલુ ડિસ્કાઉન્ટ આપો છો? | इस पर आप कितनी छूट देते हैं? | What discount do you allow on this? |
શું તમે આ પુસ્તકો લંડનમાં મોકલી શકો છો? | क्या आप ये किताबें लंदन भिजवा सकते हैं? | Can you arrange to send these books to London? |
મોચી સાથે વાતચીત | मोची के साथ बातचीत | With the Cobbler |
બૂટ પર પોલીશ કરી આપો. | जूतों पर पॉलिश कर दो। | Please polish the shoes. |
શુઝ માં સોલ લગાવવી છે | जूते में सोल लगानी है। | I want these shoes resoled. |
તેમાં કેટલો ખર્ચ થશે? | इसमे कितना खर्च होगा? | How much will it cost? |
ચપ્પલ ની પટ્ટી તૂટી ગઈ છે. | चप्पल की पट्टी टूट गई है। | The strap of this sandal is broken. |
સિલાઈ કરો. ખીલી ના લગાવતા. | सिलाई कर दो। कील मत लगाओ। | Stitch it. Don’t use any nails. |
મારે તમને કેટલા પૈસા આપવાના છે? | मुझे तुम्हें कितने पैसे देने है? | How much do I pay you? |
કસ્ટમ ઑફિસમાં | कस्टम ऑफिस में | At the customs office. |
મારી પાસે જાહેર કરવા જેવું કંઈ નથી | मेरे पास घोषणा करने लायक कुछ भी नहीं है। | I have nothing to declare. |
આ રહ્યો મારો પાસપોર્ટ. | मेरा पासपोर्ट यह रहा। | Here’s my passport. |
વિદેશી ચલણ ક્યાં બદલાશે? | फॉरेन करेंसी कहां बदली जाती है? | Where can I exchange foreign currency? |
હું મારી સાથે કેટલા પૈસા લઇ જઈ શકું? | मैं कितना पैसा अपने साथ ले जा सकता (सकती) हूं? | How much money can I take with me? |
કોર્ટમાં | न्यायालय में | At the law court |
કોર્ટ દ્વારા મારી અપીલ રદ કરવામાં આવી છે. | मेरी अपील अदालत द्वारा रद्द कर दी है। | The court has rejected my appeal. |
મારા કેસની તારીખ એક મહિના માટે મોકૂફ રાખવામાં આવી છે. | मेरे मुकदमे की तारीख एक माह के लिए टल गई है। | My case has been adjourned for a month. |
મારે એક અરજી લખાવવી છે. કેટલી ફી થશે? | मुझे एक अर्जी लिखवानी है। क्या फीस होगी? | I want to get a petition written. What is the fee? |
નાણાવટીનો કેઇસ કોની કોર્ટમાં છે? | नानावटी का मामला किसकी अदालत में है? | In whose court is the Nanavati case? |
પોસ્ટ અને તાર – ઘર માં | डाक व तार – घर में | At the Post and Telegraph office |
મારે વાયર-મની ઓર્ડરથી બસો રૂપિયા મોકલવા છે. | मुझे तार-मनीआर्डर से दो सौ रूपए भेजने हैं। | I would like to send two hundred rupees by telegraphic money order. |
કૃપા કરીને તાર નું એક ફોર્મ આપો. | कृपया तार का एक फार्म दीजिए। | Please give me a telegram form. |
આ સંદેશ મોકલવા માટે કેટલો ખર્ચ થશે? | यह संदेश भेजने में कितने पैसे लगेंगे? | How much will it cost to send this message? |
એક્સપ્રેસ તારને અમદાવાદ સુધી પહોંચવા માટે કેટલો સમય લાગશે? | एक्सप्रेस तार को अहमदाबाद पहुंचने में कितना समय लगेगा? | How long will it take for an express telegram to reach Ahmadabad? |
નવા વર્ષ શુભેચ્છા સંદેશનો કોડ નંબર શું છે? | नव वर्ष की बधाई तार का कोड नंबर क्या है? | What is the code number of the New Year Greeting message? |
મનીઓર્ડરથી સો રૂપિયા મોકલવા માટે કેટલો ખર્ચ થશે? | मनीआर्डर से सौ रुपए भेजने में कितना पैसा लगता है? | How much does it cost to send Rs.100 by Money Order? |
પોસ્ટ માસ્ટર દ્વારા મારી કોઇ પોસ્ટ આવી છે? | क्या पोस्ट मास्टर के मार्फत मेरी कोई डाक आई है? | Has any mail of mine arrived through the Post Master? |
ટ્રંક કોલ્સનો શું દર છે? | ट्रंक कॉल का क्या रेट है? | What’s the rate of the trunk call? |
મારે એક પોસ્ટ કાર્ડ અને એક અંતર્દેશીય જોઈએ છે. | मुझे एक पोस्ट कार्ड और एक अंतरदेशीय चाहिए। | I want a post card and an inland letter. |
દસ-દસ પૈસાની ચાર ટિકિટ આપો. | दस-दस पैसे के चार टिकट दीजिए। | Please give me four ten paise stamps. |
આ પાર્સલને રજીસ્ટર્ડ ટપાલથી મોકલવામાં કેટલો ચાર્જ થશે? | इस पार्सल की रजिस्ट्री में कितना टिकट लगेगा? | How much will it cost to send this parcel by registered mail? |
નોકર સાથે વાર્તાલાપ | नौकर के साथ बातचीत | With the Servant |
બજારમાંથી શાકભાજી લઇ આવો. | बाजार से सब्जी लेकर आओ। | Get some vegetables from the market. |
આ સામાન / વસ્તુઓ સહકારી સ્ટોર માંથી લઇ આવો. | ये वस्तुए / सामान को-ऑपरेटिव स्टोर में से ले आओ। | Buy these things from the co-operative stores. |
મને પાંચ વાગ્યે ઉઠાડજો. | मुझे पांच बजे जगा देना। | Wake me up at 5 o’clock. |
જાઓ અને આ પત્ર પોસ્ટ કરો. | जाकर यह चिट्ठी पोस्ट कर दो। | Go and post this letter. |
લોન્ડ્રીમાંથી કપડા ધોવાઈને આવી ગયા? | लोंड्री में से कपड़े धुलकर आ गए क्या? | Are the clothes back from the laundry? |
મારા માટે એક કપ ચા બનાઓ. | मेरे लिए एक कप चाय बना दो? | Make me a cup of tea. |
ખાવાનું તૈયાર છે? | क्या खाना तैयार है? | Is the food ready? |
આ સ્લિપ શર્માજીને આપો. | यह पर्ची शर्मा जी को दो। | Take this note for Mr. Sharma |
તમે આજે રૂમ સાફ નથી કર્યો | तुमने आज कमरा साफ नहीं किया। | You have not cleaned the room today. |
રૂમ સાફ કરો અને ફર્નિચર ને ઝાડું લગાઓ. | कमरे की सफाई कर दो और फ़र्निचर को झाड़ दो। | Sweep the room and dust the furniture. |
બેડ બનાવો અને ચાદર બદલો. | बिस्तर लगाओ और चादर बदल दो। | Make the beds and change the linen. |
બાથરૂમમાં સ્વચ્છ ટુવાલ મૂકો. | स्नानघर में साफ तौलिया रख दो। | Put a clean towel in the bathroom. |
ટેલીફોન પર વાર્તાલાપ | टेलीफोन पर बातचीत | Over the telephone |
મારે મારા ફોન વિશે ફરિયાદ નોંધાવવી છે. | मुझे अपने फोन के बारे में शिकायत दर्ज करानी है। | I have to register a complaint about my phone. |
હેલો, હું મિસ જુલી સાથે વાત કરી શકું છું? | हैलो, क्या मैं मिस जूली से बात कर सकता (सकती) हूं। | Hello, May I speak to Miss Julie? |
હું ફોન હોલ્ડ કરું છું. | मैं फोन होल्ड करता हूं। | I’m holding the line. |
કૃપા કરી આ સંદેશ તમે તેને / તેણીને આપશો? | क्या कृपया आप यह मैसेज उन्हें दे सकते (सकती) हो? | Will you please leave this message to him / her? |
લાઇન વ્યસ્ત છે. | लाइन व्यस्त है। | The line is engaged. |
પ્રવાસન કચેરીમાં | पर्यटन कार्यालय में | At the tourist office |
તમારી પાસે દિલ્હી માટેની ગાઇડ બુક છે? | क्या आापके पास दिल्ली गाइड बुक है? | Do you have a guide book for Delhi? |
અહિયાં શહેરમાં ફરવા માટેની ટુરિસ્ટ બસો છે? | क्या यहां शहर घुमाने वाली टूरिस्ट गाडि़यों (बसों) का इंतजाम है? | Are there sight-seeing bus tours for the city? |
આવતી કાલે સવારે કેટલા વાગે ટ્રેન જશે? | गाड़ी कल सुबह कितने बजे चलेगी? | At what time will the coach leave tomorrow morning? |
આ પ્રવાસમાં ગાઈડ હશે? | क्या इस टूर में गाइड होगा? | Will there be a guide on this tour? |
શું આગરા માટે એક દિવસ ની કોઈ ટ્રીપ છે? | क्या आगरा के लिए एक दिन की कोई ट्रिप है? | Is there a day-trip to Agra? |
મથુરા જવા માટે શું ઠીક રહેશે? બસ કે ટ્રેન? | मुझे मथुरा जाना है। बस ठीक रहेगी या रेल? | What is the best way to get to Mathura? By bus or train? |
અહિયાં રાત્રે રહેવાની શું વ્યવસ્થા છે? | वहां रात में ठहरने का क्या इंतजाम है? | Where can I stay there over-night? |
મને આ શહેરનો ગાઈડ મેપ મળશે? | मुझे शहर का गाइड मैप चाहिए। | May I have a guide-map of the city? |
આ મ્યુઝીયમ આખુ અઠવાડિયુ ખુલ્લું રહે છે? | क्या अजायबघर पूरा हफ्ता खुला रहता है? | Is the museum open all week? |
લાલ કિલ્લામાં પ્રકાશ અને સાઉન્ડ પ્રોગ્રામ ચાલુ છે? | क्या लाल किले में प्रकाश और ध्वनि का कार्यक्रम चल रहा है? | Is the Sound and Light Show on at Red Fort now? |
યુનિવર્સિટીમાં | विश्वविद्यालय में | At the University |
શું આ આંકડા વિભાગ છે? | क्या यह सांख्यिकी विभाग है? | Is this the Department of Statistics? |
રજિસ્ટ્રારની ઓફિસ ક્યાં છે? | रजिस्ट्रार का दफ्तर किधर है? | Where is the Registrar’s office? |
મારે પ્રવેશ ફોર્મ જોઈએ છે. | मुझे प्रवेश फॉर्म चाहिए। | I want an admission form. |
હું લાઇબ્રેરીનો / ની સભ્ય બનવા માંગુ છું. | मैं पुस्तकालय का (की) सदस्य बनना चाहता (चाहती) हूं। | I would like to become a member of the library. |
મારો ભાઈ હોસ્ટેલમાં રહે છે. | मेरा भाई हॉस्टल में रहता है। | My brother lives in the student’s hostel. |
યુનિવર્સિટીમાં કેટલા વિદ્યાર્થીઓ છે? | विश्वविद्यालय में कितने छात्र हैं / होंगे? | How many students are there at this university? |
અહીં કન્યા છાત્રાલય છે? | क्या यहां लड़कियों के किए छात्रावास है? | Is there a girl’s hostel here? |
ઇતિહાસ વિભાગના અધ્યક્ષ કોણ છે? | इतिहास विभाग का अध्यक्ष कौन है? | Who is the head of the History Department? |
તમારા ડિગ્રી કોર્સમાં તમે કયા કયા વિષયો લેવા માંગો છો? | आप अपने डिग्री कोर्स में कौन-कौन से विषय लेना चाहते (चाहती) हैं? | What subjects are you taking for your degree? |
અહીંથી વાઇસ ચાન્સેલરનું નિવાસસ્થાન કેટલું દુર છે? | कुलपति का निवास यहां से कितनी दूर है? | How far is the Vice Chancellor’s residence from here? |
મારે ભાષાશાસ્ત્ર પર વ્યાખ્યાન આપવાનું છે. | मुझे भाषा विज्ञान पर भाषण देना है। | I have to lecture on Linguistics. |
યુનિવર્સિટીમાં ઉનાળાની રજાઓ ક્યારે શરૂ થાય છે? | विश्वविद्यालय की गरमी की छुट्टियाँ कब शुरु होती हैं? | When does the university close for summer vacations? |
ધોબી સાથે વાતચીત | धोबी के साथ बातचीत | with the washer man |
કપડાં ગણી લો. | कपड़े गिन लो। | Count the clothes. |
આ ટેરીકોટની શર્ટ છે. તેને કાળજીપૂર્વક ધોજો. | यह टेरीकॉट की कमीज हैं. इसे ध्यान से धोना। | This is a terrycot shirt. Wash it carefully. |
આ કપડા પર ગરમ ઈસ્ત્રી ન મૂકશો. | इस कपड़े पर गरम इस्तरी मत लगाना। | Don’t use a hot iron on this material. |
આ સાડીને ભઠ્ઠી પર ન મૂકશો. | इस साड़ी को भट्टी पर मत चढाना। | Don’t boil this saree. |
આ સાડીને સાબુ થી જ ધોજો. | इस साड़ी को साबुन से ही धोना। | Wash this saree with soap. |
શું આ ડાઘ ધોવાઈ જશે? | क्या यह दाग धुल जाएगा? | Will this stain wash out? |
તમે બધા જ કપડાં પાછા લાવ્યા નથી | तुम सारे कपड़े वापस नहीं लाए हो। | You haven’t brought back all the clothes. |
બે ટોવેલ્સ ઓછા છે. | दो तौलिए कम हैं। | Two towels are missing. |
ધોલાઈ નાં કેટલા થયા? | धुलाई कितनी हुई? | How much for the wash? |
આગામી સપ્તાહમાં સમય પર આવજો. | अगले हफ्ते ठीक समय पर आना। | Please be on time next week. |
આ શર્ટ ને યોગ્ય રીતે સ્ટાર્ચ કરજો. | इन कमीजों पर ठीक से कलफ चढ़ाना। | Starch these shirts properly. |
તમે બધા બટનો તોડી નાખ્યા છે | तुमने सारे बटन तोड़ दिए हैं। | You have broken off all the buttons. |
બુશર્ટમાં બધી જગ્યાએ કરચલી પડી છે. | बुशर्ट में सारी / पूरी सलवटें पड़ी है। | The bush-shirt has wrinkles all over. |
3.7 ચિકિત્સા સેવા / चिकित्सा सेवा / Medical Services
હોસ્પિટલમાં | अस्पताल में | At a Hospital |
ડૉક્ટર સાથે | डॉक्टर के साथ | With a Doctor |
ચશ્મા બનાવવાવાળા સાથે | चश्मा बनाने वाले के साथ | At an Optician |
ડૉક્ટર સાથે | डॉक्टर से | With a Doctor |
ડોક્ટર, મારૂ ગળું ખરાબ છે. | डॉक्टर साहब, मेरा गला खराब है। | Doctor, I have a bad throat. |
મને તાવ છે | मुझे बुखार है। | I have fever. |
મને ખુબ ઉધરસ અને શરદી છે. | मुझे खांसी और सर्दी है। | I have a bad cough and cold. |
મને ચક્કર આવે છે. | मुझे चक्कर आ रहा है। | I feel giddy. |
મારૂ પેટ ખરાબ છે. | मेरा पेट खराब है। | My stomach is upset. |
મને ઉલટી થઇ રહી છે. | मेरा जी मितला रहा है। | I feel like vomiting. |
મારા બાળકને વાગ્યું છે. | मेरे बच्चे को चोट लग गई है। | My child has hurt himself. |
તેને ખભામાં દુખાવાની ફરિયાદ છે. | उसे कंधो में दर्द की शिकायत है। | He has been complaining of a pain in the shoulder. |
મારે આ દવા દિવસમાં કેટલી વાર લેવી પડશે? | यह दवा दिन में कितनी बार लेनी है? | How many times a day need I take this medicine? |
મારે આ ગોળીઓ કેટલા દિવસ લેવી પડશે? | मुझे ये गोलियां कितने दिन लेनी होंगी? | For how many days should I take these pills? |
હું શું શું ખાઈ શકું? | खाने में क्या-क्या ले सकता (सकती) हूं? | What should I eat? |
મારે આવતી કાલે પાટો બંધાવા આવું પડશે? | क्या पट्टी बंधवाने के लिए कल आना पड़ेगा? | Should I come for a dressing tomorrow? |
મને ડીસ્પેન્સરીમાથી દવા મળશે? | क्या दवा डिस्पेंसरी से मिल जाएगी? | Should I get the medicine from the dispensary? |
શું તમે દર્દીને ઘરે જઈને જોઈ શકો છો? | क्या आप घर पर मरीज को देख सकते (सकती) हैं? | Can you visit the patient at home? |
હોસ્પિટલમાં | अस्पताल में | At a Hospital |
હું મારા ભાઈ ને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવા માંગુ છું. | मैं अपने भाई को अस्पताल में भर्ती कराना चाहता (चाहती) हूं। | I want to admit my brother in the Hospital. |
ઇમર્જન્સી વોર્ડ્ ક્યાં છે? | इमर्जन्सी वार्ड कहां हैं? | Where is the emergency ward? |
ઓપરેશન થિયેટર ક્યાં છે? | ऑपरेशन थिएटर किस ओर है? | Which way is the operation theatre? |
મારે દંત ચિકિત્સકને મળવું છે. | मुझे दांत के डॉक्टर से मिलना है। | I want to see the dentist. |
અહીં કયા કયા દિવસોએ નિષ્ણાતો આવે છે? | यहां विशेषज्ञ किस-किस दिन आते हैं? | On what days does the specialist come here? |
મારે લાંબો સમય રાહ જોવી પડશે? | क्या मुझे काफी देर इंतजार करना पड़ेगा। | Will I have to wait long? |
મને ક્યાંથી દવા મળશે? | दवा कहां मिलेगी? | Where can I get the medicines? |
દર્દીઓને મળવાનો સમય કયો છે? | रोगियों से मिलने का समय क्या है? | When can one visit the patient? |
એક્સ-રે માટે ક્યાં જવું પડશે? | एक्स-रे के लिए किधर जाना होगा? | Where does one go for an X-ray? |
અહિયાં નજીકમાં કોઈ દવાની દુકાન છે? | क्या यहां पास में दवा की कोई दुकान है? | Is there a chemist shop nearby? |
એમ્બ્યુલન્સ માટે ફોન કરો. | एंबुलेंस के लिए फोन कर दीजिए। | Please phone for the ambulance. |
નર્સ, ડૉક્ટર સાહેબને જરા અરજન્ટ બોલાવી લો. | नर्स, डॉक्टर साहब को जरा जल्दी बुलवा दीजिए। | Nurse, please send for the doctor urgently. |
ચશ્મા બનાવવાવાળા સાથે | चश्मा बनाने वाले के साथ | At an Optician |
શું તમે આંખોની તપાસ પણ કરો છો? | क्या आप ऑखों की जांच भी करते हैं? | Do you test eyesight? |
આ ચશ્માથી મને સ્પષ્ટ દેખાતું નથી | इस ऐनक से मुझे साफ दिखाई नहीं देता। | I can’t see quite clearly with these specs. |
મારા ચશ્મા તૂટી ગયા છે. તેને ઠીક કરો. | मेरा चश्मा टूट गया है। इसे ठीक कर दीजिए। | I have broken my glasses. Please mend it. |
આ સનગ્લાસની શું કિંમત છે? | धूप के चश्मे का क्या दाम है? | How much does these sun glasses cost? |
આ ફ્રેમની શું કિંમત છે? | इस फ्रेम का क्या दाम है? | How much does this frame cost? |
મારે આના કરતાં એક સાઈઝ ઓછી જોઈએ. | मुझे इससे एक साइज छोटा चाहिए। | I would like one size smaller than this. |
મને ઘાટી ફ્રેમ ગમશે. | मुझे गहरे रंग का फ्रेम चाहिए। | I would like a darker frame. |
શું તમારી પાસે આછા કલરની ફ્રેમ છે? | क्या आपके पास हल्के रंग के फ्रेम मिल जाएंगे? | Do you have light coloured frames? |
મારે બીજા પ્રકારની સ્ટાઈલ જોવી છે. | मैं कुछ और तरह की स्टाइल देखना चाहता (चाहती) हूं। | I would like to see some other styles please? |
આ ફ્રેમ કાન પર ખૂબ જ ટાઈટ છે. | यह फ्रेम कानों में बहुत तंग है। | This frame pinches over the ears. |
આ ફ્રેમ થોડી ઢીલી છે. | यह फ्रेम कुछ ढीला है। | The frame is a little loose. |
તમે કોન્ટેક્ટ લેન્સ પણ લગાવી આપો છો? | क्या आप कांटेक्ट लेंस भी लगाते हैं? | Do you also fit contact lenses? |
3.8 પર્યટન / पर्यटन / TOURISM
ટેક્સી / સ્કૂટર દ્વારા મુસાફરી | टैक्सी / स्कूटर से यात्रा | Travel by Taxi / Scooter |
ટ્રેન દ્વારા મુસાફરી | रेल से यात्रा | Travel by Train |
બસ દ્વારા મુસાફરી | बस से यात्रा | Travel by Bus |
વિમાન મુસાફરી | हवाई जहाज से यात्रा | Travel by Air |
સમુદ્રી જહાજથી મુસાફરી | समुद्री जहाज से यात्रा | Travel by Sea |
રોડ યાત્રા | सड़क यात्रा | Travel by Road |
હોટેલમાં | होटल में | At a Hotel |
રેસ્ટોરન્ટમાં | रेस्तरां में | At a Restaurant |
ટેક્સી / સ્કૂટર દ્વારા મુસાફરી | टैक्सी / स्कूटर से यात्रा | Travel by Taxi / Scooter |
અહીં ટેક્સી / સ્કૂટરનો શું મીટર રેટ છે? | यहां टैक्सी / स्कूटर का मीटर रेट क्या है? | What’s the taxi meter rate here? |
ટેક્સીમાં કેટલા લોકો બેસી શકે છે? | टैक्सी में कितने लोग बैठ सकते हैं? | How many can sit in the taxi? |
ડ્રાઇવર, અહીં કાર રોકો. | ड्राइवर, गाड़ी यहीं रोक दो। | Driver, stop here. |
અહીંથી જમણી બાજુએ લો. | इधर से दाएं ले लो। | Take a right turn here. |
મીટર ચાલુ કરો. | मीटर चला दो। | Put the meter on. |
ફોર્ટ થઈને જઈશું. | फ़ोर्ट होते हुए चलेंगे। | We go via fort. |
ટ્રેન જવાનો સમય થઇ ગયો છે. | रेल छूटने का समय हो ही गया है। | It’s nearly time for the train. |
તમે જરા ઝડપથી ચાલશો? | जरा जल्दी चलो। | Can you go a little faster? |
મીટરમાં કેટલા પૈસા થયા? | मीटर में कितने पैसे हुए? | What’s the meter reading? |
ધીમે ચલાવો, રસ્તો ખરાબ છે. | धीरे चलाओ, रास्ता खराब है। | Drive slow, the road is bad. |
ટ્રેન દ્વારા મુસાફરી | रेल से यात्रा | Travel by Train |
ટેક્સી / સ્કૂટર્ / રીક્ષાવાલા! સ્ટેશન પર લઇ જશો? | टैक्सीवाले / स्कूटरवाले / रिक्शेवाले! स्टेशन चलोगे? | Taxi / Scooter / Rickshaw! Will you take me to the station? |
ના, કુલી નહી જોઈએ. | नहीं, कुली नहीं चाहिए। | No, we don’t require any coolie. |
પોર્ટર, સામાન લઇ લો. | कुली, सामान ले लो। | Coolie, please pick up the baggage, |
તમારો શું નંબર છે? | तुम्हारा नंबर क्या है? | What’s your number? |
કેટલા થયા? | कितना हुआ? | How much? |
આ તો ખુબ જ છે. | यह तो बहुत ज्यादा हे। | That’s too much. |
મુંબઈની ટ્રેઈન આવી ગઈ છે? | क्या मुंबई की गाड़ी आ गई है? | Has the train for Mumbai come in? |
ફ્રન્ટીયર મેઇલ કયા પ્લેટફોર્મ થી ઉપડશે? | फ्रंटियर मेल किस प्लेटफॉर्म से छूटती है? | What platform does the Frontier Mail leave from? |
પંજાબ મેઇલ ઝાંસીમાં ઉભી રહે છે? | क्या पंजाब मेल झांसी में रूकती है? | Does the Punjab Mail stop at Jhansi? |
અમૃતસર એક્સપ્રેસ ક્યારે ઉપડે છે? | अमृतसर एक्सप्रेस कब छूटती है? | When does the Amritsar Express leave? |
કઈ કઈ ટ્રેઈન કાનપુર જાય છે? | कानपुर कौन-कौन सी गाडि़यां जाती है | Which trains go to Kanpur? |
ટ્રેઈન રાઈટ ટાઈમ પર આવી / જઈ રહી છે? | क्या गाड़ी ठीक समय पर आ / जा रही है? | Is the train on time? |
ટ્રેઈન લેઇટ છે? | क्या गाड़ी लेट है? | Is the train late? |
બુકિંગ ઓફીસ ક્યાં છે? | टिकट घर कहां है? | Where’s the booking office? |
સેકન્ડ ક્લાસની ટિકિટ ક્યાંથી મળશે? | दूसरे दर्जे का टिकट कहां मिलता है? | Where can I get a second class ticket? |
દિલ્હી (માટે) માટે બે સેકન્ડ ક્લાસ ની ટિકિટ આપો. | कृपया दिल्ली के (लिए) दूसरे दर्जे के दो टिकट दें। | Two second class tickets to Delhi, please. |
મારે નાગપુર માટે બે સ્લીપર બર્થ જોઈએ છે. | मुझे नागपुर के लिए दो स्लीपर बर्थ चाहिए। | I want two sleeping berths for Nagpur. |
બેંગ્લોર માટે પ્રથમ વર્ગનું કેટલું ભાડું છે? | बंगलौर के लिए पहले दर्जे का किराया कितना है? | What’s the first class fare to Bangalore? |
પ્રતિક્ષા રૂમ ક્યાં છે? | प्रतीक्षालय कहां है? | Where’s the waiting room? |
જરા અમારા સામાન નું ધ્યાન રાખશો? | जरा हमारे सामान का ध्यान / ख्याल रखें। | Please look after our luggage. |
મારે કલોક રૂમમાં મોટું બોક્સ રાખવું છે. | मुझे बड़ा बॉक्स सामानघर में रखना है। | I want to put the big box in the cloakroom. |
બાકી સામાન મારી સાથે રહેશે. | बाकी सामान मेरे साथ रहेगा। | I will keep the rest of baggage with me. |
અહીં કોઈ રેસ્ટોરન્ટ છે? | क्या यहां कोई रेस्तरां है? | Is there a restaurant here? |
આ ડબ્બામાં કોઈ જગ્યા નથી, આગળ જાઓ. | इस डिब्बे में जगह नहीं है, आगे जाइए। | There’s no room in this compartment. Try the next one. |
મારી રિજર્વ સીટ છે. | मेरी सीट रिज़र्व्ड है। | I have a reserved seat. |
આ મારી રીજર્વેશન ટિકિટ છે. | यह मेरा रिज़र्वेशन टिकट है। | Here’s my reservation ticket. |
ટ્રેઈન માં ભોજન-યાન છે? | क्या गाड़ी में भोजन-यान है? | Is there a dining car on the train? |
શું હું વિન્ડો ખોલી શકું? | क्या मैं खिड़की खोल सकता हूं? | May I open the window, please? |
હું પંખો બંધ કરવા માંગુ છું, તમને કોઈ વાંધો તો નથી ને? | मैं पंखा बंद करना चाहता (चाहती) हूं, आपको कोई एतराज तो नहीं? | Do you mind if I turn the fan off? |
બસ દ્વારા મુસાફરી | बस से यात्रा | Travel by Bus |
બસ સ્ટેશન કઈ તરફ છે? | बस अड्डा किस तरफ है? | Can you show me the way to the bus terminus? |
અહીથી બસ સ્ટેશન કેટલું દુર છે? | बस स्टैंड यहां से कितनी दूर है? | How far is the bus stand from here? |
ટિકિટ હાઉસ ક્યાં છે? | टिकटघर कहां (पर) है? | Where’s the booking office? |
ટિકિટ બસમાં મળશે કે ટિકિટ હાઉસમાં? | टिकट बस में मिलेगा या टिकट घर में? | Do I buy the ticket on the bus or at the booking office? |
મારે આગલા સ્ટોપ પર ઉતરવું છે. | मुझे अगले स्टॅप पर उतरना है। | I want to get off at the next stop. |
કન્ડક્ટર, લાલ કિલ્લો આવે ત્યારે મને બતાવશો. | कंडक्टर, लाल किला आने पर मुझे बता देना। | Conductor, please tell me when we get to the Red Fort. |
જયપુર માટેની બસ ક્યાં મળશે? | जयपुर के लिए बस कहां से मिलेगी? | Where do I catch the bus for Jaipur? |
મેંરઠમાં જવા માટે બસ બદલવી પડશે? | क्या मेरठ जाने के लिए बस बदलनी पड़ेगी? | Does one have to change bus for Meerut? |
આ બસ કાલકા જશે? | क्या यह बस कालका जाएगी? | Is this the bus for Kalka? |
મસૂરી માટે કેટલી વારમાં બસ મળશે? | मसूरी के लिए बस कितनी-कितनी देर में छूटती है? | How often does the bus leave for Mussoorie? |
વિમાન મુસાફરી | हवाई जहाज से यात्रा | Travel by Air |
ઇન્ડિયન એરલાઇન્સ નું કાર્યાલય કેટલું દૂર છે? | इंडियन एयरलाइंस का दफ्तर कितनी दूर है? | How far is the Indian Airlines Office? |
ચેન્નઇનું જહાજ ક્યારે જશે? | चेन्नई के लिए जहाज कब जाएगा? | What time does the Chennai plane leave? |
શું આ ફ્લાઇટ સીધીજ કોલકાતા જશે? | क्या यह उड़ान सीधे कोलकाता जाएगी? | Is this a direct flight for Kolkata? |
શું આ ફ્લાઇટ સીધી બેંગલોર જશે કે ચેન્નઈ થઈને જશે? | क्या यह उड़ान सीधे बंगलौर जाएगी या चेन्नै होकर जाएगी? | Is the Bangalore flight non-stop or does it go via Chennai? |
આજે મુંબઇ વાળું જહાજ મોડું આવે છે? | क्या मुंबई वाला जहाज आज देर से आ रहा है? | Is the Mumbai plane arriving late today? |
એરપોર્ટ પહોંચવા માટે કેટલો સમય લાગશે? | हवाई अड्डा पहुंचने में कितना समय लगेगा? | How long does it take to get to the airport? |
એક ટિકિટ પર કેટલું વજન લઇ જઈ શકાય છે? | एक टिकट पर कितने वजन का सामान ले जा सकते हैं? | What is the free baggage allowance? |
મારે કોચી માટે પ્લેનની ટિકીટ બુક કરવાની છે. | मुझे कोच्चि के लिए हवाई जहाज़ का एक टिकट बुक करना है। | I would like to book a flight to Kochi. |
હું શાકાહારી છું | मैं शाकाहारी हूं | I am vegetarian. |
આપણે આગરા ક્યારે પહોંચીશું? | हम आगरा कितने बजे उतरेंगे | At what time do we land at Agra? |
ક્રૂઝ જહાજ થી મુસાફરી | समुद्री जहाज से यात्रा | Travel by Sea |
જાપાન માટે કયા કયા દિવસે શીપ જાય છે? | जापान के लिए जहाज / जलयान किस-किस दिन जाता है? | How often does the shop for Japan sail? |
ગોવા માટે કયા ડોક પરથી સ્ટીમર જશે? | गोआ के लिए स्टीमर किस डॉक से जाएगा? | From which dock will the steamer for Goa leave from? |
મને પાણીમાં ઉબકી આવે છે. | मेरा पानी में जी मितला रहा है। | I am feeling seasick. |
મને લીંબુ ક્યાં મળશે? | नींबू कहां मिलेगा? | Where can I get a lemon? |
હું પ્રથમ ક્લાસ માં મુસાફરી કરી રહ્યો છું. | मैं पहले दर्जे में यात्रा कर रहा (रही) हूं। | I am travelling in first class. |
હું ડેક પર મુસાફરી કરી રહ્યો છું. | मैं डेक पर यात्रा कर रहा (रही) हूं। | I am travelling on deck. |
આનાં પછી કયું બંદર આવશે? | इसके बाद कौन-सा बंदरगाह आएगा? | Which port do we touch next? |
આ જહાજમાં કેટલા ડેક છે? | इस जहाज में कितने डेक हैं? | How many decks do you have in this ship? |
શું તમે બંદરની આસપાસની કોઈ સારી હોટેલ બતાવી શકો છો? | क्या तुम बंदरगाह के आसपास कोई अच्छा होटल बता सकते हो? | Can you suggest me a good hotel around the port? |
મેં સામાનનું ભાડું આપી દીધું છે. | मैंने सामान का भाड़ा दे दिया है। | I have paid for the luggage. |
રોડ યાત્રા | सडक यात्रा | Travel by Road |
તમે મને મદદ કરશો? | क्या आप मेरी मदद करेंगे (करेंगी)? | Can you help me, please? |
આ માર્ગ કનોટ જાય છે? | क्या यह सड़क कनॉट प्लेस जाती है | Is this the right way to Connaught Place? |
હું રાજઘાટ જવા માંગુ છું. | मैं राजघाट जाना चाहता (चाहती) हूं। | I want to go to Rajghat. |
બસ સ્ટોપ ક્યાં છે? | बस स्टॉप कहां है? | Where’s the bus stop? |
શું આ બસ ઓખલા જશે? | क्या यह बस ओखला जाएगी? | Does this bus go to Okhla? |
અહીંથી ચાંદની ચોક કેવી રીતે જવાશે? | यहां से चांदनी चौक कैसे जाना चाहिए? | How does one go to Chandni Chowk from here? |
કુતુબ મિનાર કઈ બસ જાય છે? | कुतुब मीनार कौन-सी बस जाती है? | Which bus goes to the Qutub Minar? |
અહી કોફી / ચા મળશે? | यहां कहीं कॉफी / चाय मिलेगी? | Can one get some tea / coffee here? |
અહી નજીકમાં પીવાનું પાણી મળશે? | आसपास कहीं पीने का पानी मिल सकता है? | Can I get some drinking water around here? |
આસપાસ કોઈ શૌચાલય છે? | क्या आसपास कहीं टॉयलेट है? | Is there a public convenience around here? |
નજીકમાં કોઈ હોટલ છે? | क्या आसपास कोई होटल है? | Is there a hotel in this area? |
હોટેલમાં | होटल में | At a Hotel |
કોઈ રૂમ ખાલી છે? | क्या कोई कमरा खाली है? | Is there a room available here? |
સિંગલ રૂમ નું શું ભાડું છે? | सिंगल रूम का किराया क्या है? | What are the charges for a single room? |
રૂમ નંબર છ માં મારો સામાન લઇ લો. | जरा मेरा सामान कमरा नंबर छह में ले चलो। | Please take my luggage to Room No.6. |
મારો નાસ્તો રૂમમાં મોકલી દો. | मेरा नाश्ता कमरे में भेज दीजिए। | Please send my breakfast up to my room. |
હું લગભગ એક કલાક માટે બહાર જઇ રહ્યો / રહી છું. | मैं लगभग एक घंटे के लिए बाहर जा रहा (रही) हूं। | I am going out for an hour or so. |
મારો કોઈ ફોન તો નથી આવ્યો ને? | मेरा कोई फोन तो नहीं आया? | Was there a telephone call for me? |
મારા નામે કોઈ પત્ર આવ્યો છે? | क्या मेरे नाम कोई पत्र आया है? | Is there a letter for me? |
કોઈ મળવા આવે તો તેને મારા રૂમમાં મોકલજો. | कोई मिलने आए तो मेरे कमरे में भेज दें। | Please send my visitors to my room. |
મને ગરમ પાણી જોઈએ છે. | मुझे गरम पानी चाहिए। | I would like some hot water, please. |
મારે થોડો બરફ જોઈએ છે. | मुझे थोड़ी-सी बर्फ चाहिए। | I would like some ice. |
મારે સવારે સાત વાગે ચા જોઇશે. | मुझे सुबह सात बजे चाय चाहिए। | I would like my morning tea at 7 o’clock. |
કાલે સવારે મને પાંચ વાગે ઉઠાડજો. | मुझे कल सुबह पांच बजे जगा दीजिएगा। | I want to be woken up at 5 tomorrow morning. |
હું કાલે સવારે નવ વાગ્યે હોટલ છોડીશ. | मैं कल सुबह नौ बजे होटल छोड़ दूंगा। | I am checking out at 9 tomorrow |
ઉતાવળ કરજો, અમારે મોડું થઇ રહ્યું છે. | जल्दी कीजिए, हमें देर हो रही है। | Could you hurry up Please? We are getting late. |
રેસ્ટોરન્ટમાં | रेस्तरां में | At a Restaurant |
મેનુ લાવો | मेनू ले आओ। | Get me the menu. |
ખાંડ અલગથી લાવજો. | चीनी अलग से लाना। | Please bring the sugar separately. |
નાસ્તામાં શું-શું છે? | नाश्ते में क्या - क्या है? | What do you have in snacks? |
એક ગ્લાસ ઠંડુ પાણી લાવશો? | एक गिलास ठंडा पानी ले आओ। | May I have a glass of cold water? |
આ શાકાહારી ખોરાક છે? | क्या यह शाकाहारी भोजन है? | Is this dish vegetarian? |
વેઈટર, એક કપ ચા લાવો. | बैरा, एक कप चाय ले आओ। | Bearer, bring me a cup of tea. |
બીજી એક રાઈસ પ્લેટ લાવજો. | एक प्लेट चावल और लाइए। | Another plate of rick. Please. |
તમારી પાસે માચીસ હશે? | आपके पास माचिस होगी? | May I have a match-box please? |
હું આ એશ-ટ્રે લઈ શકું? | क्या मैं यह ऐश-ट्रे ले सकता हूं? | May I have this ash-tray please? |
આ વાનગી ખૂબ તીખી અને મસાલેદાર છે? | क्या यह व्यंजन बहुत तीखा और मसालेदार है? | Is this dish very hot and spicy? |
મરચા ઉમેરશો નહીં. | कृपया मिर्च मत डालिए। | No chillies, please. |
પેપર નેપકિન્સ મળશે? | क्या पेपर नेपकिन मिलेगा? | May I have a paper napkin? |
મારું બિલતૈયાર કરાવશો તમે? | क्या आप मेरा बिल तैयार करवा देंगे? | Could you have my bill ready, please? |
3.9 કોઈ પરિચિત સાથે મુલાકાત / किसी परिचित के साथ भेंट
આઓ, બેસો! | आइए बैठिए। | Please come in! Do sit down! |
મારે લાયક કોઈ સેવા? | मेरे योग्य कोई सेवा? | Is there anything I can do for you? |
તમારા દર્શન કરવા આવ્યો / આવી છું! | दर्शन करने चला आया (चली आई)। | I’ve just come by to see you. |
આમ જ આવ્યો / આવી છું! | यों ही चला आया (चली आई)। | I just stopped by. |
એક કામ થી આવ્યો / આવી છું. | एक काम से आया (आई) हूं। | I’ve come to ask a small favour. |
તમે ચા લેશો કે ઠંડુ? | आप चाय लेंगे (लेंगी) या ठंडा? | Would you like a cup of tea or a cold drink? |
શું મને એક ગ્લાસ પાણી મળશે? | क्या मुझे एक गिलास पानी मिलेगा? | May I have a glass of water, please? |
તમે લંચ / ડીનર અહીં કરી લો! | आप लंच / डिनर यहीं कर लीजिए! | Do stay for lunch / dinner! |
માફ કરો. (મને નથી લાગતું કે હું રોકાઈ શકું.) | क्षमा कीजिए। धन्यवाद। (मुझे नहीं लगता, मैं रुक पाउँगा।) | Do excuse me. (I don’t think I can stay). |
જેવી તમારી ઈચ્છા! | जैसी आपकी इच्छा! | As you please! |
ક્યારેક અમારે ત્યાં અવશ્ય આવજો! | कभी हमारे यहां अवश्य दर्शन दीजिए। | Do come and visit us sometime. |
હવે હું જઈશ / રજા આપો!, અચ્છા નમસ્તે! | मैं अब चलूंगा (चलूंगी) / आज्ञा दीजिए / अच्छा नमस्ते। | I must go now. |
3.10 અન્ય / अन्य / Others
સમય / કલાક / દિવસ | समय / घंटे / दिन | Time - Hour - Day |
હવામાન | मौसम | Weather |
સમય / કલાક / દિવસ | समय / घंटे / दिन | Time / Hour / Day |
શું ટાઈમ થયો છે? | क्या समय हुआ है? | What’s the time? |
દસ વાગીને વીસ મિનિટ થઇ છે. | दस बजकर बीस मिनट हुए हैं? | It’s twenty past ten, |
અગિયાર વાગવામાં દસ મિનિટ બાકી છે. | ग्यारह बजने में दस मिनट बाकी हैं। | Its ten minutes to eleven. |
સાઢા પાંચ વાગ્યા છે! | साढ़े पांच बजे हैं। | It is five thirty. |
મને સવારે વહેલા ઉઠવાની ટેવ નથી. | मुझे सुबह जल्दी उठने की आदत नहीं है। | I’m not used to getting up early in the morning. |
આજે સોમવાર છે | आज सोमवार है। | Today is Monday. |
હું તમને કાલે ફોન કરીશ! | मैं कल आपको फोन करुंगा (करुंगी)। | I shall ring you up tomorrow. |
ગઈ કાલે હું ઘરે ન હતો. | कल मैं घर पर नहीं था। | I was not at home yesterday. |
હું પરમ દિવસે અમેરિકા પાછો જઈશ! | मैं परसों अमेरिका लौट रहा हूं। | I will be returning to America the day after tomorrow. |
પરમ દિવસે રજા હતી? | क्या परसों छुट्टी थी? | Was it a holiday the day before yesterday? |
આ અઠવાડિયામાં હું ખૂબ જ વ્યસ્ત રહીશ. | इस सप्ताह में बहुत व्यस्त रहूंगा (रहूंगी)। | Iíi be very busy this week. |
તે આવતા મહિને ચેન્નઇ જાય છે! | वह अगले महीने चेन्नै जा रहा है। | He is going to Chennai next month. |
થોડા દિવસ પહેલા હું વારાણસી ગયો / ગયી હતો / હતી. | मैं कुछ दिन पहले वाराणसी गया था (गई थी)। | I went to Varanasi a few days ago. |
હું થોડા દિવસો પછી જ આવી શકીશ! | मैं कुछ दिन बाद ही आ सकता (सकती) हूं। | I can come only after a few days. |
હાલ હું એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ કામ થી જઇ રહ્યો / રહી છું! | मैं अभी एक बहुत जरूरी काम से जा रहा (रही) हूं। | Just now I’m off on a very important job. |
દર રવિવારે સપ્રૂ હાઉસમાં બાળકોની ફિલ્મો બતાવવામાં આવે છે! | सप्रू हाउस में हर रविवार को बच्चों की फिल्म दिखाई जाती है। | Children’s films are shown every Sunday at Sapru House. |
આ પ્રદર્શન સોમવાર અને બુધવાર બંધ રહે છે! | यह प्रदर्शनी सोमवार और बुधवार को बंद रहती है। | This exhibition remains closed on Mondays and Wednesdays. |
પ્રવાસી બસ અઠવાડિયામાં બે વખત ઉટી જાય છે. | टूरिस्ट बस हफ्ते में दो बार ऊटी जाती है। | The tourist bus leaves for Ooty twice a week. |
તાજ એક્સપ્રેસ દરરોજ સવારે દિલ્હી થી આગ્રા સુધી જાય છે. | ताज एक्सप्रेस रोज सुबह दिल्ली से आगरा जाती है। | Taj Express leaves Delhi for Agra every morning. |
હવામાન | मौसम | Weather |
આ સમયે દિલ્હીમાં કેવું હવામાન છે? | दिल्ली में इस समय मौसम कैसा है? | What’s the weather in Delhi like at present? |
આ દિવસોમાં મસૂરીમાં ઠંડી પડે છે. | मसूरी में इन दिनों ठंड पड़ती है। | Mussoorie will be cold this time of the year. |
ધુમ્મસને કારણે ખુબ દૂર સુધી દેખાતું નથી. | कुहरे के कारण दूर तक दिखाई नहीं देता। | You can’t see very far because of the fog. |
ખૂબ ઠંડી છે. | बहुत सर्दी है। | It’s very cold. |
ખૂબ તડકો છે. | धूप बहुत तेज है। | The sun is very strong. |
આજે ખૂબ ગરમી છે | आज बहुत गर्मी है। | It’s very hot today. |
જૂનમાં હવામાન ખૂબ જ ખરાબ રહે છે. | जून में मौसम बहुत खराब रहता है। | In June, the weather is very bad. |
ખૂબ ઝડપી પવન છે | हवा बहुत तेज है। | It’s very windy. |
વાદળો ઘેરાયેલા છે. | बादल छाएं हुए हैं। | It’s cloudy. |
આંધી આવવાની છે. બારીઓ બંધ કરો. | आंधी आने वाली है। खिड़कियां बंद कर दीजिए। | There’s a dust storm coming. Shut the windows. |
બરફનું તોફાન છે. | ओले पड़ रहे हैं। | There’s a hail storm. |
વરસાદ થાય એવું લાગે છે. છત્રી લઇ જાઓ. | वर्षा / बूंदाबांदी हो सकती है। छाता लेते जाइए। | It looks like rain. Take an umbrella with you. |
******************************
પ્રકરણ ૪ / अध्याय 4
બેન્કિંગ હિન્દી / बैंकिंग हिंदी / Banking Hindi
4.1 સામાન્ય બેન્કિંગ વિષય પર વાતચીત / सामान्य बैंकिंग विषय पर वार्तालाप / Dialogues on General Banking
4.1.1 ગ્રાહક અને બેંક અધિકારી વચ્ચે બેંક માં ખાતું ખોલવા અંગે વાતચીત / ग्राहक तथा बैंक अधिकारी के बीच बैंक खाता खोलने संबंधी वार्तालाप / Dialogues regarding opening Bank accounts between Customer and Bank Officer
ગ્રાહક ग्राहक |
સાહેબ, નમસ્કાર! महोदय, नमस्कार। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
નમસ્કાર! બોલો, શું કામ છે તમારે? नमस्कार। बोलिए, आपको क्या चाहिए? |
ગ્રાહક ग्राहक |
સાહેબ, મારે બેંક ખાતું ખોલાવવાનું છે. महोदय, मुझे बैंक खाता खोलना है। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
બેંક ખાતું? શું આ પહેલા તમારું બેંક ખાતું નથી? बैंक खाता? क्या आपका पहले से बैंक खाता नहीं है? |
ગ્રાહક ग्राहक |
ના સાહેબ. नहीं साहब। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
ઠીક છે. તમારે શાને માટે બેંક ખાતું ખોલાવું છે? બચત કરવા માટે, ધંધા માટે કે પૈસા જમા કરીને રાખવા માટે? ठीक है। आपको किस लिए बैंक खाता चाहिए? बचत करने या व्यापार के लिए अथवा पैसे जमा करके रखने के लिए? |
ગ્રાહક ग्राहक |
સર, હું આ વિસ્તારમાં એક ભાડાના ઘરમાં રહું છું. હું આસપાસના મોટા ઘરોમાં તેમની કાર / ઘરની સફાઈ કરવાનું કામ કરું છું. મારે મારા પગાર માંથી બચત કરવા માટે બચત ખાતું ખોલાવવું છે. મેં એવું સાંભળ્યું છે કે આજકાલ એલપીજી ગેસની સબસિડી પણ બેંક ખાતામાં જ જમા કરવામાં આવે છે. साहब, मैं इसी इलाके के एक घर में किराए पर रहता हूँ। आस-पास के बड़े घरों में उनकी कार / घर की सफाई का काम करता हूँ। मुझे अपने वेतन की बचत के लिए बचत बैंक खाता खोलना है। आज कल मैं सुन रहा हूँ कि एलपीजी गैस की सब्सिडी भी बैंक खाते में ही जमा होती है। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
તદ્દન સાચું. હું તમને વડાપ્રધાન જન ધન યોજના હેઠળ બચત ખાતુ ખોલવા માટે અરજી પત્ર આપું છું. શું તમે આ યોજનાની સુવિધાઓ વિશે જાણો છો बिलकुल सही। मैं आपको प्रधान मंत्री जन धन योजना के अधीन बचत बैंक खाता खोलने का आवेदन पत्र देता हूँ। क्या आपको इस योजना की सुविधाओं की जानकारी है? |
ગ્રાહક ग्राहक |
જી નહી. કૃપા કરીને સમજાઓ. जी नहीं। कृपया समझाइए। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
ગ્રાહકો આ યોજના હેઠળ કોઈ પણ બેંકમાં ઝીરો બેલેન્સ ખાતું ખોલી શકે છે. ખાતેદારને રૂ.30,000/- નું જીવન વિમા કવર મળે છે. ખાતેદારને રૂ-પે ડેબિટ કાર્ડ (એટીએમ) આપવામાં આવશે જેની સાથે રૂ.1 લાખની રકમનું અકસ્માત વીમા કવર પણ ઉપલબ્ધ થાય છે. ખાતામાં છ મહિના સુધી સક્રિય કામગીરી થી બચત પછી ખાતાધારક રૂ.5000/- ઓવરડ્રાફ્ટ એટલે કે ઋણ લઇ શકશે. इस योजना के अधीन ग्राहक किसी भी बैंक में ज़ीरो बैलेन्स खाता खोल सकते हैं। खातेदार को रु.30000/- का जीवन बीमा कवर मिलता है। खातेदार को रुपे डेबिट (एटीएम) कार्ड दिया जाएगा जिसके साथ 1लाख रु. का दुघर्टना बीमा कवर भी मिलता है। छ: महीनों तक खाते में सक्रिय परिचालन करते हुए बचत रखने पर खातेदार रु.5000/- का ओवरड्राफ्ट यानी ऋण ले सकेगा। |
ગ્રાહક ग्राहक |
સરસ. સાહેબ હું એ જાણવા માંગું છું કે મારે અચાનક પૈસાની જરૂર પડી તો કેવી રીતે મળે? अच्छा। साहब मैं जानना चाहता हूँ कि अचानक मुझे पैसे की ज़रूरत पड़ी तो कैसे मिलेगा? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
તમને રુપે ડેબિટ કાર્ડ આપવામાં આવશે. તમારા ખાતામાંથી તમે કોઈપણ એટીએમ મશીનથી નાણાં ઉપાડી શકો છો. દુકાનોમાં લગાવેલ પીઓએસ મશીનોમાં કાર્ડ્સનો ઉપયોગ કરીને બિલની ચૂકવણી પણ કરી શકાશે. आपको रुपे डेबिट कार्ड दिया जाएगा। आप किसी भी एटीएम मशीन से अपने खाते से पैसे निकाल सकते हैं। दुकानों में लगी पीओएस मशीनों में कार्ड का प्रयोग करके बिलों का भुगतान भी कर सकते हैं। |
ગ્રાહક ग्राहक |
ધન્યવાદ સાહેબ. ખાતું ખોલવા આ અરજી સાથે મારે કયા કયા દસ્તાવેજો આપવા પડશે? धन्यवाद। साहब। खाता खोलने के इस आवेदन के साथ मुझे क्या-क्या दस्तावेज़ प्रस्तुत करने हैं? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
તમારા ફોટો આઈ-ડી કાર્ડ જેવા કે ચૂંટણી મતદાતા ઓળખ પત્ર (વોટર આઈડી), આધાર કાર્ડ અથવા ડ્રાઈવિંગ લાઈસેન્સની ફોટો કોપી. આ સાથે તમારે બે પાસપોર્ટ સાઈઝના ફોટા આપવાના હોય છે. आपके फोटो आई डी कार्ड जैसे कि चुनाव मतदाता पहचान पत्र (वोटर आईडी), आधार कार्ड या ड्राइविंग लाइसेन्स की फोटो प्रति। इसके साथ आपको दो पासपोर्ट आकार के फोटो देने होते हैं। |
ગ્રાહક ग्राहक |
જી, મારી પાસે આધાર કાર્ડ છે. હું તેની ફોટો કોપી સાથે મારા પાસપોર્ટ સાઈઝના બે ફોટો આપુ છું. जी, मेरे पास आधार कार्ड है। मैं उसकी फोटो प्रति के साथ मेरे 2 पासपोर्ट आकार के फोटो देता हूँ। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
ખાતું ખોલવા માટે નાં અરજી ફોર્મમાં આ જ બેંક શાખા માં એકાઉન્ટ ધરાવનાર તમારી કોઈ પરિચિત વ્યકિતની સહી પણ લેવી પડશે. खाता खोलने के आवेदन प्रपत्र में इसी बैंक शाखा में खाता रखने वाले आपके किसी परिचित व्यक्ति के भी हस्ताक्षर लेने होंगे। |
ગ્રાહક ग्राहक |
સારું. હું મારા પરિચિત / મિત્ર જેનું આ બેંક શાખા માં એકાઉન્ટ છે, તેમની સહી લઉં છું. जी। मैं अपने परिचित / मित्र जिनका इस बैंक शाखा में खाता हैं, उनसे हस्ताक्षर लेता हूँ। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
તો આ લો અરજી ફોર્મ. કૃપા કરી તે ભરીને જરૂરી દસ્તાવેજ સાથે રજૂ કરો. તમારી પાસેથી નમુના સહી પણ લેવામાં આવશે. એટલે નમુના સહી ફોર્મ પણ ભરી દો. तो यह लीजिए आवेदन प्रपत्र। कृपया इसे भरकर आवश्यक दस्तावेज़ सहित प्रस्तुत कीजिए। आप से नमूना हस्ताक्षर भी लिए जाएंगे। इसलिए नमूना हस्ताक्षर प्रपत्र भी भरकर दें। |
ગ્રાહક ग्राहक |
આભાર સાહેબ. धन्यवाद महोदय। |
4.1.2 ગ્રાહક અને બેંક અધિકારી વચ્ચે બેંક ખાતામાં રોકડ જમા કરવા અંગે વાતચીત / ग्राहक तथा बैंक अधिकारी के बीच बैंक खाते में जमा करने संबंधी वार्तालाप / Dialogues regarding deposit of cash in Bank accounts between Customer and Bank Officer.
ગ્રાહક ग्राहक |
સાહેબ નમસ્કાર! महोदय, नमस्कार। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
નમસ્કાર। બોલો। नमस्कार। बोलिए। |
ગ્રાહક ग्राहक |
જી, આ બેંક શાખામાં મારું બચત ખાતું છે. ખાતા નંબર......... છે. હું મારા ખાતામાં રૂ.5000/ - જમા કરાવવા આવ્યો છું. બેંક એકાઉન્ટમાં પહેલી વાર પૈસા જમા કરાવવા માટે હું આવ્યો છું. કૃપા કરીને તમે મને પૈસા જમા કરાવવાની વિધિ જણાવો. जी, मेरा इस बैंक शाखा में बचत बैंक खाता है। खाता संख्या.........। मुझे अपने खाते में रु.5000/- जमा करने हैं। मैं पहली बार बैंक खाते में पैसा जमा करने आया हूँ। कृपया आप मुझे जमा करने की प्रक्रिया बताएं। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
સારું. તમારી બેંક પાસ બુક બતાઓ. अच्छा। आपका बैंक पास-बुक दिखाइए। |
ગ્રાહક ग्राहक |
આ લો, મારી પાસ બુક. यह लीजिए, मेरा बैंक पास-बुक। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
ઠીક છે. નાણાં જમા કરવા માટે ની ડિપોઝિટ સ્લિપ ત્યાં રાખવામાં આવી છે. એમાંથી એક સ્લિપ લઈને તમે તમારું નામ, એકાઉન્ટ નંબર, રકમ વગેરે ભરીને રોકડ કાઉન્ટર પર નાણાં જમા કરાવી દો. સ્લિપના પાછલા ભાગમાં જમા કરેલ રકમની મૂલ્ય વર્ગ સંબંધી માહિતી પણ ભરો. ठीक है। पैसा जमा करने के लिए जमा पर्ची वहाँ रखी हुई है। उसमें से एक पर्ची लेकर आप अपना नाम, खाता नंबर, रक़म आदि भरकर कैश काउंटर पर पैसा जमा कर दें। पर्ची के पीछे जमा की जाने वाली राशि की मूल्य वर्ग (डिनोमिनेशन) संबंधी सूचना भी भरें। |
ગ્રાહક ग्राहक |
સારું! ધન્યવાદ। जी। धन्यवाद। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
સાંભળો, ખાતામાં નાણાં જમા કરવા માટે બીજો વિકલ્પ પણ છે. તમે કેશ કાઉન્ટરની સામે મૂકવામાં આવેલ કિઓસ્ક મશીનમાં પણ નાણાં જમા કરી શકો છો. सुनिए, खाते में पैसा जमा करने के लिए एक और विकल्प है। कैश काउंटर के सामने उधर रखे हुए कियोस्क मशीन में भी आप पैसा जमा कर सकते हैं। |
ગ્રાહક ग्राहक |
મશીનમાં પૈસા કેવી રીતે જમા થશે? मशीन में पैसे कैसे जमा करेंगे? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
મશીનમાં પ્રાદેશિક ભાષા, હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં સૂચનાઓ હશે. તમે તમારા બેંક એકાઉન્ટ નંબરને તે મશીનના મોનિટરમાં ટાઈપ કરો. ત્યાર પછી જમા કરવાની રકમ જણાવો. પૈસા મુકવાની ટ્રેમાં એક પછી એક નોટો મૂકો. મશીન પોતે તેને અંદર લઈ જાય છે. જો રકમ બરાબર હશે તો મશીન તમને ડિપોઝિટ રસીદ પણ આપે છે मशीन में अनुदेश क्षेत्रीय भाषा, हिंदी तथा अंग्रेज़ी में होंगे। आप उस मशीन के मॉनिटर में अपना बैंक खाता नंबर दें। उसके बाद जमा की जाने वाली राशि दें। नीचे पैसे फीड करने वाली ट्रे में रुपए नोट एक के बाद एक रखें। मशीन स्वयं उसे अंदर ले लेता है। राशि सही होने पर मशीन आपको जमा रसीद भी देता है। |
ગ્રાહક ग्राहक |
આભાર સાહેબ! રોકડ કાઉન્ટરની લાઈનમાં રાહ જોવાને બદલે, હું કિઓસ્ક મશીનનો જ ઉપયોગ કરીશ. धन्यवाद महोदय। कैश काउंटर के कतार में इंतजार करने के बजाय मैं कियोस्क मशीन का ही प्रयोग करूंगा। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
મશીનમાં નાણાં જમા કરવા માટે કોઈપણ સહાય માટે તમે અમારા સ્ટાફનો સંપર્ક કરી શકો છો. પૈસા જમા કર્યા પછી, છેલ્લા કાઉન્ટર પર જઈને તમે તમારી બેંક પાસબુક માં એન્ટ્રી કરાવી શકો છો. मशीन में पैसा जमा करने में किसी प्रकार की सहायता के लिए आप हमारे स्टाफ से संपर्क कर सकते हैं। पैसा जमा करने के बाद अंतिम काउंटर जाकर आप अपने बैंक पास बुक में प्रविष्टि करवा सकते हैं। |
ગ્રાહક ग्राहक |
જી! આભાર! जी। धन्यवाद। |
4.1.3 ગ્રાહક અને બેંક અધિકારી વચ્ચે બેંક ખાતામાં પૈસા ઉપાડવા અંગે વાતચીત / ग्राहक तथा बैंक अधिकारी के बीच बैंक खाते में से पैसा निकालने संबंधी वार्तालाप / Dialogues regarding withdrawal of cash from Bank accounts between Customer and Bank Officer
ગ્રાહક ग्राहक |
સાહેબ નમસ્કાર। महोदय, नमस्कार। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
નમસ્કાર। બોલો৷ नमस्कार। बोलिए। |
ગ્રાહક ग्राहक |
જી, આ બેંક શાખામાં મારું બચત ખાતું છે. એકાઉન્ટ નંબર......... છે. મારે મારા ખાતામાંથી રૂ.5,000/ ઉપાડવા છે. હું પહેલી વખત બેન્ક ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડવા આવ્યો છું. जी, मेरा इस बैंक शाखा में बचत बैंक खाता रखता हूँ। खाता संख्या.........। मुझे अपने खाते से रु.5000/- निकालने है। मैं बैंक खाते से पहली बार रुपए निकालने आया हूँ। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
સારું. તમે તમારી બેંક પાસ-બુક બતાવો. अच्छा। आप अपना बैंक पास-बुक दिखाइए। |
ગ્રાહક ग्राहक |
આ લો મારી બેંક પાસ-બુક. यह लीजिए, मेरा बैंक पास-बुक। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
તમે ચેક બુક ની સુવિધા લીધી નથી?? क्या आपने चेक बुक की सुविधा नहीं ली है? |
ગ્રાહક ग्राहक |
જી નહી. जी नहीं। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
ડેબીટ કાર્ડ કે એટીએમ કાર્ડ તો લીધું હશે ને? डेबिट कार्ड अथवा एटीएम कार्ड तो लिया होगा? |
ગ્રાહક ग्राहक |
હા જી. પણ મેં એટીએમ મશીન માં પાંચ વખત ડેબીટ કાર્ડ નો ઉપયોગ કરી લીધો છે. હવે એટીએમ માંથી પૈસા ઉપાડીશ તો ચાર્જ કપાઈ જશે. એટલે બેંક કાઉન્ટર પરથી પૈસા ઉપાડવા આવ્યો છે जी हां। लेकिन मैंने एटीएम मशीन में पांच बार डेबिट कार्ड का प्रयोग कर लिया है। आगे एटीएम से पैसे निकालने पर कटौती हो सकती है। इसलिए बैंक काउंटर से पैसे लेने आया हूँ। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
આ લો પૈસા ઉપાડવાની સ્લિપ. તમે એમાં તમારું નામ, બેંક નો ખાતા નંબર, ઉપાડવાની રકમ લખીને હસ્તાક્ષર કરો. यह लीजिए। आहरण पर्ची। इसमें आप अपना नाम, बैंक खाता नंबर, आहरण की जाने वाली राशि लिखकर हस्ताक्षर करें। |
ગ્રાહક ग्राहक |
જી ધન્યવાદ. जी। धन्यवाद। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
પૈસા ઉપાડવાની સ્લિપ પાછળ સહી પણ કરો. कृपया आहरण पर्ची के पीछे भी हस्ताक्षर करें। |
ગ્રાહક ग्राहक |
સારું. (સ્લિપ ભર્યા પછી ) આ લો સાહેબ. મેં આગળ અને પાછળ બંને જગ્યાએ સહી પણ કરી દીધી છે. ठीक है। (पर्ची भरने के बाद) महोदय कृपया यह लीजिए। मैंने आगे और पीछे दोनों जगह हस्ताक्षर भी कर दिये हैं। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
જી. આ લો ટોકન અને કેશ કાઉન્ટરની સામે રાખેલ ખુરશી પર બેસો. તમારો ટોકન નંબર બોલાય ત્યારે કાઉન્ટર પર જઈને પૈસા લઇ લેજો. जी। यह टोकन लीजिए और कैश काउंटर के सामने लगी कुर्सी पर बैठें। आपका टोकन नंबर बुलाए जाने पर काउंटर पर जाकर राशि प्राप्त करें। |
ગ્રાહક ग्राहक |
ધન્યવાદ સાહેબ. धन्यवाद, महोदय। |
4.1.4 બેંક કર્મચારી અને બેંક અધિકારી વચ્ચે લોન અંગે વાતચીત / बैंक कर्मचारी तथा बैंक अधिकारी के बीच बैंक ऋण संबंधी वार्तालाप
સોહન सोहन |
સાહેબ નમસ્તે. साहबजी! नमस्ते। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
નમસ્કાર. કેમ છે સોહન? કાલે બેંક માં તારો પહેલો દિવસ કેવો ગયો? नमस्कार। और सोहन कैसे हो? बैंक में कल तुम्हारा पहला दिन कैसे बीता? |
સોહન सोहन |
સરસ ગયો સાહેબ. કાલે તો આપે ઉધાર, જમા અને ખાતું કઈ રીતે ખોલવું તે બતાવ્યું હતું. હવે એ બતાવો કે લોન લેવા માટે શું શું કરવાનું હોય છે? કયા કયા દસ્તાવેજ આપવા પડે છે? अच्छा बीता सर। कल तो आपने डेबिट क्रेडिट व अकाउंट कैसे खोलना है यह बताया था। अब यह बताइए कि ऋण लेने के लिए क्या - क्या करना पड़ता है? कौन-कौन से दस्तावेज देने पडते हैं? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
જુઓ સોહન! એ તો તમને કઈ લોનની જરૂર છે તેની પર આધાર રાખે છે. આમ છતાં, હું તમને બતાવું છું- લોન ની અરજી સાથે એનઓસી, સમાંતર જામીનગીરી (કોલેટરલ સિક્યુરિટી) સાથેના એટલે કે જો તમે લોન ચુકવતા નથી તો તેને બદલે બેન્કને આપવા કંઇક મિલકત હોવી જોઇએ જેથી તમે લોન ચુકવવા બદલ બેંકને આપી શકો. देखो सोहन! यह तो उस इस पर निर्भर करता है कि तुम्हें कौन - सा ऋण चाहिए। फिर भी मैं बताता हूँ - ऋण आवेदन के साथ एनओसी, संपार्श्विक प्रतिभूति [collateral security] यानी कि आप यदि ऋण नहीं चुकाते हैं तो उसके बदले बैंक के पास देने के लिए कुछ संपत्ति होनी चाहिए ताकि आप वह बैंक को ऋण चुकाने के तौर पर दे सके। |
સોહન सोहन |
જો મારી પાસે કોઈ મિલકત ના હોય તો? यदि मेरे पास कुछ संपत्ति न हो तो? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
તો તમે સોનું અથવા કોઈ કીમતી વસ્તુઓ પણ બેંકમાં મુકી શકો છો અને હા, આ સાથે તમારે એક ગેરંટર ની પણ જરૂર પડશે. तो तुम सोना या अन्य कोई बहुमूल्य वस्तुएँ भी बैंक में रख सकते हो और हाँ इसके साथ तुम्हें एक गारंटर की भी जरूरत पडेगी। |
સોહન सोहन |
એ શા માટે? હું તમારી પાસે મારી મિલકત તો મુકી રહ્યો છું, અને મેં લોન લીધી છે તો એને ભરપાઈ તો કરવાનો જ છું ને? वो क्यों? मैं तो अपनी संपत्ति आपके पास रख रहा हूँ न और मैंने ऋण लिया है तो उसे चुकाऊंगा भी न। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
જુઓ સોહન! દરેક લોન લેનારા આવું જ કહે છે પરંતુ બેંક તો પોતાનાં પૈસા પરત માંગશે જ. આટલું બધું કરવા છતાં,આજકાલ બેંકનાં પૈસાની ચુકવણી કરવામાં આવતી નથી. લોકો વારંવાર છેતરપિંડી કરે છે. તેથી, બેન્કોએ ચુકવણી માટે આ બધી પદ્ધતિઓ અપનાવી પડે છે. હા, તો હું એમ કહી રહ્યો હતો કે એક બાંયધરી આપનારની પણ જરૂર હોય છે. देखो सोहन! हर उधारकर्ता यही कहता है पर बैंक तो अपनी चुकौती चाहेगा। इतना सब करने के बावजूद भी बैंक का पैसा आजकल चुकता नहीं हो पा रहा है। लोग अक्सर धोखा दे जाते हैं। इसलिए बैंक को यह सब चुकौती के तरीके अपनाने पड़ते हैं। हाँ तो मैं कह रहा था कि एक गारंटर की भी जरूरत होती है। |
સોહન सोहन |
તે શા માટે? वो क्यों? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
તે એટલા માટે કે જો તમે લોનની ચુકવણી ના કરો તો લોન ચુકવવા માટે તમારે બદલે કોઈ બીજી વ્યક્તિ બાંયધરી આપશે. वो इसलिए कि तुम यदि ऋण चुका नहीं पाए तो कोई दूसरा व्यक्ति तुम्हारे बदले ऋण चुकाने की गारंटी देगा। |
સોહન सोहन |
લોન હું લઉં અને ચુકવણી બીજું કોઈ કરે? ऋण मैं लूँ और चुकाए कोई दूसरा? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
હા. આજકાલના છેતરપીંડીના જમાનામાં ક્યારે ક્યારે લોન લેનાર જે સંપતિ સમાંતર જામીનગીરી (કોલેટરલ સિક્યુરિટી) તરીકે બતાવે છે તે સંપતિ આપેલા સરનામે હોતી જ નથી, ગેરંટર પણ જુઠ્ઠા નીકળે છે, પરિણામે લોન ખાતું એનપીએ થઇ જાય છે. हाँ! आजकल के इस धोखाधड़ी के जमाने में उधारकर्ता तो कभी-कभी जो संपत्ति, संपार्श्विक प्रतिभूति के रूप में दिखाते हैं वह संपत्ति दिये गये पते पर होती ही नहीं, गारंटर भी झूठा निकलता है, परिणाम स्वरूप खाता एनपीए बन जाता है। |
4.1.5 બેંક કર્મચારી અને બેંક અધિકારી વચ્ચે બાંધી મુદતની થાપણ {Fixed Deposit} અંગે વાતચીત / बैंक कर्मचारी तथा बैंक अधिकारी के बीच सावाधि जमा [Fixed Deposit] संबंधी वार्तालाप
સોહન सोहन |
અચ્છા સાહેબ! એ બતાવો કે બેંકમાં પૈસા જમા કરવા અર્થાત બાંધી મુદતની થાપણ (ફિક્સડ ડિપોઝિટ) માટે શું કરવું પડે છે? अच्छा सर! ये बताइए कि बैंक में पैसा जमा करना अर्थात सावधि जमा [Fixed Deposit] करने के लिए क्या करना पड़ता है? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
તેના માટે એક અરજી આપવી પડે છે જેમાં તમારે ડિપોઝિટ ની રકમ, તેને કેટલા દિવસ માટે મુકવી છે તે સમયગાળો જણાવવો પડશે. તમે 7 દિવસથી 10 વર્ષની મુદતી ડિપોઝિટ બનાવી શકો છો. उसके लिए एक आवेदन पत्र देना पड़ता है जिसमें आपको जमा की जाने वाली राशि, कितने दिनों के लिए उसे जमा करना है उसकी अवधि बतानी होती है। आप 7 दिन से लेकर उसे 10 वर्ष तक सावधि जमा कर सकते हो। |
સોહન सोहन |
એ દરમ્યાન જો વચ્ચે જ મને એ પૈસાની જરૂર પડે તો? यदि मुझे इन पैसों की बीच में ही जरूरत पड़ जाए तो? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
તો એ તારીખ સુધી એ રકમ પર જેટલું વ્યાજ થતું હશે તેનો હિસાબ કરીને બેંક તમને વ્યાજ સાથે એ રકમ પાછી આપી દેશે. तो बैंक उस तारीख तक उस राशि पर जितना ब्याज होगा उतना हिसाब कर बैंक आपको वह राशि सूद समेत वापस दे देगा। |
સોહન सोहन |
લોન લેવા અને ફિક્ષ્ડ ડિપોઝિટ અંગે વિસ્તાર થી બતાવવા બદલ આભાર. ऋण लेने और सावधि जमा के बारे में विस्तार से बताने के लिए धन्यवाद। |
4.2 નાણાકીય સાક્ષરતા અને નાણાકીય સમાવેશ / वित्तीय साक्षरता और वित्तीय समावेशन / Financial Literacy and Financial Inclusion
4.2.1 રિઝર્વ બેંક અધિકારી સાથે બેંકો નો વાર્તાલાપ / रिज़र्व बैंक अधिकारी के साथ बैंकों की बातचीत
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
સર, ક્રૃપા કરી મને અગ્રિમ બેંક યોજના અને તેની કાર્ય પદ્ધતિ અંગે માહિતી આપશો. सर, कृपया मुझे अग्रणी बैंक योजना और इसकी कार्य-प्रणाली के बारे में जानकारी दें। |
રિઝર્વ બેંક અધિકારી रिज़र्व बैंक अधिकारी |
લીડ બૅન્ક યોજના હેઠળ, જિલ્લામાં કોઇપણ એક બેંકને અગ્રણી બેંક તરીકે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તેનુ મુખ્ય કાર્ય લોન-આપનારી સંસ્થાઓ અને સરકાર / સરકારી વિભાગો વચ્ચે સંકલન કરવાનો છે, જેથી અગ્રતા પ્રાપ્ત વિસ્તારો અને અન્ય ક્ષેત્રો માટે બેંક-લોન ઉપલબ્ધ થઈ શકે. अग्रणी बैंक योजना के तहत जिले में किसी एक बैंक को अग्रणी बैंक के रूप में चयन किया जाता है और उनका मुख्य कार्य ऋण उपलब्ध कराने वाली संस्थाओं और सरकार / सरकारी विभागों के बीच समन्वय स्थापित करना है ताकि प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रों तथा अन्य क्षेत्रों के लिए बैंक-ऋण उपलब्ध हो सके। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
સર, આ યોજનાને કેવી રીતે લાગૂ થાય છે? सर, इस योजना को कैसे लागू किया जाता है? |
રિઝર્વ બેંક અધિકારી रिज़र्व बैंक अधिकारी |
બ્લોક સ્તરે આ યોજનાનો અમલ કરવા માટે બ્લોક લેવલ બેન્કર્સ કમિટી (Block Level Bankers’ Committee) અને જીલ્લા સ્તર પર જીલ્લા સલાહકાર સમિતિ (District Consultative Committee) ની રચના કરવામાં આવે છે. બ્લોક લેવલ બેન્કર્સ કમિટી એક એવુ ફોરમ છે જે લોન આપવા વાળી સંસ્થાઓ અને વિવિધ કાર્ય -ક્ષેત્રોમાં કામ કરતી એજન્સીઓ વચ્ચે સંકલન કરે છે અને બ્લોક સ્તરે લોન યોજના (Block Credit Plan) તૈયાર કરે છે. લોન પ્રોગ્રામનો અમલ કરવામા બેન્કોની સંચાલન સમસ્યાઓનું નિરાકરણ કરે છે. .ब्लॉक स्तर पर इस योजना को लागू करने के लिए ब्लॉक स्तरीय बैंकर्स समिति (Block Level Bankers’ Committee) और जिला स्तर पर जिला परामर्शदात्री समिति (District Consultative Committee)का गठन किया गया है। ब्लॉक स्तरीय बैंकर्स समिति एक ऐसा फोरम है जो ऋण देने वाली संस्थाओं और विभिन्न कार्य-क्षेत्रों में काम कर रही एजेंसियों के बीच समन्वय स्थापित करता है और ब्लॉक स्तर पर ऋण योजना (Block Credit Plan)तैयार करता है। बैंकों के ऋण कार्यक्रम को लागू कराने में आ रही परिचालनगत समस्याओं का समाधान करता है। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
સાહેબ, જિલ્લા સલાહકાર સમિતિ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે? सर, जिला परामर्शदात्री समिति क्या है और कैसे कार्य करती है? |
રિઝર્વ બેંક અધિકારી रिज़र्व बैंक अधिकारी |
તે બેન્કરો અને સરકારી એજન્સીઓ / વિભાગો માટે જીલ્લા સ્તરે એક સામાન્ય ફોરમ હોય છે જેમાં લોન થાપણ ગુણોત્તર, વાર્ષિક ધિરાણ યોજના લક્ષ્ય, શાખા વિસ્તરણ, SHG બેંક જોડાણ કાર્યક્રમ, વિભેદક વ્યાજ દર લોન, ડેરી અને મત્સ્યપાલન માટે લોન, વડા પ્રધાન જન ધન યોજના, વડા પ્રધાન મુદ્રા યોજના, નાણાકીય સાક્ષરતા, ગ્રામીણ સ્વ રોજગારી તાલીમ સંસ્થાઓ (આરએસટીઆઇ)નું પ્રદર્શન, સરકાર પ્રાયોજિત યોજનાઓ, માઇક્રો, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને ધિરાણ, શિક્ષણ લોન માં પ્રગતિ, અગ્રતા વિસ્તારો અને સમાજના પછાત વર્ગોને વધુ ક્રેડિટ ઉપલબ્ધ કરાવવી, વગેરે મુદ્દાઓ પર વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવે છે. यह बैंकर्स और सरकारी एजेंसियों / विभागों के लिए जिला स्तर पर एक आम फोरम है जिसमें ऋण-जमा अनुपात, वार्षिक ऋण योजना लक्ष्य, शाखा विस्तार, स्वयं सहायता समूह बैंक लिंकेज कार्यक्रम, विभेदक ब्याज दर ऋण, डेरी और मत्स्यपालन के लिए ऋण, प्रधानमंत्री जन धन योजना, प्रधानमंत्री मुद्रा योजना, वित्तीय साक्षरता, ग्रामीण स्वनियोजित प्रशिक्षण संस्थानों (आरएसईटीआई) का प्रदर्शन, सरकार प्रायोजित योजनाएं,सूक्ष्म, लघु और मध्यम उद्यम का वित्तपोषण, शिक्षा ऋण की प्रगति, प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रों तथा समाज के कमजोर वर्ग को ऋण उपलब्धता आदि मदों पर विस्तार से चर्चा की जाती है। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
આભાર સાહેબ, હાલમાં નાણાકીય સાક્ષરતા શિબિર આયોજન અંગે કોઈ સુધારેલી માર્ગદર્શિકા જારી કરવામાં આવી છે? धन्यवाद सर, क्या हाल में वित्तीय साक्षरता शिविर आयोजन के संबंध में कोई संशोधित दिशानिर्देश जारी किया गया है? |
રિઝર્વ બેંક અધિકારી रिज़र्व बैंक अधिकारी |
જી, સુધારેલ માર્ગદર્શિકા મુજબ તમામ નાણાકીય સાક્ષરતા કેન્દ્રો અને ગ્રામ્ય શાખાઓએ ત્રણ તબક્કામાં ત્રણ મહિનાની અંદર નાણાકીય સાક્ષરતા શિબિરનું આયોજન કરવું પડશે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ સામાન્ય લોકોમાં વિવિધ નાણાકીય સેવાઓ અને વ્યક્તિગત નાણાકીય યોજનાઓ વિશે જાગરૂકતા લાવવાનું છે. શિબિરોમાં નાણાકીય આયોજન, આવક-ખર્ચ આકારણી, બચત, નાણાકીય એકાઉન્ટિંગ, બેન્કમાં નાણાં જમા કરવાના ફાયદા આકારણી, બિઝનેસ પ્રતિનિધિઓ વિશે લોકોને મંતવ્યો, ઔપચારિક અને અનૌપચારિક લોન્સ વચ્ચે તફાવત, લોન લેવાના હેતુ, વ્યાજ અને લોન નાં પ્રકાર વગેરે વિષયો પર ચર્ચાવિચારણા કરવી જોઈએ અને આઈસીટી મશીન દ્વારા નાણાં કેવી રીતે જમા કરાય અને નાણા કેવી રીતે ઉપાડાય છે, તેનું ડેમો પ્રદર્શિત કરવું જોઈએ. जी, संशोधित दिशानिर्देश के अनुसार सभी वित्तीय साक्षरता केन्द्रों और ग्रामीण-शाखाओं को तीन महीने के भीतर तीन चरणों में वित्तीय साक्षरता शिविर आयोजित करने हैं। इसका मुख्य उद्देश्य आम जनता के बीच विभिन्न वित्तीय सेवाओं और व्यक्तिगत वित्तीय योजनाओं के बारे में जागरूकता लाना है। शिविरों में वित्तीय योजना, आय-व्यय का आकलन, बचत, वित्तीय लेखाजोखा, बैंक में पैसे जमा करने के लाभ, कारोबार प्रतिनिधि के बारे में लोगों के विचार, औपचारिक और अनौपचारिक ऋण में अंतर, ऋण लेने के उद्देश्य, ब्याज और ऋण के प्रकार आदि विषयों की चर्चा की जाए और आईसीटी मशीन के माध्यम से किस प्रकार पैसे जमा और आहरण किए जाते हैं, इसका डेमो प्रदर्शित किया जाए। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
આભાર સાહેબ. આ મહિનાના છેલ્લા સપ્તાહમાં અમે એક નાણાકીય સાક્ષરતા કેમ્પનું આયોજન કરી રહ્યા છો જેમાં તમે સાદર આમંત્રિત છો. धन्यवाद सर, हम इस महीने के अंतिम सप्ताह में एक वित्तीय साक्षरता शिविर का आयोजन कर रहे हैं जिसमें आप सादर आमंत्रित हैं। |
4.2.2 બેંક અધિકારી સાથે ગ્રામ વાસી ની વાતચીત / बैंक अधिकारी के साथ ग्रामवासी की बातचीत
(ગામમાં આયોજિત એક નાણાકીય સાક્ષરતા શિબિરનું દૃશ્ય, જેમાં રિઝર્વ બેન્કના અધિકારીઓ સાથે સાથે વિવિધ બેંકો, રાજ્ય સરકારના પદાધિકારીઓ, બિન સરકારી સંગઠનો, સ્કૂલ-કોલેજોના વિદ્યાર્થી / વિદ્યાર્થીની ઓ અને મોટી સંખ્યામાં ગ્રામ્ય લોકોનો સમાવેશ થાય છે.)
(गांव में आयोजित एक वित्तीय साक्षरता शिविर का दृश्य जिसमें रिज़र्व बैंक के अधिकारियों के साथ-साथ विभिन्न बैंकों, राज्य सरकार के पदाधिकारियों, गैर-सरकारी संगठनों, स्कूल-कॉलेजों के छात्र / छात्राओं तथा बड़ी तादाद में ग्रामीण जनता शामिल हैं)
સુરેશ બાબૂ सुरेश बाबू |
નમસ્કાર મેનેજર સાહેબ, કૃપા કરીને અમને આ કૅમ્પ વિશે માહિતી આપો. नमस्कार प्रबंधक साहब, कृपया हमें इस शिविर के बारे में जानकारी दें। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
જી. સુરેશ બાબુ, તમે તો જાણો છો કે સરકારે દેશની તમામ લોકોને બૅન્કિંગ સેવા સાથે જોડવાની પહેલ શરૂ કરી દીધી છે. તેને બેન્કિંગ ભાષામાં નાણાકીય સમાવેશ કહેવામાં આવે છે. આ સેવાઓ હેઠળ બેન્કિંગ સેવાથી વંચિત અને ઓછી આવકવાળા લોકોને નજીવા ખર્ચે બેન્કિંગ સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે. जी सुरेश बाबू, आप तो जानते हैं सरकार ने देश के सभी लोगों को बैंकिंग सेवा से जोड़ने के लिए पहल शुरू कर दी है। इसे बैंकिंग भाषा में वित्तीय समावेशन कहा जाता है। इसके अंतर्गत बैंकिंग सेवा से वंचित और कम आय वर्ग के लोगों को अल्प खर्च पर वित्तीय सेवाएं उपलब्ध कराई जाती हैं। |
સુરેશ બાબૂ सुरेश बाबू |
તો શું અમારા ગામમાં પણ બેન્કની શાખા ખુલી રહી છે? तो क्या हमारे गांव में भी बैंक की शाखा खुलने जा रही है? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
દેખો, સુરેશ બાબુ, સંસાધનો અને ફાયદાઓની દ્રષ્ટિએ દરેક ગામમાં એક બેંક શાખા ખોલવી એ વ્યવહારુ નથી. એટલા માટે બેન્ક વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા દ્વારા પોતાના વ્યવસાય પ્રતિનિધિ નાં રૂપમાં જે જગ્યાએ તેની કોઈ બેંક શાખાઓ નથી તે સ્થળે તેની બૅન્કિંગ સુવિધાઓને પહોંચાડે છે. देखिए सुरेश बाबू, प्रत्येक गांव में बैंक-शाखा खोलना संसाधन और लाभ की दृष्टि से व्यावहारिक नहीं है। इसलिए बैंक अपने कारोबार प्रतिनिधि के रूप में एक वैकल्पिक व्यवस्था के माध्यम से जिन जगहों पर बैंक-शाखाएं नहीं हैं उन जगहों तक अपनी बैंकिंग सुविधाएं पहुंचा रहे हैं। |
સુરેશ બાબૂ सुरेश बाबू |
અચ્છા આ તો યોગ્ય વ્યવસ્થા છે. ચાલો, હવે જરા વડા પ્રધાન જન ધન યોજના વિશે અમને જણાવો. अच्छा, यह तो उचित व्यवस्था है। अब जरा हमें प्रधान मंत्री जन धन योजना के बारे में बता दें। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
વડા પ્રધાન જન ધન યોજના એક રાષ્ટ્રીય મિશન છે. તેનો હેતુ સમગ્ર દેશનાં તમામ પરિવારોને બેંકિંગ સુવિધાઓ પૂરી પાડવાનો છે અને દરેક કુટુંબ માટે એક બેંક ખાતું ખોલવાનો છે. આ યોજનાના છ કૉલમ છે. સૌ પ્રથમ, બૅન્કિંગ સુવિધા સુધી સૌની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવી, બીજું, ખાતું ખુલ્યા પછી છ મહિના પછી 5000 રૂ ના ઓવરડ્રાફટ સાથે એક મૂળભૂત બેંક ખાતુ અને એક લાખ રૂપિયાના અકસ્માત વીમાં કવર સાથે રૂપે ડેબિટ કાર્ડ આપવાનું, ત્રીજું, નાણાકીય સાક્ષરતા, ચોથું, ઓવરડ્રાફટ ખાતામાં પૈસા ભરવામાં ડીફોલ્ટ થવા પર તેને આવરી લેવા ક્રેડિટ ગેરંટી ફંડની સ્થાપના, પાંચમું, સૂક્ષ્મ વીમો, છઠ્ઠું, અસંગઠિત ક્ષેત્ર માટે સ્વાવલંબન જેવી પેન્શન સ્કીમ। प्रधानमंत्री जन धन योजना एक राष्ट्रीय मिशन है। इसका उद्देश्य देश भर के सभी परिवारों को बैंकिंग सुविधाएं मुहैया कराना है और हर परिवार का बैंक खाता खोलना है। इस योजना के छह स्तम्भ हैं। पहला, बैंकिंग सुविधाओं तक सबकी पहुंच सुनिश्चित करना। दूसरा, खाते खोलने के छह महीने बाद 5000 रुपये के ओवरड्राफ्ट के साथ बुनियादी बैंक खाते और एक लाख रुपये के दुर्घटना बीमा कवर के साथ रुपे डेबिट कार्ड उपलब्ध कराना। तीसरा, वित्तीय साक्षरता। चौथा, ओवरड्राफ्ट खातों में पैसे लौटाने में चूक होने पर इसे कवर करने के लिए क्रेडिट गारंटी फण्ड की स्थापना। पांचवां, सूक्ष्म बीमा और छठा है, असंगठित क्षेत्र के लिए स्वावलम्बन जैसी पेंशन योजना। |
સુરેશ બાબૂ सुरेश बाबू |
મેનેજર સાહેબ, શું રૂપે કાર્ડ અને કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ એક જેવા કામ કરે છે? प्रबंधक महोदय, क्या रुपे-कार्ड और किसान क्रेडिट कार्ड एक जैसे काम करते हैं? |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
ના સુરેશ બાબુ કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ અને રૂપે-કાર્ડ બંને અલગ અલગ વસ્તુઓ છે. બેંક ખરીફ, રબી પાક અને અન્ય જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને એક નાણાના જથ્થા (નાણાના સ્કેલ)ને તૈયાર કરે છે અને ખેતરોના કદ પ્રમાણે ખેડૂતોને લોન આપે છે. આ એકાઉન્ટ ને પહેલાં અમે રોકડ લોન્સ એકાઉન્ટ કહેતા હતા અને હવે તેને વધુ સારા રૂપમાં કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ કહીએ છીએ. રૂપે-ડેબિટ કાર્ડ એ ભારતનું પોતાનું ઘરેલું ડેબિટ કાર્ડ છે જે દેશના તમામ એટીએમ મશીનોથી નાણાં કાઢવા માટે વાપરી શકાય છે. હવે તો દુકાનોનાં મોટાભાગના પી.ઓ.એસ. મશીનોમાં પણ તેનો સ્વીકાર થઇ રહ્યો છે. नहीं सुरेश बाबू। किसान क्रेडिट कार्ड और रूपे-कार्ड दोनों अलग-अलग चीजें हैं। बैंक खरीफ, रबी और अन्य जरूरतों को ध्यान में रखकर एक वित्तपोषण की मात्रा (Scale of Finance) तैयार करता है और खेत के आकार के अनुसार किसानों को ऋण देता करता है। इस खाते को पहले हम नकदी ऋण खाता कहते थे और अब इसके बेहतर रूप को किसान क्रेडिट कार्ड कहते हैं। रुपे-डेबिट कार्ड भारत का अपना घरेलू डेबिट कार्ड है जिसे देश के सभी एटीएम मशीनों से पैसे निकालने के लिए इस्तेमाल किया जा सकता है। अब तो दुकानों के अधिकांश पीओएस मशीनों में भी इसे स्वीकार किया जा रहा है। |
સુરેશ બાબૂ सुरेश बाबू |
મેનેજર સાહેબ, હવે જરા અમને અટલ પેન્શન યોજના વિશે માહિતી આપશો. प्रबंधक महोदय, अब जरा अटल पेंशन योजना के बारे हमें जानकारी दें। |
બેંક અધિકારી बैंक अधिकारी |
તાજેતરમાં જ ભારત સરકારે અટલ પૅન્શન યોજના શરૂ કરી છે. આ યોજના હેઠળ 18 થી 40 વર્ષની વયની વ્યક્તિએ તેના 60 માં વર્ષ સુધી દર મહિને તેની સુવિધાનુસાર પોતાની પેન્શન યોજનામાં એક નિશ્ચિત રકમ જમા કરવી પડશે. 60 વર્ષ થયા પછી તેમને પ્રતિ માસ રૂ.1000/- થી રૂ.5000/- સુધીનું પૅન્શન મળશે. हाल ही में भारत सरकार ने अटल पेंशन योजना शुरू की है। इस योजना के तहत 18 से 40 साल की आयु के नागरिक को अपने 60वें साल तक प्रति माह अपनी सुविधानुसार एक निश्चित रक़म अपनी पेंशन योजना में जमा करनी होगी। 60 साल होने पर उन्हें प्रति माह रु.1000/- से रु.5000/- तक की पेंशन मिलेगी। |
સુરેશ બાબૂ सुरेश बाबू |
મેનેજર મહારાજ, હવે તો બૅંક સાથે જોડાઈ ને અમને પણ તમામ પ્રકારની નાણાકીય સેવાઓનો લાભ મળશે. જનતા માટે ખરેખર આ એક નવી શરૂઆત છે, ધન્યવાદ. प्रबंधक महोदय, अब तो हमें भी बैंकों से जुड़कर सभी प्रकार की वित्तीय सेवाओं का लाभ मिलेगा। आम जनता के लिए वाकई यह एक नयी शुरुआत है। धन्यवाद। |
4.3 બેંક નાં સામાન્ય વહીવટ વિષય પર વાતચીત..... / बैंक के सामान्य प्रशासन विषय पर वार्तालाप / Dialogues on Banking General Administration
4.3.1 શિસ્ત ક્રિયા-સંબંધિત વાતચીત / अनुशासनिक कार्रवाई संबंधी बातचीत / Dialogues regarding Disciplinary action
રમેશ रमेश |
શું એ સાચું છે કે રામલાલ યાદવ, સુરક્ષા ગાર્ડ ને બૅન્કે સજા કરી છે? क्या यह सच है कि सुरक्षा गार्ड रामलाल यादव को बैंक की ओर से दंडित किया गया है। |
સમીર समीर |
હા! છેલ્લા ઓર્ડરની તારીખથી એક વર્ષ માટે તેનો મૂળભૂત પગાર એક સ્તર સુધી ઘટાડવામાં આવ્યો છે. हाँ। उसके मूल वेतन को अंतिम आदेश की तारीख से एक वर्ष के लिए एक स्तर घटा दिया गया है। |
રમેશ रमेश |
શું શિસ્ત ડેસ્ક કોઈ પણ દંડ કરી શકે છે? क्या अनुशासन डेस्क किसी को कोई भी दंड दे सकता है? |
સમીર समीर |
એવું નથી. રામલાલ યાદવે સ્ટાફ રેગ્યુલેશન, 1948 ની જોગવાઇઓ હેઠળનાં નિયમોનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે. તેમના વર્તન માં ગેરવર્તણૂક હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. તેથી તેમને સજા કરવામાં આવી હતી. ऐसा नहीं है। रामलाल यादव ने स्टाफ विनियम 1948 के प्रावधानों के अंतर्गत नियमों का उल्लंघन किया है। उनके आचरण को कदाचार पाया गया। इसलिए उन्हे दंड दिया गया। |
રમેશ रमेश |
પરંતુ આ તે શું વાત થઇ, બે લોકો તેમની વચ્ચે ઝઘડે. એમાંથી કોઈ એક પહેલા જઈને ફરિયાદ કરે અને સજા અન્યને કરવામાં આવે! पर भला यह क्या बात हुई, दो लोग आपस में झगड़ा करें। उसमें से कोई एक पहले जाकर शिकायत कर दे और दूसरे को सजा सुना दी जाए। |
સમીર समीर |
એવું નથી. તમે માત્ર ઝઘડા અને સજા જોઈ રહ્યા છો. પરંતુ તેની વચ્ચે એક લાંબી પ્રક્રિયા છે જેમાં તે નક્કી થાય છે કે આરોપ ખરેખર દોષી છે કે નહીં. તે દોષિત જણાય તો જ તેને સજા થાય છે. ऐसा नहीं है। तुम सिर्फ झगड़ा और दंड को देख रहे हो। लेकिन इसके बीच में एक लंबी प्रक्रिया है जिसमें यह पता लगाया जाता है कि आरोपी वास्तव में दोषी है या नहीं। दोषी पाए जाने पर ही उसे दंड दिया जाता है। |
રમેશ रमेश |
લાંબી પ્રક્રિયા? મને તો એમ લાગતું હતું કે માત્ર કોર્ટમાજ સજા કરતા પહેલાં લાંબી પ્રક્રિયા ચાલે છે. શું ઓફિસમાં પણ આમ થાય છે? लंबी प्रक्रिया? मुझे तो लगता था कि सिर्फ न्यायालय में ही सजा सुनाने से पहले लंबी प्रक्रिया चलती है। क्या कार्यालय में भी ऐसा होता है? |
સમીર समीर |
અવશ્ય. શિસ્ત કાર્યાલય, પ્રાપ્ત થયેલ ફરિયાદ પર સંપૂર્ણ પગલાં લે છે. बिलकुल। अनुशासन डेस्क प्राप्त शिकायत पर पूरी कार्यवाही करता है। |
રમેશ रमेश |
મને આ પ્રક્રિયા વિશે કહેશો? હું એ જાણવા માટે ઉત્સુક છું. मुझे इस प्रक्रिया के बारे में बताओगे? मैं जानने के लिए उत्सुक हूँ। |
સમીર समीर |
અવશ્ય. કોઈ પણ ફરિયાદ પ્રાપ્ત કર્યા પછી સૌ પ્રથમ આરોપી પાસેથી ખુલાસો માંગવામાં આવે છે. ખુલાસો સંતોષજનક ન લાગે તો તેને કારણ-બતાઓ નોટિસ જારી કરવામાં આવે છે અને તે પણ સંતોષ જનક ના લાગે તો તેને આરોપ-પત્ર જારી કરવામાં આવે છે. અહીથી શિસ્ત કાર્યવાહી શરૂ થાય છે. जरूर। कोई शिकायत प्राप्त होने पर सबसे पहले आरोपी से स्पष्टीकरण मांगा जाता है। स्पष्टीकरण से संतुष्ट न होने पर उसे कारण बताओ नोटिस जारी किया जाता है और उससे भी संतुष्ट न होने पर आरोप पत्र जारी किया जाता है। यहीं से अनुशासनिक कार्यवाही शुरू होती है। |
રમેશ रमेश |
એટલે કે તેને સજા આપી દેવાય છે? अर्थात् उसे सजा सुना दी जाती है? |
સમીર समीर |
અહીંથી તો શિસ્ત કાર્યવાહી શરૂ થાય છે. આના પછી તપાસ કરવામાં આવે છે. સક્ષમ અધિકારી તપાસ માટે તપાસ અધિકારી અને એક પ્રસ્તુતકર્તા અધિકારીની નિમણૂક કરે છે. તપાસનું પરિણામ પ્રાપ્ત કર્યા પછી સક્ષમ અધિકારી કામચલાઉ આદેશ જારી કરે છે. यहाँ से तो अनुशासनिक कार्यवाही शुरू होती है। इसके बाद जांच की जाती है। सक्षम प्राधिकारी जाँच के लिए एक जाँच अधिकारी और एक प्रस्तुतकर्ता अधिकारी नियुक्त करता है। जाँच के परिणाम प्राप्त होने के बाद सक्षम प्राधिकारी अनंतिम आदेश जारी करता है। |
રમેશ रमेश |
તો શું બધા આદેશ એક જ સમયે જારી થતા નથી? तो क्या आदेश एक बार में जारी नहीं किया जाता? |
સમીર समीर |
નહિ. नहीं। |
રમેશ रमेश |
કેમ? क्यों? |
રમેશ समीर |
આરોપી કર્મચારીને તેની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવા માટે પૂરતી તક આપવામાં આવે છે. જો કામચલાઉ આદેશથી સંતુષ્ટ ન હોય, તો આરોપી તેની અરજી પ્રસ્તુત કરી શકે છે. તેની પાસેથી મળેલ અરજીને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે અને જો તે યોગ્ય લાગે તો આદેશમાં સુધારો કરવામાં આવે છે. આ પછી અંતિમ આદેશ જારી કરવામાં આવે છે. आरोपी कर्मचारी को अपनी स्थिति स्पष्ट करने के पर्याप्त मौके दिए जाते हैं। अनंतिम आदेश से संतुष्ट न होने पर आरोपी अपना आवेदन प्रस्तुत कर सकता है। उससे प्राप्त आवेदन पर विचार किया जाता है और उचित लगने पर आदेश में संशोधन किया जाता है। इसके बाद अंतिम आदेश जारी किया जाता है। |
રમેશ रमेश |
આરોપ કોઈનો સહકાર લઇ શકે છે? क्या आरोपी किसी से सहयोग ले सकता है? |
સમીર समीर |
ચોક્કસ. જો આરોપી ઇચ્છે તો, તે કાર્યવાહીની શરૂઆતથી જ વિપક્ષી પ્રતિનિધિ તરીકે કોઈની પણ મદદ મેળવી શકે છે. बिलकुल। यदि आरोपी चाहे तो वह कार्यवाही के आरंभ से ही विपक्ष प्रतिनिधि के रूप में किसी से सहयोग प्राप्त कर सकता है। |
રમેશ रमेश |
જો આરોપી છેલ્લા આદેશ થી પણ સંતુષ્ટ ન હોય તો? यदि आरोपी अंतिम आदेश से भी संतुष्ट न हो तो? |
સમીર समीर |
તો તે એપેલેટ ઓથોરિટીને અપીલ કરી શકે છે. એપેલેટ ઓથોરિટી કેસ સંબંધિત તમામ અહેવાલોનો અભ્યાસ કરે છે અને અપીલ પર વિચાર કરે છે. જો યોગ્ય લાગે તો તે અંતિમ આદેશમાં ફેરફારો કરે છે અથવા તો તેને યથાવત રાખેલ છે. તેમનો નિર્ણય અંતિમ હોય છે. तो वह अपीलीय प्राधिकारी को अपील कर सकता है। अपीलीय प्राधिकारी मामले से संबंधित सभी रिपोर्टों का अध्ययन करता है और अपील पर विचार करता है। उचित पाए जाने पर वह अंतिम आदेश में संशोधन करता है अन्यथा उसे यथावत रखता है। उनका निर्णय अंतिम होता है। |
રમેશ रमेश |
આ પ્રક્રિયા તો પ્રશંસાપાત્ર છે. यह प्रक्रिया तो प्रशंसनीय है। |
સમીર समीर |
હા. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. हाँ। यह पूरी प्रक्रिया नैसर्गिक न्याय के सिद्धांतों पर आधारित है। |
રમેશ रमेश |
ખરેખર, આ પ્રક્રિયા ન્યાયપૂર્ણ છે. આટલી મહત્વપૂર્ણ માહિતી શેર કરવા બદલ આભાર. सचमुच, यह प्रक्रिया न्यायपूर्ण है। इतनी महत्वपूर्ण जानकारी साझा करने के लिए धन्यवाद। |
4.3.2 એડમિન ડેસ્ક ચર્ચાઓ / प्रशासन डेस्क संबंधी बातचीत / Dialogues regarding Administration Desk
રમાશંકર रमाशंकर |
સૌમિત્ર તમે શું કરી રહ્યા છો? क्या कर रहे हो सौमित्र? |
સૌમિત્ર सौमित्र |
સર, હું તમે આપેલ માસ્ટર પરિપત્ર વાંચી રહ્યો છું सर, आपने जो मास्टर परिपत्र दिया था उसे पढ़ रहा हूँ। |
રમાશંકર रमाशंकर |
ખૂબ જ સરસ. એ વાંચવાથી તમને ઘણી માહિતી મળશે. તમને આ વિભાગમાં મૂકવામાં આવ્યા છે તેથી તમારે તેના વિશે જાણવું જોઈએ. बहुत अच्छा। इसे पढ़ने से तुम्हे काफी जानकारी मिलेगी तुम्हें इस विभाग में पदस्थापित किया गया है तो तुम्हें इसके बारे में जानना चाहिए। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
હા સાહેબ. जी सर। |
રમાશંકર रमाशंकर |
પરંતુ તે ધીમે ધીમે રસ પૂર્વક વાંચો. આમેય બેંકમાં તમારી નિમણૂક 15 દિવસ પહેલા જ થયેલ છે. लेकिन इसे धीरे-धीरे अपनी रुचि से पढ़ो। वैसे भी बैंक में तुम्हारी नियुक्ति 15 दिनों पहले ही हुई है। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
જી जी। |
રમાશંકર रमाशंकर |
સૌમિત્ર, એક નવા કર્મચારીએ આજે આ ઓફિસનો કાર્યભાર સંભાળ્યો છે. એક ઓફિસ ઓર્ડર જારી કરવાનો છે. તમે તે કરી શકશો? सौमित्र, एक नए कर्मचारी ने आज इस कार्यालय में कार्यभार संभाला है। एक कार्यालय आदेश जारी करना है। क्या तुम कर सकोगे? |
સૌમિત્ર सौमित्र |
હા સર, હું કોઈ જૂના ઓર્ડરને જોઈને તૈયાર કરવા પ્રયત્ન કરું છું. जी सर.. मैं कोई पुराना आदेश देखकर तैयार करने की कोशिश करता हूँ। |
રમાશંકર रमाशंकर |
એની જરૂર નથી. હું એકવાર તમને શીખવી દઈશ. હું બોલું એમ તમે ટાઇપ કરતા જાઓ. તમે હિન્દી ભાષી છો. શું તમને હિન્દીમાં ટાઈપ કરતા ફાવે છે? उसकी जरूरत नहीं है। एक बार मैं तुम्हें सिखा देता हूँ। मैं बोलता हूँ तुम टाइप करते जाओ। तुम हिंदी भाषी हो। क्या तुम्हें हिंदी में टाइप करना आता है? |
સૌમિત્ર सौमित्र |
હા સર. હું એન્ક્રિપ્ટમાં ટાઈપ કરવાનું શીખ્યો છું. जी सर। मैंने इन्सक्रिप्ट में टाइप करना सीखा है। |
રમાશંકર रमाशंकर |
ખૂબ જ સરસ. बहुत बढ़िया। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
સર, વર્ડ ફાઇલ ખોલી દીધી. सर, वर्ड फाइल खोल लिया। |
રમાશંકર रमाशंकर |
સૌથી ઉપર રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઇન્ડિયાનો લોગો મૂકો. એના પછી માનવ સંસાધન પ્રબંધ વિભાગ, ભુવનેશ્વર લખો. અને હા,આ બધું પૃષ્ઠમાં વચ્ચોવચ હશે. सबसे ऊपर भारतीय रिज़र्व बैंक का लोगो लगाओ। इसके बाद लिखो मानव संसाधन प्रबंध विभाग, भुवनेश्वर। और हाँ यह सब पृष्ठ के बीचों-बीच होगा। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
હા સર. जी सर। |
રમાશંકર रमाशंकर | હવે ડાબી બાજુ ઓફિસ ઓર્ડર નંબર અને જમણી બાજુ તારીખ લખો. अब बांयी ओर कार्यालय आदेश संख्या और दांयी ओर तारीख लिखो। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
હા સર. जी सर। |
રમાશંકર रमाशंकर |
હવે વિષય લખવાનો છે. લખો સ્ટાફ-શ્રેણી III -ટ્રાન્સફર - રિપોર્ટિંગ – પ્રમોશન. હવે જે વિષય છે તે લખો. अब विषय लिखना होगा। लिखो स्टाफ-श्रेणी III – स्थानांतरण – रिपोर्ट करना – पदोन्नति. अब जो सामग्री है उसे लिखो। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
પણ હું શું લખું સર? વાસ્તવમાં મને ઓફિસ ઓર્ડર ની ભાષા નથી આવડતી. लेकिन क्या लिखूं सर.... मुझे दरअसल कार्यालय आदेश की भाषा नहीं आती है। |
રમાશંકર रमाशंकर |
તો શું થયું.. એમાં આટલુ બધું ગભરાવાની શી વાત છે? પહેલા જ્યારે હું તમારી જગ્યાએ હતો ત્યારે મને પણ આનું જ્ઞાન ન હતું. ટૂંક સમયમાં જ કામ કરતા કરતા જલ્દી શીખી જવાશે. तो क्या हुआ... इसमें इतना घबराने की क्या बात है। जब मैं तुम्हारी जगह था मुझे भी यह ज्ञान नहीं था। काम करते-करते जल्द ही सीख जाओगे। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
સારું સર. जी सर |
રમાશંકર रमाशंकर |
લખો - શ્રી સુનિલ દત્ત સિંહ (એચએસ - 0095), આસિસ્ટન્ટ મેનેજરે ગ્રેડ 'એ' અધિકારી (તકનિકી) નાં પદ પર બઢતી માટે રિજર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા, હૈદરાબાદ થી 29 જાન્યુઆરી 2017 ના રોજ કારોબાર સમાપ્તિએ કાર્ય મુક્ત થઈને, સામાન્ય કાર્ય ગ્રહણ અને ન્યુનતમ પ્રવાસના સમયગાળા પછી આ કચેરીએ 1 ફેબ્રુઆરી, 2017 ના રોજ સવારે ફરજ પર રીપોર્ટ કર્યો છે. लिखो – भारतीय रिज़र्व बैंक, हैदराबाद से दिनांक 29 जनवरी 2017 को कारोबार की समाप्ति पर कार्यमुक्त होकर श्री सुनील दत्त सिंह (एच एस – 0095), सहायक प्रबंधक ने ग्रेड ‘ए’ अधिकारी (तकनीकी) के पद पर पदोन्नति के लिए सामान्य कार्यग्रहण और न्यूनतम यात्रा अवधि का उपयोग करने के बाद इस कार्यालय में दिनांक 01 फरवरी 2017 को पूर्वाह्न में ड्यूटी के लिए रिपोर्ट किया है। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
થઇ ગયું સાહેબ. हो गया सर। |
રમાશંકર रमाशंकर |
બીજા ફકરામાં લખો... રીપોર્ટ કર્યા પછી, શ્રી સુનિલ દત્ત સિંહ (એચએસ - 0095), જુનિયર ઈજનેર, ને 24 નવે 2015 થી મદદનીશ મેનેજર (ટેકનિકલ) નાં પદ પર પશ્ચાદવર્તી અસર સાથે બઢતી આપવામાં આવે છે જે એ શરતને આધીન હશે કે આ અધિકારી ની બઢતી સંપૂર્ણપણે એડ હોક અને હંગામી આધારે રહેશે અને તેમના ઉપરી અધિકારીઓનાં દાવાઓ પર પૂર્વગ્રહ વિના, જો કોઈ હોય તો, રહેશે તથા તેમને ઉચ્ચ ગ્રેડમાં વરિષ્ટતા નો કોઈ અધિકાર નહિ હોય. दूसरे पैरा में लिखो... रिपोर्ट करने के बाद श्री सुनील दत्त सिंह (एच एस – 0095), कनिष्ठ अभियंता को दिनांक 24 नवंबर 2016 के भूतलक्षी प्रभाव से सहायक प्रबंधक (तकनीकी) के पद पर पदोन्नत किया गया है जो इस शर्त के अधीन होगा कि उक्त अधिकारी की पदोन्नति पूर्णतः और अनंतिम आधार पर होगी और उनके वरिष्ठों, यदि कोई हो, के दावों पर प्रतिकूल प्रभाव डाले बिना होगी तथा उन्हें उच्च ग्रेड में वरिष्ठता का कोई अधिकार नहीं होगा। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
હા સર जी सर। |
રમાશંકર रमाशंकर |
ત્રીજા ફકરામાં લખો... શ્રી સુનિલ દત્ત સિંહ આસિસ્ટન્ટ મેનેજર (ટેકનીકલ) ને તાત્કાલિક અસરથી એસ્ટેટ વિભાગમાં પોસ્ટ કરવામાં આવ્યા છે तीसरे पैरा में लिखो... श्री सुनील दत्त सिंह सहायक प्रबंधक (तकनीकी) को तत्काल प्रभाव से संपदा विभाग में तैनात किया गया है। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
લખ્યું સાહેબ৷ लिख दिया सर। |
રમાશંકર रमाशंकर |
હવે ચોથા ફકરામાં લખો, શ્રી સુનિલ દત્ત સિંહ,તે જ તારીખથી બેન્કનાં ગ્રેડ -એ અધિકારીઓ (ટેકનીકલ) ને લાગુ ગ્રેડ ભથ્થું મેળવવા માટે હકદાર રહેશે. अब चौथे पैरा में लिखो श्री सुनील दत्त सिंह उसी तारीख से बैंक के ग्रेड ए अधिकारियों (तकनीकी) के लिए लागू ग्रेड भत्ता प्राप्त करने के हकदार होंगे। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
પૂરું થઇ ગયું સર? सर पूरा हो गया? |
રમાશંકર रमाशंकर |
હા. આની પર સહાયક મહા પ્રબંધક (એડમિનિસ્ટ્રેશન) સહી કરશે. જમણી બાજુ કૌંસમાં તેમનું નામ લખો અને નીચે પદનામ લખી દો. હવે આ ડ્રાફ્ટ સહાયક મહા પ્રબંધક ને અનુંમોદનાર્થ પ્રસ્તુત કરો. અનુમોદન થયા પછી જ કાર્યાલય આદેશ જારી થઇ શકે છે. हाँ। इस पर सहायक महाप्रबंधक (प्रशासन) हस्ताक्षर करेंगे। दांयी ओर कोष्ठक में उनका नाम लिखो और उसके नीचे पदनाम लिख दो। अब यह मसौदा सहायक महाप्रबंधक महोदय को अनुमोदनार्थ प्रस्तुत कर दो। अनुमोदित होने पर ही कार्यालय आदेश जारी किया जा सकता है। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
જી. जी। |
રમાશંકર रमाशंकर |
અને બીજી એક વાત, આ દસ્તાવેજ કલમ 3 (3) હેઠળ આવે છે. તેથી તેને હિંદી અને અંગ્રેજી બંને ભાષાઓમાં જારી કરવાનો છે. एक बात और यह दस्तावेज धारा 3(3) के अंतर्गत आता है। अतः इसे हिंदी और अंग्रेजी दोनों भाषाओं में जारी करना है। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
સારું સર.৷ जी सर। |
રમાશંકર रमाशंकर |
આશા છે કે હવે તમે કોઈની મદદ વિના આગામી કાર્યાલય આદેશ તૈયાર કરી શકશો. उम्मीद है कि तुम बिना किसी की सहायता लिए अगला कार्यालय आदेश तैयार कर सकोगे। |
સૌમિત્ર सौमित्र |
હા સર હું ચોક્કસપણે તમારી અપેક્ષાઓ મુજબ ખરો ઉતરીશ. जी सर। मैं आपकी अपेक्षाओं पर अवश्य खरा उतरूँगा। |
4.3.3 છુટ્ટી ડેસ્ક સંબંધી વાતચીત / छुट्टी डेस्क संबंधी बातचीत / Dialogues regarding Leave Desk
લતિકા लतिका |
હેલો સવિતા મેડમ৷ नमस्कार सविता मैडम। |
સવિતા सविता |
હેલો લેટિકા! જી તમે તો પાંચ દિવસની રજા લીધી હતી પરંતુ અગિયાર દિવસ પછી આવ્યાં છો. ચહેરો પણ કંઈક અંશે મુર્ઝાયેલો લાગે છે. બધું ઠીક તો છે ને? नमस्कार लतिका जी। आप तो पाँच दिनों की छुट्टी लेकर गई थीं। लेकिन ग्यारह दिनों बाद आई हैं। चेहरा भी कुछ मुरझाया लग रहा है। सब ठीक तो है? |
લતિકા लतिका |
હા ઠીક છે. કેટલાક વિશિષ્ટ કારણોસર હું આવી શકી નથી. हाँ ठीक है। कुछ विशेष कारणों से नहीं आ सकी। |
સવિતા सविता |
ઘરે તો બધું ઠીક છે ને? घर पर तो सब ठीक तो है? |
લતિકા लतिका |
જી৷ जी। |
સવિતા सविता |
લતિકા જી, તમે પાંચ દિવસની કેઝ્યુઅલ રજા લીધી હતી પરંતુ હવે તમારે રજા લંબાવવા માટે અરજી આપવી પડશે. लतिका जी आपने पांच दिनों की आकस्मिक छुट्टी ली थी लेकिन अब आपको अपनी छुट्टी बढ़ाने के लिए आवेदन देना होगा। |
લતિકા लतिका |
મને ખબર છે. હું મારી અરજી સાથે લાવી છું. આ લો. મારી પાંચ દિવસની કેઝ્યુઅલ રજાને અગિયાર દિવસની સામાન્ય રજામાં રૂપાંતર કરવા માટેની અરજી. मालूम है। मैं अपना आवेदन साथ लाई हूँ। यह लीजिए। मेरी पाँच दिनों की आकस्मिक छुट्टी को ग्यारह दिनों की सामान्य छुट्टी में परिवर्तित करने का आवेदन। |
સવિતા सविता |
સારું.৷ जी। |
લતિકા लतिका |
કૃપા કરીને મને કહો કે મારા એકાઉન્ટમાં કેટલી તબીબી રજા બાકી છે? कृपया बताएं कि मेरे खाते में कितनी चिकित्सा छुट्टी शेष है। |
સવિતા सविता |
(રજિસ્ટર જુએ છે) - કુલ 90 દિવસ (रजिस्टर देखती है) – कुल 90 दिन। |
લતિકા लतिका |
જો તમે કોઈ અગત્યનું કાર્ય નાં કરતા હો તો શું હું તમારો થોડો વધુ સમય લઈ શકું? अगर आप कोई बहुत जरूरी काम नहीं कर रही हैं तो क्या मैं आपका कुछ वक्त और ले सकती हूँ। |
સવિતા सविता |
અરે... આટલી બધી ઔપચારિકતાઓની શું જરૂર છે? નિઃસંકોચ કહો. अरे... इतनी औपचारिकताओं की क्या जरूरत? आप बेझिझक कहिए। |
લતિકા लतिका |
વાસ્તવમાં હું એ જાણવા માંગુ છું કે બેન્કમાં કઈ કઈ બીજી રજાઓ મળે છે? दरअसल मैं जानना चाहती हूँ कि बैंक में और कौन-कौन सी छुट्टियां होती हैं? |
સવિતા सविता |
વેલ, આમ તો બેન્કમાં ઘણી બધી રજાઓ છે... ખાસ સંજોગો માટે ખાસ રજાઓ છે... પણ જે મહત્વની છે તે તમને બતાવી દઉં. બેંકની જે રજાઓનો તમે ઉલ્લેખ કર્યો તે સિવાય ખાસ આકસ્મિક રજા, વિશેષ તબીબી રજા, ખાસ રજા, અસાધારણ રજા, પ્રસૂતિ રજા, પિતૃત્વ રજા, અકસ્માત રજા, અભ્યાસ રજા વગેરે હોય છે. वैसे तो बैंक में कई प्रकार की छुट्टियां हैं... विशेष परिस्थितियों के लिए विशेष छुट्टियां हैं... फिर भी जो महत्वपूर्ण है उसे मैं आपको बतला देती हूँ। बैंक में आपने जिन छुट्टियों का जिक्र किया उनके अतिरिक्त विशेष आकस्मिक छुट्टी, विशेष चिकित्सा छुट्टी, विशेष छुट्टी, असाधारण छुट्टी, प्रसूति छुट्टी, पितृत्व छुट्टी, दुर्घटना छुट्टी, अध्ययन छुट्टी आदि। |
લતિકા लतिका |
આ બધી રજાઓ તો ખાસ સંજોગોમાં જ લઈ શકાય છે ને? ये सारी छुट्टियां तो विशेष परिस्थितियों में ली जा सकती हैं। |
સવિતા सविता |
હા, સાચું છે! આ રજાઓ તે જ હેતુ માટે લેવામાં આવી શકે છે, જેના માટે તે નિયત કરેલ છે. जी, बिलकुल। यह छुट्टियां उसी प्रयोजन से ली जा सकती हैं जिसके लिए नियत की गई हैं। |
લતિકા लतिका |
(કંઈક વિચારીને ) સારું એ બતાવો કે માતૃત્વ રજા સાથે વિશેષ રજા લઈ શકાય છે કે કેમ. (कुछ सोचते हुए) अच्छा। यह बताइए कि क्या प्रसूति छुट्टी के साथ विशेष छुट्टी ली जा सकती है। |
સવિતા सविता |
હા, અવશ્ય. जी बिलकुल। |
લતિકા लतिका |
ધન્યવાદ৷ धन्यवाद। |
સવિતા सविता |
તમે રજાઓ વિશે તો જાણી લીધું પણ મારી જિજ્ઞાસાને પણ પૂરી કરશો?. छुट्टियों के बारे में तो आपने जान लिया पर मेरी जिज्ञासा भी शांत कर दीजिए |
લતિકા लतिका |
કયા પ્રકારની જિજ્ઞાસા? कैसी जिज्ञासा? |
સવિતા सविता |
મીઠાઈ ક્યારે મળશે? मिठाई कब मिलेगी। |
લતિકા लतिका |
ટૂંક સમયમાં જ! जल्द ही। |
4.3.4 ભરતી ડેસ્ક સંબંધી વાતચીત / भर्ती डेस्क संबंधी बातचीत / Dialogues regarding Recruitment Desk
વિનય विनय |
હેલો! શું હું અંદર આવી શકું છું? नमस्कार। क्या मैं अंदर आ सकता हूँ? |
રાઘવ राघव |
હેલો! આવો. नमस्कार। आइए। |
વિનય विनय |
મારું નામ વિનય છે. મને સહાયક મેનેજર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો છે અને મને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, ભુવનેશ્વરમાં આજે રિપોર્ટ કરવા કહેવામાં આવ્યું છે. આ રહ્યો પત્ર! मेरा नाम विनय है। मुझे सहायक प्रबंधक के पद पर नियुक्त किया गया है और मुझे भारतीय रिज़र्व बैंक, भुवनेश्वर में आज रिपोर्ट करने के लिए कहा गया है। यह रहा पत्र। |
રાઘવ राघव |
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયામાં આપનું સ્વાગત છે. કૃપા કરીને બેસો. भारतीय रिज़र्व बैंक में आपका स्वागत है। कृपया बैठिए। |
વિનય विनय |
ધન્યવાદ સાહેબ! धन्यवाद सर। |
રાઘવ राघव |
આમ તો હવે તમે રિઝર્વ બેન્કના અધિકારી છો.. પરંતુ કેટલીક ઔપચારિકતાઓ છે કે જે તમારે પૂરી કરવી પડશે. वैसे तो अब आप रिज़र्व बैंक के अधिकारी हैं.. लेकिन कुछ औपचारिकताएं हैं जिन्हें आपको पूरा करना है। |
વિનય विनय |
જી ચોક્કસ, બોલો৷ जी जरूर। कहिए। |
રાઘવ राघव |
હું તમને કેટલાક ફોર્મ આપું છું. તે ભરીને આપી દો. मैं आपको कुछ फॉर्म दे रहा हूँ। इन्हें भरकर दे दीजिए। |
વિનય विनय |
મારે કયા કયા ફોર્મ ભરવા પડશે? कौन-कौन से फॉर्म भरने होंगे मुझे? |
રાઘવ राघव |
કર્મચારીની અરજી, બેંકમાં નિમણૂક માટે વિચારાધીન ઉમેદવારનો ઘોષણાપત્ર, ગુપ્તતા ની જાહેરાત, ડોમીસાઈલની જાહેરાત, ઉંમર સંબંધી જાહેરાત, દેવા સંબંધી જાહેરાત, ઓથોરાઇઝેશન પત્ર, લાભાર્થી નિમણુકપત્ર, નોમિનેશન ફોર્મ, તથા જંગમ અને સ્થાવર મિલકતનાં ઘોષણા પત્ર. कर्मचारी का आवेदन, बैंक में नियुक्ति के लिए विचाराधीन उम्मीदवार का घोषणापत्र, गोपनीयता की घोषणा, अधिवास की घोषणा, आयु के संबंध में घोषणा, ऋणग्रस्तता संबंधी घोषणा, प्राधिकार पत्र, लाभार्थी का नियुक्ति पत्र, नामांकन फॉर्म तथा चल और अचल संपत्ति का घोषणापत्र। |
વિનય विनय |
આટલા બધા ફોર્મ? इतने सारे फॉर्म? |
રાઘવ राघव |
જી! વધુમાં, તમારે તમારા નજીકના સંબંધીઓ અંગે પણ જાણ કરવી પડશે. जी। इसके अतिरिक्त आपको अपने निकटतम संबंधियों के बारे में भी सूचना देनी होगी। |
વિનય विनय |
નજીકનાં સંબંધીઓ વિશે? निकटतम संबंधियों के बारे में? |
રાઘવ राघव |
જી હા! તમારા નજીકના સંબંધીઓ જો કોઈ અન્ય દેશોના નાગરિક અથવા વતની હોય અને જો તેઓ સાર્વજનિક સેવામાં હોય તો તેમના હોદ્દા, તેમના વિભાગ / કાર્યાલયનું નામ અને નિમણૂકની તારીખ વિશે સંપૂર્ણ વિગતો આપવી પડશે जी हाँ। यदि आपके निकटतम संबंधी अन्य देशों के नागरिक या अधिवासी हैं और यदि वे लोक सेवा में हैं तो उनका पदनाम, उनके विभाग / कार्यालय का नाम और नियुक्ति की तारीख के बारे में पूरा विवरण देना होगा। |
વિનય विनय |
હા ચોક્કસ! લાવો હું બધા ફોર્મ ભરી દઉં. जी जरूर। लाइए मैं सारे फॉर्म भर देता हूँ। |
રાઘવ राघव |
તે ભર્યા પછી તમે ડાબા હાથનાં ડેસ્ક પર જાઓ. इन्हें भरने के बाद आप बांए वाले डेस्क पर चले जाएं। |
વિનય विनय |
ત્યાં શું કરવાનું છે? वहाँ क्या करना होगा? |
રાઘવ राघव |
તે ફાળવણી ડેસ્ક છે. ત્યાં તમે આવાસ માટે અરજી કરી દો જેથી તમને એક ક્વાર્ટર ફાળવી શકાય. ક્વાર્ટર ફાળવણી કરતી વખતે, તેઓ તમને એક કરારપત્ર આપશે જેની પર તમારે હસ્તાક્ષર કરવા પડશે. वह आबंटन डेस्क है। वहाँ आप आवास के लिए आवेदन कर दें ताकि आपको एक क्वाटर्स आबंटित किया जा सके। क्वार्टर्स आबंटित करते वक्त वे आपको एक करार देंगे जिसपर आपको हस्ताक्षर करना होगा। |
વિનય विनय |
હા, આભાર जी, धन्यवाद। |
રાઘવ राघव |
આ ઔપચારિકતાઓ પૂરી કર્યા પછી, તમે માનવ સંસાધન પ્રબંધ વિભાગમાં જઈને તેના વિભાગાધ્યક્ષને મળો. इन औपचारिकताओं को पूरा करने के बाद आप जाकर मानव संसाधन प्रबंध विभाग के विभागाध्यक्ष से मुलाकात करें। |
વિનય विनय |
જી સર! મહેરબાની કરીને મને એ પણ કહો કે તેમને મળ્યા પછી મારે કયા વિભાગમાં બેસવું પડશે? जी सर। कृपया यह भी बताएं कि मुलाकात करने के बाद मुझे किस विभाग में बैठना होगा। |
રાઘવ राघव |
અત્યારે તો તમે માનવ સંસાધન પ્રબંધ વિભાગમાં જ બેસજો. એક અઠવાડિયા માટે તમને પરિચયાત્મક તાલીમ માટે મોકલવામાં આવશે. તે પછી તમારૂ પોસ્ટીંગ નક્કી કરવામાં આવશે. પોસ્ટીંગ સુનિશ્ચિત થયા પછી તમને તે વિભાગમાં મૂકવામાં આવશે. फिलहाल आप मानव संसाधन प्रबंध विभाग में ही बैठेंगे। आपको एक सप्ताह के लिए परिचयात्मक प्रशिक्षण हेतु प्रतिनियुक्त किया जाएगा। उसके बाद आपकी तैनाती निर्धारित की जाएगी। तैनाती निर्धारित होने के बाद आप उस विभाग में पदस्थापित होंगे। |
વિનય विनय |
જી સર! ખૂબ ખુબ આભાર. जी सर। बहुत-बहुत धन्यवाद। |
4.4 વિદેશી ચલણ /विदेशी मुद्रा / Foreign Exchange
ફોરેક્સ સંબંધી પ્રશ્નાવલિ / विदेशी मुद्रा संबंधी प्रश्नोत्तर / Questions & Answers regarding Foreign Exchange
4.4.1 વિદેશી ચલણ બેંક એકાઉન્ટ / विदेशी मुद्रा बैंक खाता / Foreign Exchange Bank Account
પ્રશ્ન प्रश्न |
વિદેશી ચલણ શું છે? विदेशी मुद्रा क्या है? |
ઉત્તર उत्तर |
વિદેશી ચલણ એટલે દેશના ચલણ સિવાયના અન્ય દેશોનાં ચલણ. विदेशीमुद्रा का अर्थ है देश की मुद्रा के अलावा अन्य देशों की मुद्रा। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
વિદેશી ચલણ કેમ જરૂરી છે? विदेशी मुद्रा क्यों आवश्यक है? |
ઉત્તર उत्तर |
જ્યારે બે અથવા વધુ દેશો વચ્ચે વેપાર (આયાત અથવા નિકાસ) થાય છે, તો તે સ્થિતિમાં તે દેશના ચલણમાં ચુકવણી કરવામાં આવે છે, તેથી વિદેશી ચલણની આવશ્યકતા છે. जब दो या दो से अधिक देशों के बीच व्यापार (आयात या निर्यात ) होता है तो उस स्थिति में भुगतान उस देश की मुद्रा में किया जाता है, इसलिए विदेशी मुद्रा की आवश्यकता होती है। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
વિદેશી ચલણના ભંડોળના ઉપલબ્ધ સ્ત્રોત કયા કયા છે? विदेशी मुद्रा निधियों का उपलब्ध स्त्रोत क्या है? |
ઉત્તર उत्तर |
મુખ્યત્વે બિનનિવાસી ભારતીયો પાસેથી પ્રાપ્ત થાપણો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર. આપણા દેશમાં એનઆરઆઈ ભારતીય / ભારતીય મૂળ નાં લોકો માટે ની ડિપોઝિટ યોજનાઓ: *નોન રેસિડેન્ટ એક્ષ્ટર્નલ (એનઆરઈ) સેવિંગ ખાતું, ભારતીય રૂપિયામાં *નોન-રેસિડેન્ટ એક્ષ્ટર્નલ એકાઉન્ટ (એનઆરઈ) ચાલુ ખાતું, ભારતીય ચલણમાં * નોન-રેસિડેન્ટ ઓર્ડીનરી (એનઆરઓ), ચાલુ / બચત / આરડી ખાતા, ભારતીય રૂપિયામાં *વિદેશી કરન્સી નોન રેસિડેન્ટ (એફસીએનઆર) એકાઉન્ટ ડોલર, GBP, યુરો, ઓસ્ટ્રેલિયન ડોલર અને કેનેડિયન ડોલર मुख्य रूप से अनिवासी भारतीयों से प्राप्त जमा राशियां तथा अंतरराष्ट्रीय व्यापार। हमारे देश में अनिवासी भारतीय / भारतीय मूल के व्यक्ति के लिए जमा योजनाएं: ● भारतीय रुपये में अनिवासी खाता बाह्य ( एन आर ई) बचत खाता ● भारतीय रुपये में अनिवासी खाता (एनआरई) बाह्य चालू खाता ● भारतीय रुपये में एनआरओ चालू / बचत / आरडी खाते ● विदेशी मुद्रा अनिवासी (एफसीएनआर) खाता यूएसडी, जीबीपी, यूरो, ऑस्ट्रेलियन डॉलर व कैनेडियन डॉलर |
ઉત્તર उत्तर |
એનઆરઆઈ એકાઉન્ટ્સ કોણ કોણ ખોલી શકે છે? एनआरआई खाते कौन- कौन खोल सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
બધા એનઆરઆઇ ભારતીય અને વિદેશી મૂળનાં વ્યક્તિઓ. सभी अनिवासी भारतीय तथा विदेशी मूल के व्यक्ति। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું એનઆરઆઈ ભારતીયો વિદેશમાંથી તેમનું એનઆરઈ ખાતું ખોલી શકે છે? क्या अनिवासी भारतीय विदेश से अपना एनआरई खाता खोल सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
હા, હાલમાં ભારતમાં ઘણી બેન્કો દ્વારા ઓનલાઈન એકાઉન્ટ ખોલવાની સુવિધા આપવામાં આવે છે. हां,आजकल भारत में कई बैंकों द्वारा ऑनलाइन खाता खोलने की सुविधा प्रदान की गईहै। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું બે જુદા જુદા ખાતા ધારકો દ્વારા એનઆરઈ ખાતામાં ભંડોળ ટ્રાન્સફર થઈ શકે છે? क्या दो विभिन्न खाता धारकों द्वारा एनआरई खाते में निधि अंतरण किया जा सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
અધિકૃત ડીલર દ્વારા વાસ્તવિક અને વ્યક્તિગત હેતુઓ માટે, એક વ્યક્તિના NRE ખાતામાંથી બીજી વ્યક્તિના NRE ખાતામાં ફંડ ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે. वास्तविक और निजी प्रयोजनों के लिए प्राधिकृत डीलर द्वारा एक व्यक्ति के एनआरई खाते से दूसरे व्यक्ति के एनआरई खाते में निधि अंतरण करवाया जा सकता है। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
એનઆરઆઈ ભારતીય દ્વારા એકાઉન્ટ ખોલવાની સંખ્યા પર કોઈ મર્યાદા છે? क्या अनिवासी भारतीय द्वारा खाता खोलने की संख्या के लिए कोई सीमा है? |
ઉત્તર उत्तर |
નહિ. એનઆરઆઈ ભારતીય તેમની ઇચ્છાનુસાર ધારે એટલા એનઆરઓ, એનઆરઈ અથવા એફસીએનઆર ખાતા ખોલી શકે છે. नहीं, अनिवासी भारतीय अपनी इच्छानुसार जितना चाहे उतना एनआरओ, एनआरई या एफसीएनआर खाते खोल सकते हैं। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
એનઆરઈ ખાતા માટે નામાંકનની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે? क्या एनआरई खाते लिए नामांकन की सुविधा उपलब्ध है? |
ઉત્તર उत्तर |
હા, છે.। हां। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું નિવાસી વ્યક્તિ એનઆરઈ ખાતામાં સંયુક્ત ખાતાધારક તરીકે ખાતાનું સંચાલન કરી શકે છે? क्या एनआरई खाते में संयुक्त खाता धारक के रूप में निवासी व्यक्ति खाते का परिचालन कर सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
નિવાસી વ્યક્તિ સંયુક્ત એકાઉન્ટ ધારકની એટર્નીની અધિકૃત સત્તા / અધિકૃતતા પત્રના આધારે એનઆરઈ ખાતાનું સંચાલન કરી શકે છે. निवासी संयुक्त खाता धारक के विनिर्दिष्ट मुख्तारनामा / प्राधिकार पत्र के आधार पर एनआरई खाते में परिचालन कर सकता है। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
એનઆરઈ / એફસીએનઆર એકાઉન્ટમાં નાણા પ્રત્યાવર્તન (repatriable) ને પાત્ર છે? क्या एनआरई / एफसीएनआर खाते में निधि प्रत्यावर्तनीय है? |
ઉત્તર उत्तर |
એનઆરઈ / એફસીએનઆર ખાતાના તમામ ભંડોળ સંપૂર્ણપણે પ્રત્યાવર્તનીય છે. एनआरई / एफसीएनआर खाते में सभी राशि पूर्णतः प्रत्यावर्तनीय है। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું પાકતી મુદત પહેલા ફિક્ષ્ડ ડીપોઝીટો બંધ કરી શકાય છે? क्या मियादी जमा परिपक्वता से पूर्व बन्द किया जा सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
હા, પાકતી મુદત માટેની જોગવાઈઓ હેઠળ પાકતી મુદત પહેલા બંધ કરી શકાય છે. हाँ, परिपक्वता संबंधी प्रावधानों के तहत परिपक्वता से पूर्व बन्द किया जा सकता है। |
4.4.2 ડિપોઝિટ ની સામે એડવાન્સ / जमा के एवज में अग्रिम / ऋण
પ્રશ્ન प्रश्न |
ભારતમાં એનઆરઈ / એફસીએનઆર ખાતામાં થાપણો સામે થાપણદારો પોતે રૂપિયામાં લોન લઈ શકે છે? क्या भारत में एनआरई / एफसीएनआर खाते में जमा के एवज में जमाकर्ता स्वयं रुपये में ऋण ले सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
હા৷ हां। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું થાપણદાર દ્વારા આ થાપણોની સિક્યોરીટી સામે લોન લઈ શકાય છે? क्या जमाकर्ताओं द्वारा इन जमाओं की प्रतिभूति के एवज में ऋण लिया जा सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
હા৷ हां। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું થર્ડ પાર્ટી દ્વારા આ ડિપોઝિટની સામે વિદેશમાં લોન લઇ શકાય છે? क्या तृतीय पक्ष द्वारा विदेशों में इन जमाओं के एवज में ऋण लिया जा सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
હા৷ हां। |
4.4.3 પાછા ફરતા ભારતીયો માટે ઉપલબ્ધ સુવિધાઓ / लौटने वाले भारतीयों के लिए उपलब्ध सुविधाएं
પ્રશ્ન प्रश्न |
એનઆરઆઈ ભારત પાછા આવ્યા પછી વિદેશમાં તેની સંપત્તિ રાખી શકે છે? भारत वापसी पर, एनआरआई विदेशों में अपने संपत्ति बनाए रख सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
હા, ભારત પરત ફર્યા બાદ, એનઆરઆઈ વિદેશમાં તેમની સંપત્તિ રાખી શકે છે. हां, भारत वापसी पर एनआरआई विदेशों में अपने संपत्ति बनाए रख सकते हैं। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું ભારતીય એનઆરઆઈ વિદેશમાં ઉપાર્જિત ધન ભારતમાં વિદેશી ચલણ ખાતામાં રાખી શકે છે? क्या अनिवासी भारतीय विदेशों में उपार्जित धन भारत में विदेशी मुद्रा खाते में रख सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
હા, ભારત પરત ફર્યા બાદ (નિવાસી વિદેશી મુદ્રા એકાઉન્ટમાં ) તેમના નાણાં રાખી શકે છે हाँ, भारत लौटने के बाद ( निवासी विदेशी मुद्रा खाता में ) अपना धन रख सकते हैं |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું આરએફસી એકાઉન્ટમાં વિદેશી ચલણ જમા કરાવી શકાય છે? क्या विदेशी मुद्रा आरएफसी खाते में जमा किया जा सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
હા અને જો આ રકમ US $5000 જેટલી અથવા તેના કરતાં વધુ હોય, તો તે ચલણ ઘોષણાપત્ર માં જાહેર થવું જોઈએ. हाँ और यदि राशि यूएस $5000 से अधिक या इसके समकक्ष है तो यह मुद्रा घोषणा पत्र में घोषित किया जाना चाहिए। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું આરએફસી ખાતામાં ટ્રાવેલર્સ ચેક જમા કરી શકાય છે? क्या यात्री चेक आर एफ सी खाते में जमा किया जा सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
હા, જો આ રકમ US $ 10,000 જેટલી અથવા તેનાથી વધુ હોય તો તે ચલણ ઘોષણાપત્ર માં જાહેર થવી જોઈએ. हां, यदि राशि यूएस $10,000 से अधिक या इसके समकक्ष है, तो यह मुद्रा घोषणा पत्र में घोषित किया जाना चाहिए |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું આરએફસી ખાતાના ફંડનો ઉપયોગ સ્થાનીય ચૂકવણી કરવા માટે કરી શકાય છે? क्या आरएफसी खाते के धन का इस्तेमाल स्थानीय भुगतान करने के लिए किया जा सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
હા। हां। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું ભારત પરત આવેલા ભારતીયો ફરીથી વિદેશમાં જાય તો પછી આરએફસી એકાઉન્ટમાંથી એફસીએનઆર(બી) / એનઆરઈ ખાતા માં પોતાનું ફંડ ટ્રાન્સફર કરી શકે છે? क्या भारत लौटे भारतीय फिर से विदेश जाने पर आरएफसी खाते से एफसीएनआर (बी) / एनआरई खाते में अपना धन अंतरण कर सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
હા। हां। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું આરએફસી ખાતાનું ફંડ સંપૂર્ણપણે પ્રત્યાવર્તનીય છે? क्या आरएफसी सी खाते में धन पूर्णतः प्रत्यावर्तनीय है? |
ઉત્તર उत्तर |
હા। हां। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું આરએફસી ખાતું નિવાસી અથવા બિન નિવાસી ભારતીય સાથે સંયુક્ત રીતે ખોલી શકાય છે? क्या आरएफसी खाता निवासी या अनिवासी भारतीय के साथ संयुक्त रूप से खोला जा सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
ના৷ नहीं। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
આરએફસી ખાતું કેટલા વર્ષો સુધી રાખી શકાય છે? आरएफसी खाता कितने वर्षों के लिए रखा जा सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
આરએફસી એકાઉન્ટ ઘણાં વર્ષો સુધી રાખી શકાય છે. आरएफसी खाता कई वर्षों के लिए रखा जा सकता है। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
આરએનઓઆર શું છે? आरएनओआर क्या है? |
ઉત્તર उत्तर |
જો છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં ૯ વર્ષ બિન નિવાસી તરીકે રહ્યા હોય અથવા છેલ્લા 07 વર્ષ માં ૭૨૯ કરતા વધુ દિવસ ભારતમાં ના રહ્યા હોય તો પરત ફરનાર ભારતીયોની સ્થિતિ RNOR ની હશે. लौटने वाले भारतीयों की स्थिति आरएनओआर की होगी यदि वह विगत 10 वर्षों में 09 वर्ष अनिवासी रहे हैं या विगत 07 वर्षों में 729 दिनों से ज्यादा भारत में नहीं रहे हों। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
આરએફસી એકાઉન્ટ્સ કઈ કરન્સીમાં ખોલવામાં આવે છે? आरएफसी खाते किन मुद्राओं में खोले जा सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
હાલમાં આરએફસી એકાઉન્ટ્સ યુએસ ડૉલર્સ, યુરો અને બ્રિટિશ પાઉન્ડ્સમાં ખોલી શકાય છે. वर्तमान में यूएस डॉलर, यूरो और ब्रिटिश पाउंड में आरएफसी खाते खोले जा सकते हैं। |
4.4.4 બિન નિવાસી / પીઆઈઓ દ્વારા રોકાણ / अनिवासी भारतीय / भारतीय मूल के व्यक्तियों द्वारा निवेश
પ્રશ્ન प्रश्न |
ભારતમાં એનઆરઆઇ દ્વારા રોકાણના મુખ્ય માર્ગો / માધ્યમો કયા છે? भारत में अनिवासी भारतीयों द्वारा निवेश के प्रमुख तरीके / आधार क्या हैं? |
ઉત્તર उत्तर | પ્રત્યાવર્તનીય ધોરણ અને બિન પ્રત્યાવર્તનીય ધોરણ પર. प्रत्यावर्तनीय आधार पर और गैर प्रत्यावर्तनीय आधार पर। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
એનઆરઆઇ / પીઆઈઓ ભારતમાં કઈ કેટેગરી હેઠળ રોકાણ કરી શકે છે? एनआरआई / पीआईओ किस श्रेणियों के तहत भारत में निवेश कर सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर | * એફડીઆઇ હેઠળ રોકાણો * પોર્ટફોલિયો ઈન્વેસ્ટમેન્ટ સ્કીમ હેઠળ એનઆરઆઇ દ્વારા રોકાણ * એનઆરઆઈ દ્વારા બિન પ્રત્યાવર્તનીય આધારે શેરની ખરીદી અને વેચાણ * એનઆરઆઈ દ્વારા ભારતીય કંપનીના શેરો અને કન્વર્ટિબલ ડિબેન્ચર્સ ઉપરાંત સિક્યોરિટીઝની ખરીદી અને વેચાણ. ● प्रत्यक्ष विदेशी निवेश योजना के तहत निवेश ● पोर्टफोलियो निवेश योजना के तहत अनिवासी भारतीयों द्वारा निवेश ● अनिवासी भारतीयों द्वारा गैर प्रत्यावर्तनीय आधार पर शेयरों की खरीद और बिक्री ● अनिवासी व्यक्ति द्वारा भारतीय कम्पनी के शेयरों और परिवर्तनीय डिबेंचरों के अलावा प्रतिभूतियों की खरीद और बिक्री। |
4.4.5 બિન-રહેવાસીઓ માટે પ્રત્યાવર્તન / अनिवासियों के लिए प्रत्यावर्तन
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું એક બિન નિવાસી ભારતમાં મળેલ પેન્શનને પ્રત્યાવર્તન કરી શકે છે? क्या एक अनिवासी भारत में प्राप्त उनकी पेंशन प्रत्यावर्तित कर सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
હા। हां। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું એનઆરઆઈ ભારતમાં બિન- પ્રત્યાવર્તનીય ડીપોઝીટ પર મળેલું વ્યાજ પ્રત્યાવર્તન કરી શકે છે? क्या एनआरआई भारत में गैर प्रत्यावर्तनीय जमा पर अर्जित ब्याज प्रत्यावर्तित कर सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
હા। हां। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું બિન-નિવાસી ભારતીયો ભારતમાં તેમનાં ઘર / ફ્લેટ્સમાંથી મળેલું ભાડું પ્રત્યાવર્તન કરી શકે છે? क्या अनिवासी भारतीय भारत में अपने घर / फ्लैट से प्राप्त किराया प्रत्यावर्तित कर सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
હા। हां। |
4.4.6 અન્ય / विविध / Others
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું એક બિન નિવાસી વિદેશમાંથી પોતાનું જીવન પ્રમાણપત્ર પ્રસ્તુત કરી શકે છે? क्या एक अनिवासी विदेश से अपने जीवन प्रमाण पत्र प्रस्तुत कर सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
હા। हां। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
એક એનઆરઆઈ પોતાના એનઆરઓ એકાઉન્ટમાંથી પ્રતિ વર્ષ કેટલા પૈસા વિદેશમાં મોકલી શકે છે? एक एनआरआई अपनी एनआरओ खाते से प्रतिवर्ष कितना पैसा विदेश भेज सकता है? |
ઉત્તર उत्तर |
પ્રત્યેક નાણાકીય વર્ષમાં $ 1 મિલિયન US ડોલર સુધી. हर वित्तीय वर्ष में 1 मिलियन यूएस डॉलर तक। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું એક બિન નિવાસી ભારતીય ભારતમાં તેમનાં રોજગારદાતા પાસેથી ભારતીય રૂપિયામાં હાઉસિંગ લોન્સ નો લાભ મેળવી શકે છે? क्या अनिवासी भारतीय अपने नियोक्ता से भारत में रुपए में आवास ऋण का लाभ उठा सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
હા। हां। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
વિદેશી મુદ્રા બિન નિવાસી ખાતા (FCNR) માં રહેલ જમા રાશિ સામે કયા ઉદ્દેશ્ય માટે લોન આપવામાં આવે છે? विदेशी मुद्रा अनिवासी खाता जमा राशि ऋण किन उद्देश्यों के लिए दिया जाता है? |
ઉત્તર उत्तर |
* કેપિટલ ગુડ્સની આયાત માટે * કાચા માલ અને ઇનપુટ્સની આયાત માટે * સ્થાનિક મૂડી માલ માટે * કાચા માલસામાન સહિત સ્થાનિક ઇનપુટ માટે ● पूंजीगत वस्तुओं के आयात के लिए ● कच्चे माल और निविष्टियों के आयात के लिए ● घरेलू पूंजीगत वस्तुओं के लिए ● कच्चे माल सहित घरेलू निविष्टियों के लिए |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું વિદેશીઓ ટૂંકા ગાળા માટે ભારતમાં આવે ત્યારે બેંક ખાતું ખોલી શકે છે? क्या विदेशी यात्री जब अल्पावधि के लिए भारत आते हैं तब बैंक खाता खोल सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
જી હા. નોન રેસિડેન્ટ રૂપી એકાઉન્ટ (ચાલુ / બચત),એનઆરઓ: અધિકૃત વ્યાપારી બેંક દ્વારા, જે વિદેશી ચલણના વેપાર કરે છે; આ એકાઉન્ટ વિદેશી પ્રવાસીની વિનંતીથી ખોલી શકાય છે. આ પ્રકારનાં એકાઉન્ટ્સને વધુમાં વધુ 6 મહિના સુધી ખોલવામાં આવે છે. जी हाँ। अनिवासी रुपया खाता (चालू / बचत) (एनआरओ): प्राधिकृत व्यापारी बैंक द्वारा, जो विदेशी मुद्रा व्यापार करता है; विदेशी यात्री के अनुरोध पर खाता खोला जा सकता है। इस प्रकार के खाते अधिकतम 06 महीने तक के लिए खोले जाते हैं। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
બિન-નિવાસી રૂપી ખાતું ખોલવા માટે કયા કયા દસ્તાવેજો ની જરૂર પડે છે? अनिवासी रुपया खाता खोलने के लिए किन–किन दस्तावेजों की जरूरत होती है? |
ઉત્તર उत्तर |
* બિન-નિવાસી રૂપી ખાતું ખોલવા માટે માન્ય પાસપોર્ટ ની સાથે સાથે સંબંધિત ઓળખ કાર્ડ જરૂરી છે. * અધિકૃત બેંક માટે એ પણ જરૂરી છે કે ખાતું ખોલાવતી વખતે તેઓ “તમારા ગ્રાહકને જાણો” (કેવાયસી) ની જરૂરી શરતોનું પાલન કરે. ● अनिवासी रूपया खाता खोलने के लिए वैध पासपोर्ट के साथ आवश्यक सम्बन्धित पहचान पत्रों की आवश्यकता होती है। ● प्राधिकृत बैंक को भी चाहिए कि खाता खोलते समय अपने ग्राहक को जानिए (के वाई सी) की आवश्यक शर्तों का पालन करे। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
શું વિદેશી નાગરિકો કે જે ભારતનાં નિવાસી છે, તેઓ નિવાસી ખાતું ખોલી શકે છે? क्या विदेशी नागरिक जो भारत के निवासी हैं वे निवासी खाता खोल सकते हैं? |
ઉત્તર उत्तर |
જી હા, વિદેશી નાગરિકો જે માન્ય પાસપોર્ટ સાથે ભારતમાં કામ કરે છે તે નિવાસી ખાતા ખોલી શકે છે. जी हाँ। विदेशी नागरिक जो भारत में वैध पासपोर्ट के साथ काम करते हैं वे निवासी खाता खोल सकते हैं |
પ્રશ્ન प्रश्न |
વિદેશી મુદ્રા લોન શું છે? विदेशी मुद्रा ऋण क्या है? |
ઉત્તર उत्तर |
વિદેશી મુદ્રા લોન મુખ્યત્વે આયાત-નિકાસ નાં ધિરાણ માટે આપવામાં આવે છે. विदेशी मुद्रा ऋण मुख्यत: आयात-निर्यात वित्तपोषण के लिए दिया जाता है। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
નિકાસ ક્રેડિટના કેટલા પ્રચલિત સ્વરૂપો શું છે અને તેના કયા કયા નામ છે? निर्यात ऋण के कितने प्रचलित रूप हैं और उनका नाम क्या है? |
ઉત્તર उत्तर |
નિકાસ અને આયાત ઋણ બે પ્રકારના હોય છે: - પ્રી-શિપમેન્ટ લોન (પૂર્વ શિપમેન્ટ) પોસ્ટ-શિપમેન્ટ લોન (પોસ્ટ શિપમેન્ટ) निर्यात व आयात ऋण के दो प्रकार हैं:- ● पोत लदान पूर्व ऋण ( प्री शिपमेंट ) ● पोत लदानोत्तर ऋण ( पोस्ट शिपमेंट ) |
પ્રશ્ન प्रश्न |
ભારતમાં નિકાસ પુનર્ધિરાણ કોણ પૂરું પાડે છે? भारत में निर्यात पुनर्वित्तीयन कौन उपलब्ध कराता है? |
ઉત્તર उत्तर |
ભારતમાં રિઝર્વ બૅન્ક ઑફ ઈન્ડિયા દ્વારા નિકાસ પુનર્ધિરાણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે. भारतमें निर्यात पुनर्वित्तीयन भारतीय रिजर्व बैंक द्वारा उपलब्ध कराया जाता है। |
પ્રશ્ન प्रश्न |
પુનર્ધિરાણની મહત્તમ અવધિ કેટલી છે? पुनर्वित्तीयन की अधिकतम अवधि क्या है? |
ઉત્તર उत्तर |
તેની મહત્તમ અવધિ 180 દિવસ ની હોય છે. इसकी अधिकतम अवधि 180 दिनों की होती है। |
******************************
પ્રકરણ ૫ / अध्याय 5
સમગ્ર શબ્દાવલી / समग्र शब्दावली
अंग्रेजी | ગુજરાતી | हिंदी |
Accident insurance | અકસ્માત વીમો | दुर्घटना बीमा |
Accident Leave | અકસ્માત રજા | दुर्घटना छुट्टी |
Account holder | ખાતાધારક | खातेदार |
Adverse Effect | પ્રતિકૂળ અસર | प्रतिकूल प्रभाव |
Age | ઉંમર | आयु |
Agreement | કરાર | करार |
Agricultural rent | કૃષિ ભાડું | लगान |
Agriculture loan | કૃષિ લોન | कृषि ऋण |
Allotment | ફાળવણી | आबंटन |
Alternative arrangement | વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા | वैकल्पिक व्यवस्था |
AM | બપોર પહેલા | पूर्वाह्न |
Amount | રકમ | राशि |
Annual credit plan target | વાર્ષિક ઋણ યોજના લક્ષ્ય | वार्षिक ऋण योजना लक्ष्य |
Appellate Authority | એપેલેટ ઓથોરિટી | अपीलीय प्राधिकारी |
Applicable | લાગુ પડતી | लागू |
Application | આવેદન | आवेदन |
Appointment | નિમણૂંક | नियुक्ति |
Appointment Letter | નિમણૂંક પત્ર | नियुक्ति पत्र |
Approval | મંજૂરી | अनुमोदन |
Assistant General Manager (Admin) | સહાયક મહા પ્રબંધક (એડમિન) | सहायक महाप्रबंधक (प्रशासन) |
Assistant Manager | સહાયક પ્રબંધક | सहायक प्रबंधक |
Authority Letter | પ્રાધિકાર પત્ર / લેટર | प्राधिकार पत्र |
Authorized Branches | અધિકૃત શાખાઓ | प्राधिकृत शाखाएं |
Auto Renewal | સ્વત: નવીકરણ | स्वत: नवीकरण |
Awareness | જાગૃતિ | जागरूकता |
Back to Back Letter of Credit | સાખ પત્ર નાં બદલામાં સાખ પત્ર | साख पत्र के एवज में साख पत्र |
Balance | બેલેન્સ | शेष |
Balance of Payment | ચુકવણી બેલેન્સ | भुगतान संतुलन |
Balance of Trade | વેપારનું સંતુલન | व्यापार संतुलन |
Bank branch | બેંક ની શાખા | बैंक शाखा |
Basic bank account | મૂળભૂત બેંક એકાઉન્ટ | बुनियादी बैंक खाता |
Basic Pay | મૂળભૂત પગાર | मूल वेतन |
Beneficiary | લાભાર્થી | लाभार्थी |
Bill of Exchange | વિનિમય બિલ | विनिमय बिल |
Bill of Lading | લદાન બીલ | लदान बिल |
Block Level Bankers’ Committee | બ્લોક સ્તરીય બેન્કર્સ કમિટિ | ब्लॉक स्तरीय बैंकर समिति |
Borrower | દેવાદાર | उधारकर्ता |
Branch expansion | શાખા વિસ્તરણ | शाखा विस्तार |
Business correspondent | વ્યાપાર પ્રતિનિધિ | कारोबार प्रतिनिधि |
Buyers Credit | ખરીદદાર ની સાખ | खरीददार का साख |
Candidate | ઉમેદવાર | उम्मीदवार |
Casual Leave | આકસ્મિક રજા | आकस्मिक छुट्टी |
Charge | કાર્યભાર | कार्यभार |
Charge Sheet | આરોપ પત્ર | आरोप पत्र |
Charge Sheeted | આરોપી | आरोपी |
Citizen | નાગરિક | नागरिक |
Claim | દાવો | दावा |
Clarification | સ્પષ્ટતા | स्पष्टीकरण |
Class III | વર્ગ III | श्रेणी III |
Close of Business | વ્યવસાય ની સમાપ્તિ | कारोबार की समाप्ति |
Collateral security | સમાંતર જામીનગીરી | संपार्श्विक प्रतिभूति |
Competent Authority | સક્ષમ પ્રાધિકારી | सक्षम प्राधिकारी |
Complaint | ફરિયાદ | शिकायत |
Conduct | વર્તણૂક | आचरण |
Confidential | ગોપનીય | गोपनीयता |
Confirmed LC | સમર્થિત સાખ પત્ર | पुष्टिकृत साख पत्र |
Confirming Bank | પુષ્ટિકર્તા બેંક | पुष्टिकर्ता बैंक |
Credit plan | ઋણ યોજના | ऋण योजना |
Credit-deposit ratio | ક્રેડિટ-ડિપોઝિટ રેશિયો | ऋण-जमा अनुपात |
Crop Insurance Scheme | પાક વીમા યોજના | फसल बीमा योजना |
Crop loan | પાક લોન | फसल ऋण |
Customer | ગ્રાહક | ग्राहक |
Customer Service Point | ગ્રાહક સેવા કેન્દ્ર્ર | ग्राहक सेवा केंद्र |
Dairy and fisheries | ડેરી અને મત્સ્યોદ્યોગ | डेरी और मत्स्य पालन |
Date | તારીખ | तारीख |
Date of Shipment | લદાન તારીખ | लदान तिथि |
Declaration | જાહેરાત | घोषणापत्र |
Deduction | કપાત | कटौती |
Defence Representative | વિપક્ષ પ્રતિનિધિ | विपक्ष प्रतिनिधि |
Denomination | અંકિત મૂલ્ય | मूल्यवर्ग |
Department | વિભાગ | विभाग |
Deposit | જમા | जमा |
Deposit and withdrawal | જમા અને ઉપાડ | जमा और आहरण |
Deposit slip | જમા પરચી | जमापर्ची |
Depute | નિયુક્ત કરવું | प्रतिनियुक्त |
Designation | હોદ્દો | पदनाम |
Differential rate of interest scheme | વિભેદક વ્યાજ દર યોજના | विभेदक ब्याज दर योजना |
Disciplinary Action | અનુશાસનિક કાર્યવાહી | अनुशासनिक कार्यवाही |
Discipline Desk | અનુશાસન ડેસ્ક | अनुशासन डेस्क |
District Consultative Committee | જિલ્લા સલાહકાર સમિતિ | जिला परामर्शदात्री समिति |
District Level Review Committee | જીલ્લા સ્તરની સમીક્ષા સમિતિ | जिला स्तरीय समीक्षा समिति |
Document | દસ્તાવેજ | दस्तावेज़ |
Documentary Evidence | દસ્તાવેજી પુરાવા | प्रलेख साक्ष्य |
Documentation | દસ્તાવેજીકરણ | दस्तावेजीकरण |
Domicile | અધિવાસ | अधिवास |
Draft | રૂપરેખા | मसौदा |
Educational loan | શૈક્ષણિક લોન | शिक्षा ऋण |
Employee | કર્મચારી | कर्मचारी |
Entitle | હકદાર | हकदार |
Entry | પ્રવેશ | प्रविष्टि |
Estate Department | સંપદા વિભાગ | संपदा विभाग |
Estimation of income & expenditure | આવક અને ખર્ચનો અંદાજ | आय-व्यय का अनुमान |
Exchange Control | વિનિમય નિયંત્રણ | विनिमय नियंत्रण |
Exchange Position | વિનિમય સ્થિતિ | विनिमय स्थिति |
Exchange Rate Management | વિનિમય દર પ્રબંધન | विनिमय दर प्रबन्धन |
Export Bill | નિકાસ બિલ | निर्यात वित्त |
Export Import Policy | આયાત નિકાસ નીતિ | आयात निर्यात नीति |
Exporter | નિકાસકર્તા | निर्यातक |
External Commercial Borrowings | બાહ્ય વ્યાવસાયિક ઉધાર | बाहरी वाणिज्यिक उधार |
Extra-Ordinary Leave | અસાધારણ રજા | असाधारण छुट्टी |
Facility | સુવિધા | सुविधा |
Final order | અંતિમ આદેશ | अंतिम आदेश |
Financial inclusion | નાણાકીય સમાવેશ | वित्तीय समावेशन |
Financial literacy | નાણાકીય સાક્ષરતા | वित्तीय साक्षरता |
Financial literacy camp | નાણાકીય સાક્ષરતા શિબિર | वित्तीय साक्षरता शिविर |
Financial plan | નાણાકીય યોજના | वित्तीय योजना |
Financial service | નાણાકીય સેવા | वित्तीय सेवा |
Financing | ધિરાણ | वित्तपोषण |
Fixed Forward Contract | નિશ્ચિત ફોરવર્ડ કોન્ટ્રેક્ટ | निश्चित वायदा संविदा |
For Approval | મંજુરી માટે | अनुमोदनार्थ |
Foreign Exchange | વિદેશી મુદ્રા | विदेशी मुद्रा |
Foreign Exchange Market | વિદેશી મુદ્રા બજાર | विदेशीविनिमय बाज़ार |
Foreign Inward Remittance | વિદેશી આવક રેમિટન્સ | विदेशी आवक विप्रेषण |
Formal source | ઔપચારિક સ્રોત | औपचारिक स्रोत |
Forward Contract | ફોરવર્ડ કોન્ટ્રેક્ટ | वायदा संविदा |
Fraud | છેતરપિંડી | धोखाधडी |
Government sponsored scheme | સરકાર પ્રાયોજિત યોજના | सरकार प्रायोजित योजना |
Grade Allowance | ગ્રેડ ભથ્થું | ग्रेड भत्ता |
Guarantor | બાંયધરી આપનાર | गारंटर |
Guidelines | માર્ગદર્શિકા | दिशानिर्देश |
Head of Department | વિભાગાધ્યક્ષ | विभागाध्यक्ष |
Higher Grade | ઉચ્ચ ગ્રેડ | उच्चतर ग्रेड |
Housing loan | હાઉસિંગ લોન | आवास ऋण |
Human Resource Management Department | માનવ સંસાધન પ્રબંધ વિભાગ | मानव संसाधन प्रबंध विभाग |
Identity Card | ઓળખપત્ર | पहचानपत्र |
Immediate Effect | તાત્કાલિક અસર | तत्काल प्रभाव |
Immovable Asset | સ્થાવર મિલકત | अचल संपत्ति |
Importer | આયાત કરનાર | आयातक |
Indebtedness | કરજદારી | ऋणग्रस्तता |
Induction Training | પરિચયાત્મક તાલીમ | परिचयात्मक प्रशिक्षण |
Informal source | અનૌપચારિક સ્ત્રોત | अनौपचारिक स्रोत |
Instruction | સૂચના | अनुदेश |
Intensive agriculture area | સઘન કૃષિ ક્ષેત્ર | गहन कृषि क्षेत्र |
Interest | વ્યાજ | ब्याज |
Interest subsidy | વ્યાજ સબસીડી | ब्याज सब्सिडी |
Interest subvention | વ્યાજ અનુદાન | ब्याज अनुदान |
Investigating Officer | તપાસ અધિકારી | जाँच अधिकारी |
Investigation | તપાસ | जांच |
Irrevocable LC | અટલ સાખ પત્ર | अप्रवर्तनीय साख पत्र |
Issue | બહાર પાડવું | जारी |
Junior Engineer | જુનિયર ઇજનેર | कनिष्ठ अभियंता |
Lead bank scheme | લીડ બેંક યોજના | अग्रणी बैंक योजना |
Lead District Manager | લીડ ડિસ્ટ્રીક્ટ મેનેજર | अग्रणी जिला प्रबंधक |
Lead District Officer | લીડ જિલ્લા અધિકારી | अग्रणी जिला अधिकारी |
Letter of Credit | શાખ પત્ર | साख पत्र |
Liberalized Remittance Scheme | ઉદારીકૃત વિપ્રેષણ યોજના | उदारीकृत विप्रेषण योजना |
Life insurance | જીવન વીમા | जीवन बीमा |
Loan repayment | લોન ચુકવણી | ऋण चुकौती |
Loan waiver | લોન માફી | ऋण संबंधी छूट |
Lower income category | ઓછી આવક વર્ગ | कम आय वर्ग |
Master Circular | માસ્ટર પરિપત્ર | मास्टर परिपत्र |
Maternity Leave | પ્રસુતિ રજા | प्रसूति छुट्टी |
Medical Leave | તબીબી રજા | चिकित्सा छुट्टी |
Micro insurance | સુક્ષ્મ વીમો | सूक्ष्म बीमा |
Micro, Small and Medium Enterprise | માઇક્રો, સ્મોલ અને મિડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝ | सूक्ष्म, लघु और मध्यम उद्यम |
Minimum journey Period | લઘુત્તમ પ્રવાસ સમયગાળો | न्यूनतम यात्रा अवधि |
Misconduct | ગેરવર્તન | कदाचार |
Modification | ફેરફાર | संशोधन |
Movable Asset | જંગમ મિલકત | चल संपत्ति |
Name | નામ | नाम |
Nomination Form | નામાંકન ફોર્મ | नामांकन फॉर्म |
Number | સંખ્યા | संख्या |
Office | ઓફિસ | कार्यालय |
Office Order | કાર્યાલય આદેશ | कार्यालय आदेश |
Officer (Technical) | અધિકારી (ટેકનિકલ) | अधिकारी (तकनीकी) |
Opener | પ્રારંભકર્તા | प्रारम्भकर्ता |
Operation | કામગીરી | परिचालन |
Operational problem | કામગીરી સમસ્યા | परिचालनगत समस्या |
Option | વિકલ્પ | विकल्प |
Optional Forward Contract | વૈકલ્પિક ફોરવર્ડ કોન્ટ્રેક્ટ | वैकल्पिक वायदा संविदा |
Optional Letter of Credit | વૈકલ્પિક સાખ પત્ર | वैकल्पिक साख पत्र |
Ordinary Leave | સામાન્ય રજા | सामान्य छुट्टी |
Overdraft | ઓવરડ્રાફટ | ओवरड्राफ्ट |
Overdue Forward Contract | ઓવરડ્યુ ફોરવર્ડ કોન્ટ્રેક્ટ | अतिदेय वायदा संविदा |
Paternity Leave | પિતૃત્વ રજા | पितृत्व छुट्टी |
Paying Bank | ભુગતાન કર્તાં બેન્ક | भुगतानकर्ता बैंक |
Payment | ચુકવણી | भुगतान |
Post | પદવી | पद |
Post Shipment Credit | પોસ્ટ શિપમેન્ટ ક્રેડિટ | पोत लदानोत्तर ऋण |
Posted | પદસ્થાપિત | पदस्थापित |
Posting | સ્થળ-નિમણૂક | तैनाती |
Power of Attorney | મુખત્યારનામું | मुख्तारनामा |
Pre Shipment Credit | પૂર્વ શિપમેન્ટ ક્રેડિટ | पोत लदानपूर्व ऋण |
prescribed | સૂચિત | निर्धारित |
Presenting Officer | પ્રસ્તુત કર્તા અધિકારી | प्रस्तुतकर्ता अधिकारी |
Principle of Natural justice | કુદરતી ન્યાય નો સિદ્ધાંત | नैसर्गिक न्याय का सिद्धांत |
Priority sector | પ્રાધાન્યતા ક્ષેત્ર | प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्र |
Procedure | પ્રક્રિયા | प्रक्रिया |
Proceeding | કાર્યવાહી | कार्यवाही |
Process | પ્રક્રિયા | प्रक्रिया |
Promotion | બઢતી | पदोन्नति |
Property | મિલકત | संपत्ति |
Provision | જોગવાઈ | प्रावधानों |
Punishment | સજા | दंड |
Purely Ad hoc | નિશ્ચિતપણે તદર્થ | पूर्णतः तदर्थ |
purpose | હેતુ | प्रयोजन |
Rate of interest | વ્યાજ દર | ब्याज दर |
Receipt | રસીદ | रसीद |
Reduce | ઘટાડો કરવો | घटाना |
Relieving | કાર્યમુક્ત | कार्यमुक्त |
Repatriation | પ્રત્યાવર્તન | प्रत्यावर्तन |
Repayment | ચુકવણી | चुकौती |
Reporting | જાણ | रिपोर्ट करना |
Residence | નિવાસ | आवास |
Restricted LC | પ્રતિબંધિત સાખ પત્ર | प्रतिबन्धित साख पत्र |
Retrospective Effect | પાછલી અસર | भूतलक्षी प्रभाव |
Revocable LC | રદ કરવાપાત્ર એલસી | प्रवर्तनीय साख पत्र |
Right | અધિકાર | अधिकार |
Rural branch | ગ્રામીણ શાખા | ग्रामीण शाखा |
Rural Self-Employment Training Institute | ગ્રામીણ સ્વ-રોજગાર તાલીમ સંસ્થા | ग्रामीण स्वनियोजित प्रशिक्षण संस्थान |
Saving | બચત | बचत |
Scale of finance | ફાઈનાન્સની માત્રા | वित्तपोषण की मात्रा |
Scheme | યોજના | योजना |
Section 3 (3) | કલમ 3 (3) | धारा 3 (3) |
Security Guard | સુરક્ષા ગાર્ડ | सुरक्षा गार्ड |
Self-Help Group bank linkage programme | સ્વયં સહાયતા સમૂહ બેન્ક જોડાણ કાર્યક્રમ | स्वयं सहायता समूह बैंक लिंकेज कार्यक्रम |
Sellers Credit | વિક્રેતાની સાખ | विक्रेता का साख |
Senior | વરિષ્ઠ | वरिष्ठ |
Seniority | વરિષ્ઠતા | वरिष्ठता |
Show Cause Notice | કારણ-બતાઓ નોટીસ | कारण बताओ नोटिस |
Signature | હસ્તાક્ષર | हस्ताक्षर |
Sir / Madam | સર / મેડમ | महोदय / महोदया |
Special Leave | વિશેષ રજા | विशेष छुट्टी |
Specimen Signature | નમુના હસ્તાક્ષર | नमूना हस्ताक्षर |
Staff Regulation | સ્ટાફ વિનિયમ | स्टाफ विनियम |
Stage | સ્તર | स्तर |
State Level Bankers’ Committee | રાજ્ય સ્તરીય બેન્કર્સ સમિતિ | राज्य स्तरीय बैंकर समिति |
State Level Co-ordination Committee | રાજ્ય સ્તરીય સંકલન સમિતિ | राज्य स्तरीय समन्वय समिति |
Statement | નિવેદન | विवरण |
Study Leave | અધ્યયન રજા | अध्ययन छुट्टी |
Subject | વિષય | विषय |
Subject to | શરત ને અધીન | शर्त के अधीन |
Tentative Basis | કામચલાઉ આધાર | अनंतिम आधार |
Tentative order | કામચલાઉ આદેશ | अनंतिम आदेश |
Term deposit | મુદતી જમા | सावधि जमा |
Token | ટોકન | टोकन |
Transfer | તબદીલી | स्थानांतरण |
Transferable LC | તબદીલીપાત્ર સાખ પત્ર | हस्तांतरणीय साख पत्र |
Transportation Document | પરિવહન દસ્તાવેજ | परिवहन प्रलेख |
Under consideration | વિચારણા હેઠળ | विचाराधीन |
Unorganized sector | અસંગઠિત ક્ષેત્ર | असंगठित क्षेत्र |
Usual Joining time | સામાન્ય કાર્યગ્રહણ સમય | सामान्य कार्यग्रहण अवधि |
Valuable | મૂલ્યવાન | बहुमूल्य |
Value Date | મુલ્ય તારીખ | मूल्य तारीख |
Voter | મતદાર | मतदाता |
Withdrawal slip | ઉપાડ સ્લીપ | आहरण पर्ची |
Work plan | કાર્ય યોજના | कार्य योजना |
******************************